༄༅།།བོད་ཡུལ་གྱི་རི་ཆུ་གྲགས་ཅན་འགའ།

སྤྱིར་བོད་ཡུལ་དུ་གནས་རི་གྲགས་ཅན་དང་། ཆུ་བོ་གྲགས་ཅན་བགྲང་གིས་མི་ལངས་པ་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་འདིར་གཙོ་ཆེ་བ་འགའ་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཡོད།

༡ ཇོ་མོ་གླང་མ། ﹙སྨི་ ༨༨༤༤.༤༣﹚珠穆朗玛

 

འདི་ནི་བོད་ལྗོངས་དང་བལ་བོ་གཉིས་ཀྱི་བར་མཚམས་སུ་ཡོད་ཅིང་། ཧི་མ་ལ་ཡ་རི་རྒྱུད་ཀྱི་ཆེས་མཐོ་བའི་རི་ཡིན་པར་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་མཐོ་བའི་རིའང་ཡིན། མཐོ་ཚད་འདི་ནི་༢༠༠༥ལོའི་ཟླ་༥ཚེས་༢༢ཉིན་ཀྲུང་གོའི་ཇོ་མོ་གླང་མའི་མཐོ་ཚད་བསྐྱར་གཞལ་རུ་ཁག་རི་རྩེར་འགོས་ནས་འཇལ་པའི་མཐོ་ཚད་ཡིན་ཏེ། དེ་ནས་བཟུང་༡༩༧༥ལོའི་སྨི་༨༨༤༨.༡༣དེ་སྤྱོད་མཚམས་བཞགངག་རྒྱུན་དུ་ཧི་མ་ལ་ཡ་རི་རྒྱུད་ཀྱི་རྩེ་མཐོན་པོ་ལྔ་ནི་ཚེ་རིང་མཆེད་ལྔ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་ཇོ་མོ་གླང་མ་ཡོད་པའི་ཕྱོགས་དེ་ནི་མཛེས་སྡུག་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་སྐྱེ་དགུས་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་དཔལ་ལ་རོལ་ས་ཞིག་ཡིན་པར། ནམ་ཞིག་ཤིན་ཏུ་མ་རུངས་པའི་བདུད་ཅིག་འོངས་ནས་ཀུན་ལ་འཚེ་བ་བྱས་ཙ་ན། སྙིང་རྗེ་ཅན་གྱི་ལྷ་མོ་ཞིག་གིས་བདུད་དེ་རི་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་མནན་པས་རྗེས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་རི་དེ་ལ་“ཇོ་མོ་གླང་མ”ཞེས་འབོད།

 

༢ ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ། ﹙སྨི་ ༦༥༠༠﹚雅拉香波

 

འདི་ནི་བོད་ལྗོངས་ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་གྱི་འཕྱོངས་རྒྱས་རྫོང་ཁོངས་ཏེ། ཡར་ཀླུང་གི་ཕུ་རུ་ཡོད་ཅིང་རྩེ་མཐོ་ལ་ངོས་གཟར་ཞིང་། སྲིད་པ་ཆགས་པའི་ལྷ་དགུ་དང་རྗེ་ཡི་མགུར་ལྷ་བཅུ་གསུམ་གྱི་གྲས་ཡིན་ཟེར། ངག་རྒྱུན་དུ་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་ནི་གཡག་དཀར་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། གཡག་དེའི་ཁ་སྣ་ལས་རྒྱུན་དུ་ཁ་ཆར་དྲག་ཏུ་འབབ་ལ་བྲག་རྡོ་འགས་པ་དང་ཆུ་ལོག་འདྲེན་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པར་མ་ཟད། མི་དཀར་པོའི་ལུས་སུ་སྤྲུལ་ནས་བུད་མེད་དང་འདུས་པ་ལས་བྱིས་པ་བཙའ་བའི་ནུས་པའང་ཡོད་པར་བཤད། དེ་བས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་དགྱེས་ན་ཚེ་རིང་ནད་མེད་དང་བྱ་བ་ལམ་འགྲོ་ཡོང་བ་དང་། ཁྲོས་ན་བགེགས་བར་ཆད་འབྱུང་བར་ཡིད་ཆེས་བྱེད། གནས་རི་འདི་ལ་བོད་ཡུལ་གྱི་ས་ཆ་གཞན་དག་ནས་ཆེད་དུ་གནས་མཇལ་དང་གངས་སྐོར་བྱེད་དུ་ཡོང་མཁན་ཡང་མང་པོ་ཡོད།

༣ གངས་ཏེ་སི། ﹙སྨི་ ༦༦༥༦﹚冈底斯

 

འདི་ནི་བོད་ལྗོངས་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་གྱི་སྤུ་ཧྲེང་རྫོང་གི་ཁོངས་སུ་ཡོད་ཅིང་། རྒྱུན་དུ“གངས་རིན་པོ་ཆེ”རུ་འབོད་ལ། གངས་ཏེ་སི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་རྩེ་གཙོ་བོ་ཡིན། བོན་པོ་དང་རྒྱ་གར་ཆོས་ལུགས། ནང་པ་སངས་རྒྱས་སོགས་ཆོས་ལུགས་དུ་མས་འཇིག་རྟེན་ནམ་འཛམ་གླིང་གི་དབུས་སུ་ངོས་འཛིན་ཅིང་། རང་རང་གི་བསྟན་པའི་བདག་པོའི་ཕོ་བྲང་ངམ་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་པའི་ཡུལ་དུའང་བཤད། དེ་བས་རྒྱ་གར་དང་བལ་བོ། འབྲུག་ཡུལ། བོད་ཡུལ་གྱི་ས་ཆ་སོ་སོ་ནས་ཡོང་བའི་གནས་མཇལ་དང་སྐོར་བ་བྱེད་མཁན་ཤིན་ཏུ་མང་སྟེ། འདི་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནས་རི་ཞིག་ཡིན།

 

༤ གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ། ﹙སྨི་ ༧༡༦༢﹚念青唐拉 /唐古拉山

 

འདི་ནི་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷ་ས་དང་ནག་ཆུའི་མཚམས་སུ་ཡོད་དེ། གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་རི་རྩེ་གཙོ་བོ་ཡིན། གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ་ནི་སྐྱེས་པ་གོས་དཀར་གྱོན་པ་རྫུ་འཕྲུལ་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཏེ། སློབ་དཔོན་པད་མ་འབྱུང་གནས་ལ་ཉམས་ཚོད་ལེན་ཆེད་སྦྲུལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་སྤྲུལ་ནས་ལམ་བཀག་པ་སོགས་བཤད་ཚུལ་མང་།

༥ རྨ་ཆེན་སྦོམ་ར། ﹙སྨི་ ༦༢༨༢﹚阿尼玛卿

 

འདི་ནི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མགོ་ལོག་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་གྱི་རྨ་ཆེན་རྫོང་གི་ཁོངས་སུ་ཡོད་དེ། རྒྱུན་དུ“ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན”ཡང་ཟེར། སྲིད་པ་ཆགས་པའི་ལྷ་དགུ་དང་རྗེའི་མགུར་ལྷ་བཅུ་གསུམ་གྱི་གྲས་ཡིན། ངག་རྒྱུན་ལྟར་ན་ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་ནི། གངས་ཏེ་སིས་མདོ་སྨད་སྲུང་དུ་མངགས་པ་ཡིན་ལ། རྗེས་སུ་ཁོས་སྔར་གནས་དྲན་ནས་ཕྱིར་འགྲོ་རྩིས་བྱས་པར། ཞང་པོ་བྲག་རིང་གིས་འགྲོ་ལམ་བཀག་སྟེ་འགྲོ་རུ་མ་བཅུག་ཟེར་ལ། དེ་ལ་གནས་མཇལ་དང་གངས་སྐོར་བྱེད་མཁན་མང་།

༦ མི་ཉག་གངས་དཀར། ﹙སྨི་ ༧༥༥༦﹚贡嘎山

 

འདི་ནི་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་དཀར་མཛེས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དུ་ཡོད་དེ། ས་དེ་གའི་ཆེས་མཐོ་བའི་རི་ཡིན། ངག་རྒྱུན་དུ་མི་ཉག་གངས་དཀར་ནི་ལྷ་མོ་ཞིག་སྟེ། ཇོ་མོ་གླང་མའི་སྤུན་ཡིན་ཟེར། རི་ངོས་སུ་གངས་དར་ལྕོག་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་མི་རེ་རེའི་མཐོང་སྣང་མི་འདྲ་བར་བཤད། གལ་ཏེ་ནག་པོར་མཐོང་ན་བཀྲ་མི་ཤིས་པ་དང་། དཀར་པོར་མཐོང་ན་ཚེ་ཐག་རིང་པ། སེར་པོར་མཐོང་ན་འབྱོར་བ་ལྡན་པར་འགྱུར་ཟེར། ས་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པས་མི་མང་པོས་ལྗོངས་རྒྱུ་ཡུལ་སྐོར་བྱེད་སའི་གནས་མཆོག་ཅིག་ཡིན།

༧ རོང་བཙན་ཁ་བ་དཀར་པོ། ﹙སྨི་ ༦༧༤༠﹚卡瓦嘎布 梅里雪山

 

འདི་ནི་ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དུ་ཡོད་དེ། ཞིང་ཆེན་འདིའི་ཁོངས་ཀྱི་རི་བོ་མཐོ་ཤོས་ཡིན་ལ། སྲིད་པ་ཆགས་པའི་ལྷ་དགུ་དང་རྗེ་ཡི་མགུར་ལྷ་བཅུ་གསུམ་གྱི་གྲས་ཡིན། ངག་རྒྱུན་དུ་རོང་བཙན་ཁ་བ་དཀར་པོ་དང་དེའི་ཉེ་འགྲམ་གྱི་རི་རྩེ་ཞིག་ནི་ཕན་ཚུན་ལ་བརྩེ་འདང་ཆེ་བའི་བཟའ་ཟླ་ཡིན་པས། ན་གཞོན་ཕོ་མོ་ཟུང་དེར་གནས་མཇལ་དུ་སོང་ན་བརྩེ་སེམས་འགྱུར་བ་མེད་པར་བཤད། གནས་འདི་ལའང་ལྗོངས་རྒྱུ་ལྟ་སྐོར་བྱེད་མཁན་དང་དད་ལྡན་མཇལ་སྐོར་བྱེད་མཁན་མང་པོ་འདུ།

བོད་ཡུལ་ནི་རང་རྒྱལ་གྱི་ཆུ་མང་བའི་ས་ཁུལ་ཅིག་ཡིན་ལ། ཨེ་ཤ་ཡའི་གཙང་པོ་མང་པོའི་མགོ་ཁུངས་ཀྱང་འདི་ན་ཡོད།

༡ སེང་གེ་ཁ་འབབ། 狮泉河

 

འདི་ལ་ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་“སི་ཏ”ཟེར་ལ། བོད་ལྗོངས་མངའ་རིས་ཁུལ་དུ་ཡོད།ཆུ་བོ་འདི་ནི་གངས་ཏེ་སི་དང་མཚོ་མ་ཕམ་གཉིས་ཀྱི་བྱང་ནས་ཀ་ཤི་སྨར་དང་པ་ཀི་སི་ཐན་བརྒྱུད་དེ་ཧིན་རྡུ་རྒྱ་མཚོར་འབབ་ལ། སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་༢༩༠༠ནས་༣༢༠༠ཙམ་ཡོད། བོད་ཡུལ་གྱི་བཞུར་རྒྱུན་གྱི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་༤༡༩ཡོད་ལ། རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་པ་ན“རྒྱ་གར་ཆུ་བོ་﹙印度河Indus River﹚”རུ་འབོད།

༢ ཡར་ཀླུང་གཙང་པོ། 雅鲁藏布江

 

འདི་ནི་བོད་ལྗོངས་སུ་ཡོད་དེ། ཧི་མ་ལ་ཡའི་བྱང་རྒྱུད་འབྲོང་པ་རྫོང་ཁོངས་བྱེ་མ་གཡུང་དྲུང་ཞེས་པའི་གངས་རི་ལས་འབབ་ལ། རྒྱ་གར་བརྒྱུད་དེ་ཆུ་བོ་གངྒར་འདྲེས། སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་༣༣༥༠ཡོད་ལ། བོད་ཡུལ་དུ་སྤྱི་ལེ་༢༠༩༡ཡོད། ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དུ་“ཡར་ཆབ་གཙང་པོ”ཞེས་འཁོད་ལ། ལེགས་རྩེའི་རྒྱུད་དུ་“རྟ་མཆོག་ཁ་འབབ”དང་ལྷོ་ཁུལ་དུ་“མྱང་ཆུ”། ལྷ་རྩེ་ནུབ་རྒྱུད་དུ་ཡང་བསྐྱར“རྟ་མཆོག་ཁ་འབབ”། ཆུ་ཤུལ་ཁུལ་ནས་བཟུང་“ཡར་ཀླུང་གཙང་པོ”རུ་འབོད། རྒྱ་གར་དུ་“པི་ལ་མ་ཕུ་ཐ་ཆུ་བོ﹙布拉马普得拉河Brahmaputra River﹚”ཟེར་ལ། འཛམ་གླིང་གི་ཆུ་ཆེན་ཨང་བཞི་པ་རེད།

༣ རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ། 怒江

 

འདི་ནི་ཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་འབར་མ་རྒྱལ་ཁབ་བརྒྱུད་དེ་ཧིན་རྡུ་རྒྱ་མཚོར་འབབ་ཅིང་། སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་༣༢༠༠དང་བོད་ཡུལ་གྱི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་༡༣༩༣ཡོད། བོད་ཡུལ་ལས་བརྒལ་ན་“སལ་ཝེན་གཙང་པོ﹙萨尔温江Salween River﹚”ཟེར་ལ། འཛམ་གླིང་གི་ཆུ་ཆེན་ཨང་བཅུ་དགུ་པ་རེད།

༤ རྫ་ཆུ། 澜沧江

 

འདི་ནི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཡུལ་ཤུལ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་ཡུལ་ཤུལ་རྫོང་གི་ནུབ་ཕྱོགས་ནས་བོད་ལྗོངས་ཡུན་ནན། འབར་མ། ལའོ་ཝོ། ཐའེ་ཀོ ཀམ་པོ་ཛ། ཡོ་ནན་བཅས་བརྒྱུད་དེ་རྒྱ་མཚོར་འབབ་ཅིང་། སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་༤༨༨༠དང་། ཀྲུང་གོ་རུ་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་༢༡༣༠ཡོད། ཕྱི་རྒྱལ་དུ་“མེ་གོང་གཙང་པོ﹙湄公河Mekong﹚”ཞེས་འབོད་ལ། འཛམ་གླིང་གི་ཆུ་ཆེན་ཨང་དྲུག་པ་ཡིན།

༥ འབྲི་ཆུ། 长江

 

འདི་ནི་ཀྲུང་གོའི་ནང་ཁུལ་དུ་འབབ་པའི་ཆུ་ཆེན་ཨང་དང་པོ་དང་། འཛམ་གླིང་ཆུ་ཆེན་ཨང་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཡུལ་ཤུལ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་འབྲི་སྟོད་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་སྐུ་ལྷ་དར་མདུང་ནས་བྱུང་སྟེ། བོད་ལྗོངས་ཟི་ཁྲོན་སོགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་ཞིང་ཆེན། ཐད་གཏོགས་གྲོང་ཁྱེར་བཅུ་བརྒྱུད་དེ། ཧྲང་ཧེ་རུ་ཤར་གྱི་རྒྱ་མཚོར་འབབ། ཆུ་བོ་འདིའི་སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་༦༣༠༠དང་། བོད་ཡུལ་དུ་སྤྱི་ལེ་༢༨༠༦ཡོད།འབྲི་ཆུའི་མགོ་ཁུངས་ལ་རྒྱ་སྐད་དུ་“ཐོག་ཐོག་ཧི﹙沱沱河﹚”དང་ཡུལ་ཤུལ་དུ་སླེབས་ན་“ཐོང་ཐེན་ཧི﹙通天河﹚”། ཟི་ཁྲོན་དུ་སླེབས་ན“ཅིན་ཧྲ་ཅང﹙金沙江﹚”། ཡིས་པེན་དུ་སླེབས་ན་ད་གཟོད་“ཁྲང་ཅང﹙长江﹚”དུ་འབོད།

 

༦ རྨ་ཆུ། 黄河

 

འདི་ནི་ཀྲུང་གོའི་ནང་ཁུལ་དུ་འབབ་པའི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་ཨང་གཉིས་ཡིན་ཏེ། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མགོ་ལོག་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་རྨ་སྟོད་རྫོང་བ་ཡན་ཧ་རིའི་ཤར་ལྡེབས་ནས་ཐོན་ཏེ། ཟི་ཁྲོན་དང་ཀན་སུའུ་སོགས་ཞིང་ཆེན་དང་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དགུ་བརྒྱུད་དེ་མཐར་ཧྲན་ཏུང་ཞིང་ཆེན་ཆེན་ནས་པོ་ཧེ་རྒྱ་མཚོར་འབབ་ཅིང་། སྤྱིའི་རིང་ཚད་ལ་སྤྱི་ལེ་ ༥༤༦༤ དང་། བོད་ཁུལ་དུ་རིང་ཚད་སྤྱི་ལེ་ ༡༣༡༠ ཡོད།

 

ཡོང་ཁུངས། བཙན་པོའི་རིག་གནས།

བརྒྱུད་སྐུལ།

མཆན་སྤེལ།