༄༅། །བོད་ཀྱི་ཕྱག་འབུལ་ཞུ་ལུགས།

 སེར་མོ་བའི་ཕྱག་འབུལ་དང་། སྐྱ་བོའི་ཕྱག་འབུལ་སྟེ་གཉིས་ལས། གཅིག སེར་མོ་བོའི་གུས་ལུགས། ཕྱག་འཚལ་བ་དང་། གཟན་སྐྱུར་འབེབས་པ་སྟེ་བླ་གོས་ཕྲག་པ་གཡོན་དུ་འབེབས་པ། ལག་པ་ཐལ་མོ་སྦྱར་བའོ།། དེ་དག་ལས་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་རང་གི་དད་པ་བྱ་ཡུལ་བླ་ཆེན་དང་། རང་གི་རྩ་བའི་བླ་མ་དང་། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་པའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་བཅས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བརྐྱངས་ཕྱག་དང་། སྐུམ་ཕྱག་གཉིས་ཡོད། བརྐྱངས་ཕྱག་ནི་ལག་ཟུང་གི་ཐལ་མོ་སྤྱི་བོ། །  མགྲིན་པ།  སྙིང་ག་བཅས་སུ་རིམ་པར་བཀོད། དེ་ནས་པུས་མོ་གཉིས་ས་ལ་བཙུགས་རྗེས་ལུས་དང་ལག་ཟུང་བཅས་མདུན་དུ་ཤད་ཀྱིས་བསྐྱངས་ཏེ་ཐོད་པ་ས་ལ་བཏུགས་པ་དེ་ལ་བརྐྱངས་ཏེ་ཐོད་པ་ས་ལ་བཏུགས་པ་དེ་ལ་བརྐྱངས་ཕྱག་དང་། སྐུམ་ཕྱག་གཉིས་ཡོད། བརྐྱངས་ཕྱག་ནི་ལག་ཟུང་གི་ཐལ་མོ་སྤྱི་བོ་མགྲིན་སྙིང་ག་བཅས་ལ་འགོད་ཚུལ་བསྐྱངས་ཕྱག་དང་འདྲ་ཞིང་པུས་མོ་གཉིས་ས་ལ་བཙུགས་རྗེས་ལུས་དང་ལག་ཟུང་པུས་མོའི་འགྲམ་དུ་ས་ལ་བཞག་སྟེ་མདུན་དུ་མ་བརྐྱང་པར་ཐོད་པ་ས་ལ་གཏུག་པ་དེ་ཡིན། ཕྱག་འཚལ་བའི་གུས་ལུགས་དེ་ནི་གཙོ་བོ་ཆོས་དད་དང་འབྲེལ་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་བྱ་ཡུལ་ནི་བླ་མ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་དང་དེ་བཞིན་རང་གི་ཕ་མ་དང་རྒན་རབས་སོགས་འདས་པོའི་སྐུ་ཕུང་བཅས་ལ་མ་གཏོགས་གསོན་པོར་གནས་པའི་སྐྱ་བོའི་དཔོན་རིགས་དང་རང་གི་ཕ་མ་ལའང་ཐོད་པ་ས་ལ་གཏུགས་པའི་ཕྱག་བྱེད་སྲོལ་མེད་པར་སྐྱེས་པ་ཡིན་ན་ལངས་ཏེ་ཞྭ་མོ་ཕུད་པ་དང་བུད་མེད་ཡིན་ན་ལག་གཉིས་སྣོལ་མའི་ཕྱག་འབུལ་ཞུ་བ་ཡིན།
རི་དྭགས་ཀྱི་གཏམ་ངེས་འབྱུང་གི་ཕོ་ཉ།

རི་དྭགས་ཀྱི་གཏམ་ངེས་འབྱུང་གི་ཕོ་ཉ། རྩོམ་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས། རི་དྭགས་ཀྱི་གཏམ་ངེས་འབྱུང་གི་ཕོ་ཉ་ཞེས་པ་འདི་རིག་འཛིན་འཇིགས་མེད་གླིང་པ་ (༡༧༢༩-༡༧༩༨) ཡི་གསུང་འབུམ་པོད་ང་པའི་ <<གཏམ་གྱི་ཚོགས་ཐེག་པའི་རྒྱ་མཚོ>> (ཤོག་གྲངས་༡༨༩) ཞེས་བྱ་བ་ལས་བདམས་པ་ཞིག་ཡིན། རིག་འཛིན་འཇིགས་མེད་གླིང་པ་ནི། འཕྱོང་རྒྱས་ཕྱིང་དབར་བང་སོ་དམར་པའི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་ཆོས་རྗེ་སྨོན་ལམ་བཟང་པོ་དང་། ཡུམ་ཡན་ལག་མཆོག་དང་ལྡན་མ་གཉིས་གྱི་སྲས་སུ་སྤྱི་ལོ་ ༡༧༢༩ ལོར་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་དྲུག་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། མཚན་ལ་པདྨ་མཁྱེན་བརྩེ་འོད་ཟེར་ཞེས་གསོལ། སྐུ་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་སློབ་དཔོན་བོན་བཙན་པ་ལས་སྒྲ་དང་། རྩིས། གསོ་རིག་བཅས་གསན་པས་ཚེགས་མེད་དུ་མཁྱེན་དང། བླ་མ་གཏེར་ཆེན་དྲི་མེད་གླིང་པ་སོགས་ཡོངས་འཛིན་དུ་མ་ལས་སྔ་འགྱུར་གྱི་བཀའ་གཏེར་འགངས་ཆེ་བ་རྣམས་དང་། གསར་མའི་རྒྱུད་སྡེ་ཡང་ཅི་རིགས་པ་གསན་བཞེས་མཛད། རྗེ་འདི་པར་གྲུབ་དབང་འཇིགས་མེད་འཕྲིན་ལས་འོད་ཟེར་སོགས་ཐུགས་རྒྱུད་ཟིན་པའི་སློབ་མ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་མང་པོ་བྱུང་ཞིང། བརྩམས་ཆོས་ལ་ཡོན་ཏན་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད་རྩ་འགྲེལ་སོགས་གསུང་འབུམ་པོད་དགུ་ཡོད་པའི་པར་ཤིང་ཆ་ཚང་བ་སྡེ་དགེ་དཔར་ཁང་ཆེན་མོར་བཞུགས། དགུང་ལོ་བདུན་ཅུ་ཆུ་གླང་སྟེ། སྤྱི་ལོ་ ༡༧༩༨ ལོར་སྐུ་གཤེགས། རྣམ་ཐར་ཞིབ་མོ་ནི་ཁོང་གི་རང་རྣམ་ཡུལ་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་བྱུང་བའི་རྫོགས་ཆེན་པ་རང་བྱུང་རྡོ་རྗེ་མཁྱེན་བརྩེའི་འོད་ཟེར་གྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལེགས་བྱས་ཡོངས་འདུའི་སྙེ་མ་ཞེས་པར་གསལ་ལོ།།
གངས་ལྗོངས་རྡོ་རྗེ་གདན་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་དགོན།

གངས་ལྗོངས་རྡོ་རྗེ་གདན་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་དགོན།         ས་སྐྱ་དགོན་ནི་བོད་ལྗོངས་གཞིས་རྩེ་ས་ཁུལ་ཁོངས་ཀྱི་ས་སྐྱ་རྫོང་གི་བྱང་ངོས་དཔོན་པོ་རིའི་འདབས་སུ་གནས་ཡོད། གཞིས་རྩེ་གྲོང་ཁྱེར་ནས་དགོན་པ་དེ་བར་སྤྱི་ལེ་༡༥༠ཙམ་སྐྱོད་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དེ་ནི་བོད་རབ་བྱུང་དང་པོའི་ཆུ་གླང་སྤྱི་ལོ་༡༠༧༣ལོར་འཁོན་དཀོན་མཆོག་རྒྱལ་པོས་གནས་དེར་གཟིགས་སྐབས་དཔོན་པོ་རི་གླང་ཆེན་ཉལ་བ་དང་འདྲ་བའི་ཁ་དཔུང་(མཁལ་ཁུང་)གཡས་པའི་ཐད་ནས་ས་དཀར་སེང་གདོང་འདྲ་བ་ལ་གྲུམ་ཆུ་གཡས་སུ་འཁོར་བ། ལྷོ་ནི་མཎྜལ་སྤུངས་། ནུབ་ཆུ་མིག་རྫིང་ཁ་རྨ་བའི་གདོང་དང་མཚུངས་པའི་ས་དཔྱད་དགེ་བརྒྱད་དགེ་བཅུ་སོགས་བཀྲ་ཤིས་དགེ་མཚན་དུ་མ་ལྡན་པ་མཁྱེན་ནས་གནས་འདིར་དགོན་པ་བཏབ་པས་དགོན་མིང་དུ་ཡུལ་དེའི་སའི་ཁ་དོག་ལ་གཞིགས་ནས་ས་སྐྱ་དགོན་ཞེས་བཏགས། ས་སྐྱ་གྲུམ་ཆུའི་ལྷོ་བྱང་ཁག་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་ལས་དགོན་པ་ལྷོ་མ་དེ་ས་སྐྱ་གྲུམ་ཆུའི་ལྷོ་ངོས་ཐང་གཤོངས་སུ་ཆགས་ཤིང་། དགོན་པ་བྱང་མ་ནི་གྲུམ་ཆུའི་བྱང་ངོས་དཔོན་པོ་རིའི་འདབས་སུ་ཆགས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ས་སྐྱ་གྲུམ་ཆུ་གཙང་པོའི་བྱང་གི་ལྷ་ཁང་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་དུ་གྲགས་པ་ནི་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་མ་བྱུང་གོང་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་པར་ཉམས་མེད་སྔར་བཞིན་གནས་མུས་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་ནང་གཏོར་བཤིག་ཚབས་ཆེན་ཕོག་ནས་ད་ལྟ་ཤུལ་རོ་ཙམ་ལས་མཐོང་རྒྱུ་མེད།
ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ལས་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས།

ཏུན་ཧོང་གཏེར་ཡིག། བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས།   ( 1287 P.T. ) ལེའུ་དང་པོ། ༄།།དྲི་གུམ་བཙན་པོ་སྐུ་ཆུང་བའི་ཚེ་མཚན་ཇིར་གདགས་ཤེས་(84)། །མ་མ་གྲོ་ཞ་མ་སྐྱི་བརླིང་མ་ལ་དྲྀས་ན། མ་མ་འི་མཆིད་ནས། སྐྱྀ་བྲག་མར་བ་ནི་རྙིལ་ཏམ་མ་རྙིལ། དན་མ་འབྲི་སྤངས་ནི་མྱེས་ཚིག་གམ་མ་ཚིག། མཚོ་དམ་ལེ་དབལ་མཚོ་ནི་སྐམས་སམ་མ་སྐམས་ཤེས་མཆི། བྲག་མ་རྙིལ། མཚོ་ཡང་མ་སྐམས་སྤང་ཡང་མྱེས་མ་ཚིག་ཅེས་བགྱིསྣ། མ་མ་གྲོ་ཞ་མ། རྒས་ནས་རྣ་ལོག་པར་ཐོས་སྟེ། བྲག་ཀྱང་རྙིལ། སྤང་ཡང་མྱེས་ཚིག མཚོ་ཡང་སྐམས་ཤེས་ཐོས་ནས། འོན་ཏང་ཆུ་དགུམ་སྲི་དགུམ(85)གྱིས། དྲི་གུམ་བཙན་པོར་མཚན་ཐོག་ཤིག་ཆེས་མཆི་ནས། །དྲྀ་གུམ་བཙན་པོར་མཚན་བཏགས་ནས། མཚན་བཏགས་ནོང་སྟེ། ཐུགས་སུ་ཡང་ཞུགས། ལྡེ་སྲས་མྱྀ་འི་མྱི་ཚུལ་ཏེ། མངོན་བར་དགུང་དུ་གཤེགས་པ་ལ་སྩོགས་པ་འཕྲུལ་དང་བྱྀན་ཆེད་པོ(86)མངའ་བས། དྲོད་དང་དྲེགས་མ་ཐུབ་སྟེ། །བཙན་འདྲན་བདའ་(87)ནས། ཡབ་འབངས་ཕ་དགུའ་དང་། ཡུམ་འབངས་ཚན་གསུམ་ལ་དགྲ་རུ་རྒལ་(88)གཡག(གཡོག)()དུ་དྲུང་ཕོད་དམ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ན། སོ་སོ་ནས་ཀུན་གྱིས་མྱྀ་ཕོད་ཆེས་གསོལ་ཏོ། །       ལོ་ངམ་རྟ་རྫིས་ཀྱང་མྱི་ཕོད་ཅེས་གསོལ་པ་ལས་མ་གནས་སྟེ། འུང་ནས་ལོ་ངམ་གྱྀས་གསོལ་པ། དེ་ལྟར་མྱྀ་གནང་ན། །ལྷ་འི་དཀོར་མདུང་རང་འདེབས་དང་།…
བོད་རིགས་ཁ་ཆེ་བའི་ལོ་རྒྱུས་རགས་ཙམ་གླེང་བ།

རོབ་བརྩིས་བྱས་ན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ སྔོན་བོད་དབུས་སུ་བོད་རིགས་ཁ་ཆེ་གསུམ་སྟོང་ཙམ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ཁོང་ཚོ་མང་ཆེ་བ་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པ་ནས་བཅོ་བདུན་པའི་བར་ཀ་ཤི་མིར་དང་། ལ་དྭགས། བལ་ཡུལ། རྒྱ་ནག་བཅས་ནས་ཡོང་སྟེ་བོད་རིགས་བུད་མེད་དང་མཉམ་དུ་གཉེན་སྒྲིག་བྱས་ནས་གཞིས་ཆགས་པའི་ཁ་ཆེའི་ཚོང་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་པ་རྣམས་ཡིན། ཁོང་ཚོས་བོད་སྐད་ཤོད་ཅིང་བོད་རིགས་ཀྱི་གོམས་སྲོལ་ཕལ་ཆེ་བ་ལོངས་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། ལྷ་སར་ཁ་ཆེའི་ལྷ་ཁང་བཞི་དང་། གཞི་ཀ་རྩེར་གཉིས། རྩེ་ཐང་ལ་གཅིག་བཅས་ཚང་མ་བོད་པའི་བཟོ་བཀོད་ཀྱི་རྣམ་པར་བཞེངས། དེར་མ་ཟད་ཁོང་ཚོར་ཁུ་རན་གསུང་རབ་ (Quran) དང་ཨུར་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་སའི་ཁ་ཆེའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སློབ་གྲྭ་ལྷ་སར་གཉིས་དང་གཞི་ཀ་རྩེར་གཅིག་ཡོད། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཁ་ཆེ་དང་བོད་རིགས་ནང་པའི་སྤྱི་ཚོགས་རྣམས་འཆམ་མཐུན་ངང་འཚོ་གནས་བྱེད་བཞིན་ཡོད།
བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་བྲག་བརྐོས་ཡིག་རིས་གཅིག་གསར་དུ་མཚམས་སྦྱོར་ཞུས་པ། 

རྩོམ་པ་པོ། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས།  འདིར་ད་ཕན་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་རིགས་ནང་མ་འཁོད་པའམ། ཡང་དག་པར་འཁོད་མ་མྱོང་བའི་བོད་ལྗོངས་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་གྱི་ལྡན་མ་བྲག་རྩར་ཡོད་པའི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་རབས་ཀྱི་བྲག་བརྐོས་ཡིག་རིས་འཁྲུལ་མེད་ཅིག་གི་སྐོར་ཐོག་མའི་མཚམས་སྦྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།   དེ་ནི་སྔ་རབས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཁག་དང་ཉེ་རབས་སུ་པེ་ཅིན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་པར་བསྐྲུན་འགྲེམ་སྤེལ་གནང་བའི་《བོད་ཀྱི་རྡོ་རིང་ཡི་གེ་དང་དྲིལ་བུའི་ཁ་བྱང་》ཞེས་པའི་དེབ་དང་《བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ཡིག་ཆ་གཅེས་བསྡུས་》ཞེས་པའི་དེབ་སོགས་ཀྱི་ནང་འཁོད་མེད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་འཁོད་མ་མྱོང་བ་ཟེར་དགོས་དོན་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆོས་འབྱུང་གི་ཁྲོད་ནས་《རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་》ནང་“……དེའི་བར་ལ་རྒྱ་མོ་བཟའ་ལ་སོགས་པའི་བོད་བློན་རྣམས་ཀྱིས་ལྡན་མ་བྲག་རྩར་ཕེབས་ནས། བྲག་ལ་བྱམས་པ་ཁྲུ་བདུན་པ་གཅིག་དང་། བཟང་སྤྱོད་གཉིས་བརྐོས་མར་བཞེངས། དེར་ཟླ་བ་གཅིག་བསྒུག་དེར་ཡང་བློན་པོ་(མགར་སྟོང་བཙན)མ་བྱོན་”(༡) ཞེས་རྒྱ་བཟའ་ཝུན་ཁྲེང་ཀོང་ཇོ་བོད་ལ་ཕེབས་དུས་ཡར་ལམ་བཞེངས་ཚུལ་འཁོད་འདུག་པ་ནི་དམངས་ཁྲོད་ཀྱི་ངག་རྒྱུན་གཞིར་བཟུང་ནས་བྲིས་པ་ཙམ་ལས། བྲག་བརྐོས་ཡི་གེའི་བརྗོད་དོན་དངོས་དང་མི་མཐུན་པ་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་པ་དེ་ཡིན།