སྤེལ་ཞིབ་ཕྲ།

 རྣམ་རབ་ལུང་པའི་གནས་དང་གནའ་ཤུལ་ཁག་གི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།

               རྣམ་རབ་མཁན་མིང་ངག་ཐུབ་ནས། རྣམ་རྒྱལ་རབ་བརྟན་གཡང་ཆགས་འཛིན་མའི་གཞིར།  ། རྒྱུ་བའི་ལུས་ཅན་ཀུན་སྐྱོང་དྲེགས་པ་ཆེ།   ། ལྷ་མཆོག་འོད་ལྡན་དཀར་པོ་འཁོར་བཅས་ལ།  ། གསོལ་བ་འདེབས་སོ་མཆོག་མཐུན་དངོས་གྲུབ་སྩོལ།  ། རྣམ་རབ་དྭགས་གྲྭའི་གསེར་སྐྱེམས་ལས་བཏུས་ནས་བཅོས། དེ་ཡང་འཕགས་མཆོག་ཕྱག་ན་པདྨོའི་གདུལ་ཞིང་བསིལ་ལྡན་ཁ་བའི་ལྗོངས་འདིར་སྔོན་དུས་སྐྱེས་ཆེན་གྲངས་ལས་འདས་པ་བྱོན་ཕེབས་གནང་ནས་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་མཛད་པ་སྤྱི་དང་།   བྱེ་བྲག་རང་རང་སོ་སོའི་ལྟ་གྲུབ་དྲི་མ་མེད་པ་དར་སྤེལ་གནང་སའི་དགོན་གནས་དུ་མ་ཡུལ་འདིའི་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གང་སར་ཕྱག་བཏབ་སྟེ་བྱིན་གྱིས་རློབས་པར་མཛད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་འདིར་སྐབས་སུ་བབས་པ་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་རྫིང་བུ་ལྟ་བུ།   བར་དབུས་གཙང་རུ་བཞི་ཡུར་བ་ལྟ་བུ།   སྨད་མདོ་ཁམས་སྒང་དྲུག་ཞིང་ས་ལྟ་བུ་སྟེ་ས་དུམ་བུ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བའི་ནང་ཚན་བར་དབུས་གཙང་རུ་བཞིར་གཙང་ན་གཡས་རུ་དང་།   གཡོན་རུའམ་རུ་ལག་གཉིས།   དབུས་ན་དབུ་རུ་དང་གཡོ་རུ་གཉིས་སུ་གྲགས་པའི་གཡོ་རུའི་ས་ཆར་གཡོར་པོ་འཕྱིང་རུ་དང་།  གཡོར་པོ་གཞུང་།   གཡོར་པོ་དོལ་སོགས་ནང་གསེས་ལུང་ཚན་དུ་མ་ཡོད་པ་ལས་འདིར་གཡོར་པོ་གཞུང་ངམ་རྣམ་རབ་ལུང་པ་ཞེས་ལུང་གཤོངས་ཁ་བྱང་ལྷ་ལྡན་ཡུལ་ལ་ཕྱོགས་ཤིང་དེའི་ནང་རྣམ་རབ་ཕུ་མདའ་བར་གསུམ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ལུང་ཆུང་འགའ་ཞིག་དང་།   གྲོང་ཚོ་བཅུ་ཕྲག་ལྷག་ཙམ་གཞིས་ཆགས་པ་སྟེ་རྣམ་རབ་ཕུར་ཁ་ལྷོར་བལྟས་ནས་བརྩིས་པའི་དབུས་ལྷ་རིའི་གཡས་ཕྱོགས་སུ་ཟངས་དཀར་དང་རྫིང་ཁ་སྟེ་རང་བྱུང་གྲོང་ཚོ་གཉིས་དང་།   གཡོན་ཕྱོགས་སུ་བློ་རྩ་དང་རི་ཆུང་སྒང་གི་གྲོང་ཚོ་ཆུང་བ་གཉིས།   དེའི་འོག་ཏུ་ཆོས་ཁང་དང་ལྷ་ཡུལ།   རྣམ་རབ་ལུང་པའི་དབུས་ཀྱི་སྟོད་ཕྱོགས་སུ་སྨོན་གྲོང་དང་དེའི་འོག་རྣམ་རབ་ཞོལ།
གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་གནས་བཤད་ལམ་ཡིག་གསར་མ་ལས་གཞིས་རྩེ་ས་ཁུལ་གྱི་གནས་ཡིག

གཞིས་རྩེ་ས་ཁུལ་གྱི་གནས་ཡིག ཆོས་འཕེལ་གྱིས་བརྩམས།   དཀར་ཆག རྒྱལ་རྩེ་རྫོང་ཁོངས། ཁང་དམར་རྫོང་ཁོངས། གྲོ་མོ་རྫོང་ཁོངས། གམ་པ་རྫོང་ཁོངས། གཏིང་སྐྱེས་རྫོང་ཁོངས། དིང་རི་རྫོངཁོངས། གཉའ་ལམ་རྫོང་ཁོངས། སྐྱིད་རོང་རྫོང་། ས་དགའ་རྫོང་། འབྲོང་པ་རྫོང་ཁོངས། ངམ་རིང་རྫོང་ཁོངས། ལྷ་རྩེ་རྫོང་ཁོངས། བཞད་མཐོང་སྨོན་རྫོང་ཁོངས། གཞིས་རྩེ་རྫོང་ཁོངས། པ་སྣམ་རྫོང་ཁོངས། ས་སྐྱ་རྫོང་ཁོངས། རྣམ་གླིང་རྫོང་ཁོངས། རིན་སྤུངས་རྫོང་ཁོངས།
༄༅། །གཙང་པ་རྒྱལ་པོའི་སྲིད་གཞུང་གི་སྒྲིག་གཞི་དང༌། རྩ་ཁྲིམས་སྐོར།

དེ་ཡང་སྤྱི་ལོ་ 1618 པའི་ས་རྟ་ལོར་ཧོར་སོག་གི་དམག་དཔུང་ཚན་ཆེན་ཞིག་བོད་དུ་ཡོང་ནས་ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་སོགས་བཟུང༌།  སྐྱིད་ཤོད་ལུང་པ་ལ་གནས་བཅས། བྱང་ཕྱོགས་ནག་ཆུའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སྡེ་ཕལ་ཆེར་བཅོམ་ནས་དམག་གིས་བཟུང༌།  བོད་ཁམས་ཧོར་སོག་གིས་བཟུང་བའི་ཉེན་ཁ་ཉིན་ལྟར་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བའི་སྐབས་དེར།  གཙང་པ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་སྲས་ཀརྨ་བསྟན་སྐྱོང་དབང་པོས་གཙང་དམག་ཁྲི་ལྷག་ཙམ་ཁྲིད་ནས་དབུས་སུ་སླེབས།  སོག་དམག་ལ་ཕར་རྒོལ་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ། སོག་དམག་གིས་དགེ་ལྡན་པའི་ཆོས་ལུགས་དར་སྤེལ་གཏོང་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན་པ་ལ་ཁ་གཡར་ནས་སེར་འབྲས་ཀྱི་གྲྭ་ཚང་རྣམས་ལ་ཁོ་ཚོར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་བྱས་མཐར།  སེར་འབྲས་ཀྱི་གྲྭ་དམག་ལངས་ཏེ་སོག་དམག་དང་མཉམ་དུ་གཙང་དམག་ལ་འཐབ་འཛིང་བྱས་ཀྱང་མཐར་གཙང་དམག་རྒྱལ་ཏེ་གཙང་པ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་དབུས་གཙང་ཡོངས་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་སྲིད་དབང་བཙུགས།  སྤྱི་ལོ་ 1620 པའི་ལྕགས་སྤྲེལ་ལོར་གཙང་པ་རྒྱལ་པོ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་འབྲུམ་ནད་ཀྱིས་གྲོངས།  དེའི་སྲས་ཀརྨ་བསྟན་སྐྱོང་དབང་པོ་གཙང་པ་རྒྱལ་པོའི་ཁྲིར་འཁོད།  བོད་ཁམས་ཡོངས་ལ་དབང་སྒྱུར་བྱེད་པའི་སྒྲིག་གཞི་དང་ཁྲིམས་སྲོལ་བཏོད། །
གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་གནས་བཤད་ལམ་ཡིག་གསར་མ་ལས་ལྷ་ས་ས་ཁུལ་གྱི་གནས་ཡིག

ཆོས་འཕེལ་གྱིས་བརྩམས།  ཀླད། སྔོན་བརྗོད། དེབ་འདིའི་རྩོམ་པ་པོ་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ནི་སྤྱི་ལོ་༡༩༤༥ལོར་ལྷ་ས་སྐྱིད་ཆུའི་ནུབ་ངོས་ཀྱི་ཚ་གུར་ཞེས་པར་ཞིང་པའི་ཁྱིམ་ཚང་ཞིག་ཏུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་དགུ་ནས་བཅོ་ལྔ་བར་ཀུན་བདེ་གླིང་དུ་སྒེར་གྱི་སློབ་གྲྭར་སློབ་སྦྱོང་གནང་། ༡༩༦༢ལོར་ཚ་གུར་དམངས་བཙུགས་སློབ་གྲྭའི་དགེ་རྒན་མཛད། ༡༩༧༤ལོར་རྫོང་སློབ་འབྲིང་གི་བོད་ཡིག་དགེ་རྒན་དུ་བསྐོང་འཐེན་བྱས། སློབ་གསོ་སྒྱུར་བཅོས་སྐོར་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་བྲིས་པར་གྲོང་ཁྱེར་རིམ་པའི་ཕུལ་བྱུང་གི་བྱ་དགའ་དང་། སློབ་འབྲིང་རིམ་པ་དང་པོའི་དགེ་རྒན་གྱི་གོ་མིང་ཐོབ། ༡༩༩༡ལོར་བོད་ལྗོངས་ལྷ་མོ་ཚོགས་པར་འཁྲབ་གཞུང་རྩོམ་འབྲི་བྱེད་པར་ལས་བསྒྱུར་བྱས་རྗེས་གསར་རྩོམ་ལྷ་མོའི་འཁྲབ་གཞུང་ཁག་གཉིས་ལ་ལྗོངས་རིམ་པའི་འཁྲབ་གཞུང་གསར་རྩོམ་གྱི་བྱ་དགའ་དང་། 《ཡིག་ནོར་》ཞེས་པ་སོགས་གསར་རྩོམ་ལྷ་མོའི་འཁྲབ་གཞུང་ཁག་ལ་མཁས་དབང་རྣམ་པའི་གདེངས་འཇོག་ཐོབ། འཁྲབ་གཞུང་རྩོམ་འབྲི་བ་རིམ་པ་གསུམ་པའི་ལས་གནས་ཀྱི་གོ་མིང་གནང་། ༡༩༩༨ལོར་ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་དུ་རྐང་འཁོར་བཞོན་ནས་འཚོ་བའི་ཉམས་ཞིབ་ཏུ་བསྐྱོད་ཞོར་དུ་《ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་གྱི་གནས་ཡིག་》གི་དེབ་བྲིས་གནང་བ་དང་སྦྲེལ་༢༠༠༣ལོར་《ལྷ་ས་ས་ཁུལ་གྱི་གནས་ཡིག་》དེབ་འདི་ཉིད་བྲིས་གནང་མཛད།
འ་འགོ་དང་མ་མགོའི་རྣམ་གཞག་ལས་ཐོག་མའི་དོན་ཅན་གྱི་དག་ཆར་དཔྱད་པ།

  མཚམས་ཁང་བསྟན་བསམ།[1] གནད་བསྡུས། དཔྱད་རྩོམ་འདིར་ལུང་རིགས་གཉིས་ལས་རིགས་པ་གཙོ་བོར་བཟུང་སྟེ། ཐོག་མའི་དོན་ཅན་གྱི་མགོ་གང་འས་འཕུལ་ཅན་གྱི་འགོ་དང་མས་འཕུལ་ཅན་གྱི་མགོ་གཉིས་ལས། རང་ལུགས་སུ་མས་འཕུལ་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཚུལ་བསྒྲུབས་འདུག གནད་ཚིག །ཐོག་མ། མགོ འགོ   གླེང་སློང་བ།   ཇི་སྐད་དུ། ང་དྲིན་ཅན་བློན་པོ་ཐོན་མི་ངས། །ལམ་བགྲོད་པར་དཀའ་བའི་རྒྱ་གར་དུ། །ལུས་ཚ་གྲང་ཆེ་ཡང་དཀའ་བ་སྤྱད། །ཁོང་མཁས་པ་བྲམ་ཟེ་ལི་བྱིན་ལ། །ཡིད་གུས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མོས་གུས་བྱས། །ནོར་རིན་ཆེན་གསེར་གྱི་ཕྱག་རྟེན་ཕུལ། །དོན་རྙེད་པར་དཀའ་བའི་ཡིག་འབྲུ་བསྟན། །[2]ཞེས་ཟླུམ་གཟུགས་གོ་ལའི་རྩེ་མོར་གཞིས་ཆགས་གཏན་རྐང་ཚུགས་པའི་གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་དེང་སང་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཡི་གེ་འདི་བྱུང་བ་ནས། ད་བར་འཕེལ་གྲིབ་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་མང་པོའི་རླབས་རྒྱུན་དང་བསྡོངས་ཡོད་པ་ནི་ཀུན་གྱིས་ཤེས་ཤེས་སུ་ཡོད་ལ། དེ་འདྲའི་ཆོས་ཉིད་ལས་དེང་ནའང་ད་དུང་སྤྱོད་རུང་དུ་རྒྱུན་བཟུང་ཡོད་པ་ནི། ལོ་པན་དང་མཁས་གྲུབ་རྣམ་པ་ཚོའི་བཀའ་དྲིན་ལས་བྱུང་བ་ནི་བཤད་པའི་དགོས་པ་དང་བྲལ་བའོ། །འོན་ཏང་། དེང་གི་དུས་སུ་རིག་གནས་གཞན་དང་འབྲེལ་འདྲིས་ཆེ་ཞིང་། ངེད་ཅག་གི་སྙིགས་དོར་བཅུད་ལེན་གྱི་བློ་རིག་རབ་ཏུ་བསྒྲིབས་སོང་བས། སྐད་དང་ཡི་གེ་གཉིས་ཀར་རྨ་ཁ་བཟོས་དང་བཟོ་མུས་ཡིན་ལ། སྐད་ཆ་གཙང་མ་ཞིག་དང་ཡི་གེ་དག་མ་ཞིག་འབྲི་མཁན་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་ཉུང་པོར་གྱུར་ཡོད།
བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་སྐོར་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པ།

མཆོད་རྟེན་ནི་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་དུ་སྟཱུས(Stupa)ཞེས་འབོད་ཅིང་དོན་དུ་མཆོད་པའི་ཞིང་ངམ་རྟེན་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་གསུམ་ལས་ཐུགས་ཀྱི་རྟེན་ལ་བརྗོད་ཅིང་། སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐད་དུ་སྟཱུས་ཞེས་པ་དེ་ཡང་དོན་ངོ་མར་རྟེན་མཆོག་ལྟ་བུ་དང་བང་སོ་ལྟ་བུ་གཉིས་ཀ་ལ་འཇུག རྟེན་མཆོག་ཅེས་པ་དྲན་རྟེན་གྱི་བཟོ་སྐྲུན་ལྟ་བུ་ལ་འབོད་ཅིང་བང་སོ་ནི་རོ་འཇུག་སའི་པུར་སྒམ་གྱི་དོན་ཡིན། དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་ལོ་རྒྱུས་ལས། སྟོན་པ་ཤྰཀྱ་ཐུབ་པ་ཞིང་འདིར་མ་བྱོན་པའི་སྔོན་སངས་རྒྱས་གསེར་ཐུབ་ཀྱི་རིང་ལ “འབྲས་སྤུངས་མཆོད་རྟེན”བཞེངས་པར་གསུངས་པ་བཞིན་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་མ་བྱོན་གོང་ནས་རྒྱ་གར་དུ་མཆོད་རྟེན་ཡོད་པ་ཞིག་སྟེ། རྒྱལ་པོ་སོ་སོའི་བང་སོ་ལའང་སྟཱུས་ཞེས་འབོད་པ་ཡིན། རང་རེའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་ཆ་བཞག་ནའང་གནའ་རབས་བོན་གྱི་ཆོས་དར་བ་ནས་འགོ་ཚུགས་ཏེ། ཡུལ་ལྷ། གཞི་བདག བཙན་དང༌། རྒྱལ་པོ་མཆོད་ཡུལ་རྟེན་ནམ། རྟེན་མཁར་དེ་བོད་ཡུལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་ལས་སྔ་བར་འདོད་དོ། དེ་ཡང་ད་སྐབས་མཆོད་རྟེན་དང་གདུང་རྟེན་གྱི་དབྱེ་བ་དེ་ཙམ་འབྱེད་མི་ཤེས་པའང་མང་བས་སྤྱིར་མཆོད་རྟེན་ལ་སྐུ་རུས་སམ་པུར་ཐལ་མེད་པ་དང་ཡོད་པ་གཉིས་ལས་སྐུ་རུས་པུར་ཐལ་ཡོད་པ་ལ་གདུང་རྟེན་ཞེས་འབོད་ན་གོ་བདེ་བ་དང༌། མཆོད་རྟེན་ཡིན་ན་གདུང་རྟེན་ཡིན་མ་དགོས་ཀྱང་གདུང་རྟེན་ནི་མཆོད་རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་གོ མཆོད་རྟེན་འདི་ཉིད་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ཐོག་མར་དར་བ་ནས་ད་ལྟའི་བར་ལོ་ངོ་སུམ་སྟོང་ཡས་མས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་འདོད་པར་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་ཚུལ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན། ཡིན་ནའང་མཆོད་རྟེན་གྱི་ཐོག་མའི་རྣམ་པ་ནི་གདོད་མའི་དུར་འཇུག་གི་བང་སོ་བརྩིགས་སྲོལ་ལས་རིམ་གྱིས་མཆེད་པ་ཞིག་མིན་ནམ་སྙམ་མོད་ཁུངས་མེད་ཀྱི་འོལ་ཚོད་སྨྲ་བར་མི་འོས་ཕྱིར་བློ་ལྡན་རྣམ་པས་མུ་མཐུད་དུ་དཔྱད་པར་འཚལ།