ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར།   མཁར་གདོང་གནའ་ཤུལ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་ཞང་ཞུང་ལྟེ་བའི་མཁར་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་དེ་ཡིན།   ཞང་ཞུང་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཏེ་མཁར་གདོང་གནའ་ཤུལ་པེ་ཅིང་སྤྱི་ཚོགས་ཚན་རིགས་ཁང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་མཁས་དབང་ཐུང་ཐོའོ་ཡིས་མཁར་གདོང་གནའ་ཤུལ་ལ་༢༠༡༢ལོ་ནས་༢༠༡༤ལོ་བར་ལོ་གསུམ་གྱི་རིང་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ་ཐིག་ལེན་རིས་འབྲི་བྱས་པའི་ས་ཀྲ། ཁོང་གིས་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བདུན་པའི་ཡར་སྔོན་དུ་ད་ལྟ་རྙེད་སོན་བྱུང་བའི་བོད་ཡུལ་དུ་རྒྱལ་མཁར་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་གཞི་བརྒྱ་ཆེ་ཤོས་དེ་འདི་ཡིན་པར་བཤད་ཅིང་འཛུགས་བསྐྲུན་གྱི་རྒྱ་ཁྱོན་ནི་རྨི་ཁྲི་དགུ་ལྷག་ཡོད། ཞང་ཞུང་ཁྱུང་ལུང་དངུལ་མཁར་ཏེ་མཁར་གདོང་གནའ་ཤུལ་གྱི་འདྲ་རིས། ༼ལྷ་བཟོ་བ་མཁས་ཅན་བསྟན་པའི་ཉི་མས་བྲིས།༽ སྟོན་པ་གཤེན་རབ་ཀྱི་བཀའ་རྒྱ་ཆེན་ཀུན་འབུམ་གོ་འབྱེད་ཀྱི་ལུང་དོན་གཙོར་བཞག་ཅིང་ཐུའུ་ཐོའི་ས་ཀྲ་དང་ཁོ་བོས་མཁར་གདོང་གནའ་ཤུལ་ལ་ལོ་བཅུ་ལྷག་ཙམ་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཅིང་བཀོད་པ་བྱས་ཟིང་ལྡོང་མདོའི་ལྷ་བཟོའི་སློབ་མ་ལྷ་རིས་ལ་མཁས་ཅན་བསྟན་པའི་ཉི་མས་བྲིས་ཤིང་༢༠༡༨ལོ་ལྷ་ས་དང་མངའ་རིས་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱི་ཞང་ཞུང་རིག་གནས་འགྲེལ་བཤད་བྱས་པས་མཁར་གདོང་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་ཐུང་ཐོའོ་སོགས་ཀྱི་ལེགས་བརྗོད་གང་མང་གནང་།  

དབང་སྟོབས་ནས།     བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སློབ་སྦྱོང་དང་། སློབ་ཁྲིད། ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་། རྒྱ་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་རྒྱུ་ནི་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན། ལྷག་པར་ཏུ་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་མཁོ་བའི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དང་། རྡོ་རིང་དང་བྲག་བརྐོས། ཁྲམ་ཡིག་དང་ཅོང་ཡིག དེ་མིན་རྩ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་གཞན་ཕུད། ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་སོགས་རྒྱ་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་རྩ་ཆེན་རྣམས་བེད་སྤྱོད་གཏོང་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་བར་སེམས། འོན་ཀྱང་། ཁོ་བོས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སློབ་ཁྲིད་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་ཐང་ཡིག་གསར་རྙིང་སོགས་བེད་སྤྱོད་བྱ་སྐབས་རྒྱ་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འཁོད་པའི་བཙན་པོའམ་བློན་པོ་བཙུན་མོ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་དང་བོད་ཡིག་གི་མཚན་བར་ཧེ་བག་ཆེན་པོ་མཐོང་བས།  དེའི་ཐད་དོ་སྣང་དང་ཉམས་ཞིབ་ཕྲན་བུ་བགྱི་བ་ལ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་དད་ཞེན་ཆེ་བའི་གཞོན་སྐྱེས་རྣམས་དང་རང་གཞན་གཉིས་ཀྱི་སློབ་ཁྲིད་ལ་ཕན་པ་ཕྲན་བུ་མི་ཡོང་ངམ་སྙམ་སྟེ་དཔྱད་རྩོམ་འདི་འབྲི་བའི་ཁུལ་བྱས།   དང་པོ། རྒྱ་ཡིག་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་རྣམས་སུ་བཙན་པོ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཇི་ལྟར་གསལ་བ།   དེའང་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་མཁོ་བའི་རྒྱ་ཡིག་ཡིག་ཆ་གྲགས་ཆེ་བའི་གྲས་《 ཐང་ཡིག་རྙིང་མ་》《ཐང་ཡིག་གསར་མ་》《ཙེ་ཀྲེ་ཐུང་ཅན་》《ཚེ་ཧྥུ་ཡོན་ཀུས་》《ཐུང་ཏེན་》སོགས་ཡོད། ཡིག་ཆ་དེ་དག་དང་དེ་མིན་གྱི་ཡིག་ཆ་གཞན་ནང་བཙན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ མཚན་འདི་ལྟར་འཁོད་ཡོད་དེ།  1. སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་མཚན། 松赞干布、弃苏农、弃苏农赞、器宗弄赞、弃宗弄赞  、器宋弄赞。2.ཁྲི་མང་སྲོང་མང་བཙན་གྱི་མཚན།  芒松芒赞《ཐུང་ཏེན་》乞黎跋布。3ཁྲི་འདུས་སྲོང་མང་པོ་རྗེའི་མཚན།  赤都松《ཐུང་ཏེན་ 》ནང་乞梨弩悉笼《 ཚེ་ཧྥུ་ཡོན་ཀུས་》 དང་《 ཙེ་ཀྲེ་ཐུང་ཅན་》ནང་器弩悉弄。4.ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བཙན་ནམ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྟན་མེས་ཨག་ཚོམ་གྱི་མཚན། 赤德祖赞、乞隶缩赞5བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་མཚན། 赤松德赞、乞梨悉笼纳赞、乞黎苏笼猎赞、乞黎苏笼腊赞、娑悉笼腊赞、娑悉笼猎赞、乞立赞。6. མུ་ནེ་བཙན་པོའི་མཚན།  牟尼赞普、足之煎。7.ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་ནམ་སད་ན་ལེགས་མཇིང་ཡོན་གྱི་མཚན།  赤德松赞。8. ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བཙན་ནམ་ཁྲི་རལ་པ་ཅན།  《册府元龟》中作:可黎可祖,长庆会盟碑或甥舅…

གནུབས་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཁེང་ལོག་བར་པ་ཚར་བཅད་པའི་གནས་སྙེ་མོ་བྱེ་མཁར་དང་དེའི་དཔེ་རྙིང་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། ཀརྨ་བདེ་ལེགས། དང་པོ་བྱེ་མཁར་དགོན་དང་དེའི་དཔེ་རྙིང་སྐོར།  དེ་ཡང་སྤྱི་ལོ་༢༠༠༥ལོའི་ཟླ་༣་ཚེས་༨ལ་སེ་ར་དགོན་པའི་སྐུ་ཞབས་ཆུང་ལྟག་ལགས་དང་། རྒན་ཟླ་བ་བསྟན་འཛིན་ལགས་ངེད་གསུམ་ལྷ་ས་ནས་ཐོན་ཏེ་སྙེ་མོ་བྱེ་མཁར་དུ་དཔེ་རྙིང་སྲུང་སྐྱོབས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བསྐྱོད་པ་ཡིན། དགོན་པ་དེའི་མིང་ཆ་ཚང་ལ་བྱེ་མཁར་ཆོས་སྡེ་དགོན་ཞེས་འབོད་ཀྱི་འདུག་ལ། ད་ལྟ་བོ་དོང་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ཆོས་རྒྱུད་འཛིན་པ་ཞིག་རེད་འདུག་ལ། དགོན་པ་དེའི་གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་དང་ངག་རྒྱུན་བཤད་རྒྱུ་ཡོད་པ་ནི་གང་ཡང་མི་འདུག [དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་སྟོད་ཙམ་ལ་དགོན་པ་འདིར་བོ་དོང་ཆོས་བརྒྱུད་ཀྱི་བསྟན་པ་བསྐྱངས་ཚུལ་ནི་རྒན་ཟླ་ལགས་ཀྱིས་བྲིས་པ་ལས་གསལ་བས་འདིར་ཡི་གེ་མང་བར་དོགས་ནས་མ་བཀོད]གནུབས་ཀྱི་བཀའ་ཤོག་རྒྱ་བོ་ཆེ་ལས། དེར་ཡང་མ་ཆགས་སྙེ་མོ་བྱེ་མཁར་བཟུང་། ཡུལ་ཁྱིམ་རྫས་ཆ་རོག་བན་སྐྱབས་པས་བསྡུས། །ཉེ་ནས་ཕྱག་ཚང་མྱང་སྨན་འཇམ་དཔལ་བྱས། །དེ་ནས་བོད་བན་བྱེ་མཁར་ནང་ན་མཆིས་པ་ལ། །ཁེང་པོ་དམག་མིའི་རྩ་སྒོར་ཆུ་སྒོར་བཅུག །དེ་ནས་སྙེ་མོ་བྱེ་མཁར་རི་ལོགས་ལ། །ཁེང་པོའི་དམག་མི་གྲོས་བྱེད་མང་པོ་རྣམས། །བོད་བན་གསོད་པའི་མདུན་གྲོས་བྱེད་པ་མཐོང་། ཅེས་པ་སོགས་ནས་མཐར་བདེན་པ་བརྡར་ཏེ་ཆོས་སྐྱོང་བསྐུལ་བས་རི་ལོགས་སུ་མེ་འབར་ནས་ཁེང་པོའི་དམག་མི་རྣམས་བསྒྲལ་བར་གྲགས་པའི་གནས་དེ་ད་ལྟའི་བྱེ་མཁར་ཆོས་སྡེ་དགོན་ཞེས་པ་འདི་ཡིན་འདུག །

ལྷ་སར་ཡོད་པའི་གནའ་ཤུལ་གྲགས་ཅན་དང་རིག་གནས་དངོས་རྫས་སོགས་ཚང་མ་ཆོས་དང་ཆབ་སྲིད། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས། ལོ་རྒྱུས། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་དང་འབྲེལ་པ་ཆེན་པོ་ཡོད། དེས་ན་གནའ་བོའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་སའི་གནའ་ཤུལ་པད་མའི་དགའ་ཚལ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་བྲིས་ནས་ལྷ་སའི་གནའ་ཤུལ་གྲགས་ཅན་ཁག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པ་ནི་རང་ཉིད་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་འཇུག་སྒོ་དམན་པས་འབྲི་ག་ལ་ནུས་ཀྱང་། རྒྱ་ཆེའི་ཀློག་པ་པོ་ཚོར་གོ་བདེ་བའི་ཆེད་དུ་གཅིག་བསྡུས་ཙམ་ཞིག་བྲིས། དེ་ཡི་ལོ་ཁམས། གནས་ཡུལ། ཕྱག་འདེབས་མཁན། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན། དར་རྒྱས་མཛད་པ་པ་པོ་སོགས་ཚང་མ་མཁས་དབང་དག་གིས་མཛད་པའི་ཆོས་འབྱུང་དང་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་ཁུངས་ལྡན་ཡིག་ཆ་དག་ལ་དཔང་པོ་བྱས་ཏེ་བྲིས་པས། ཚིག་སྦྱོར་བརྡ་དག་སོགས་ལ་ཞན་ཁ་ཡོད་ནའང་བརྗོད་བྱ་དོན་ལ་འཁྲུལ་བ་མེད་སྙམ་ཡིན་ནའང་རང་ལུགས་དག་པོའོ་ཞེས་ཁ་ཚོན་གཅོད་ག་ལ་ནུས་པས། ད་རེས་སྐལ་པ་བཟང་པོའི་གོ་སྐབས་དེ་ཐོབ་ནས་དེབ་ཆུང་འདི་རྒྱ་ཆེའི་ཀློག་པ་པོ་དང་མཁས་དབང་རྣམས་ལ་སྤྱན་ཞུས་ཕུལ་ནས། དགྱེས་ཚོར་ཆེན་པོས་གཟིགས་ཞིབ་དང་དམན་པ་བདག་ལ་སྨན་པའི་བཀའ་བཅོས་ལྷུག་པོར་བསྩལ་རྒྱུའི་རེ་བ་དང་བཅས་སོ།

རྣམ་བཅུ་དབང་ལྡན་ནི། དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་སྙིང་པོ་ཡིན། དེ་ནི། ཡ ར བ ལ མ ཀྵ ཧ་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་བདུན་དང༌། ཡི་གེ་གཟུགས་འགྱུར་བའི་རྗེས་སུ་སྣ་ལྡན་ནམ་ཟླ་ཚེས། ཐིག་ལེ། སྲོག་གི་ཨ་ཡིག་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ནཱ་ད་བཅས་ཡི་གེ་རྣམ་པ་བཅུ་བརྩེགས་མར་གནས་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཉིད་བོད་ཡིག་ཏུ་བྲིས་ན། ཞེས་པ་འདི་ཡིན། ད་ལྟ་འདིར་བཀོད་པ་ནི། ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་ལཉྫ་ལྟར་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན། ཡིག་གཟུགས་འབྲི་སྟངས་རྒྱས་བསྡུས་ལས། ཕྱི་ཤད་མང་ཉུང་གི་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་རེ་ཡོད། འདིའི་མཚོན་དོན་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ལ་སྦྱར་ན། ཡ་ནི་རླུང་གི་ཁམས། ར་མེའི་ཁམས། བ་ཆུའི་ཁམས། ལ་སའི་ཁམས་ཏེ་ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འབྱུང་བ་རིམ་བརྩེགས་ཀྱི་སྙིང་པོའམ་མཚོན་བྱེད་ཡིན། མ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང༌། ཀྵ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས། ཧ་ནི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཁམས་ཏེ་ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་གྱི་ས་བོན་ནམ་མཚོན་བྱེད་ཡིན། སྣ་ལྡན་ཟླ་ཚེས་ནི། སེམས་ཅན་གྱི་སྲོག་དང༌། ཐིག་ལེ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་དྲོད་མཚོན་བྱེད། ནཱ་ད་ནི་སྲོག་གི་ཨ་ཡིག་ནམ་མཁའ་སྟོང་པའི་ཁམས་མཚོན་བྱེད་ཡིན།