༄༅། །བོད་རང་སྐད་ཀྱི་རྒྱུན་མཁོའི་ཕལ་ཚིག་དང་ཞེ་ཚིག

ཞེ་ཚིག་ཅེས་པ་ནི་གཞན་ལ་མོས་གུས་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་བཀོལ་བའི་མིང་དང་ཚིག་དང་ཡིག་ཚོགས་ལ་གོ་དགོས་པ་ཡིན།   ཕ་ལ་ཡབ་དང་མ་ལ་ཡུམ། །མིང་ལ་མཚན་དང་ལུས་ལ་སྐུ། །གཟུགས་བརྙན་ལ་ནི་སྐུ་བརྙན་དང་། །མགོ་ལ་དབུ་དང་ངོ་ལ་ཞལ། །མིག་ལ་སྤྱན་དང་རྣ་ལ་སྙན། །སྣ་ལ་ཤངས་དང་ཁ་ལ་ཞལ། །སོ་ལ་ཚེམས་དང་ལྕེ་ལ་ལྗགས། །སྐེ་ལ་མགུལ་དང་ལག་ལ་ཕྱག །རྐང་ལ་ཞབས་དང་ལྷམ་ཞབས་ཕྱགས། །རྐང་པར་ཞབས་པད་ཅེས་ཀྱང་བརྗོད། །མཛུ་གུ་ལ་ནི་ཕྱག་སོར་དང་། །ལག་པའི་སེན་མོར་ཕྱག་སེན་བྱ། །རྐང་མཛུབ་ལ་ནི་ཞབས་སོར་དང་། །རྐང་པའི་སེན་སོར་ཞབས་སེན་བརྗོད། །སེམས་ལ་ཐུགས་དང་སྐད་ལ་གསུང་། །གླུ་ལ་མགུར་དང་ལེན་པར་བཞེངས། །མདུན་ལ་དྲུང་དང་འཁྱག་ལ་བསིལ། །བསམ་ལ་དགོངས་དང་ཤེས་ལ་མཁྱེན། །ལྟ་ལ་གཟིགས་དང་ཉན་ལ་གསན། །རྣ་བས་ཚོར་བར་སྙན་གྱིས་གསན། །ཁྱོད་ལ་ཁྱེད་དང་ཁོ་ལ་ཁོང་། །འགྲོ་ལ་བྱོན་དང་དང་འདུག་ལ་བཞུགས། །ལས་ཀར་ཕྱག་ལས་སྙིང་ལ་ཐུགས། །ལངས་ལ་བཞེངས་དང་ཉལ་ལ་གཟིམས། །ཟ་ལ་གསོལ་དང་འཐུང་ལ་བཞེས། །  ཇ་ལ་གསོལ་ཇ་ཆང་གསོལ་ཆང་། །བཏུང་བར་སྐྱེམས་དང་གཉིད་ལ་མནལ། །ཤ་ལ་ཀྲུམ་དང་ཁྲག་ལ་མཚལ། །སྦྱིན་ལ་འབུལ་དང་བཟུང་ལ་སྣོམ། །
འགྲོ་མགོན་གཙང་པ་རྒྱ་རས་ཀྱིས་མཛད་པའི་མའི་དྲིན་ལན་བཤགས་ཐབས་བཞུགས།

༄༅། །ཆོས་རྗེ་འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་གཙང་པ་རྒྱ་རས་ཀྱིས་མཛད་པའི་མ་འཕྲེང་སྙིང་རྗེའི་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས། ༈ ཡང་ཉི་མ་ཕྱི་མ། ཚོགས་པ་ལ་མང་ཇ་ཞིག་གནང་ནས། མ་འཕྲེང་སྙིང་རྗེའི་རྒྱ་མཚོ་འདི་གསུངས་སོ།། ན་མོ་ལོ་ཀེ་ཤྭ་ར་ཡ། བཀའ་དྲིན་མཉམ་མེད་རྩ་བརྒྱུད་བླ་མ་རྣམས། །དག་པའི་ཞིང་ཁམས་གང་ན་བཞུགས་ལགས་པ། །བདག་ཀྱང་རབ་གུས་གདུང་བས་གསོལ་འདེབས་ཀྱིས། །ད་ལྟ་ཉིད་དུ་ཐུགས་རྗེའི་སྤྱན་གྱིས་གཟིགས། །ཐོག་མེད་དུས་ནས་བདག་ལ་ཕན་བཏགས་པའི། །མ་རྣམས་སྲིད་པའི་རྒྱ་མཚོར་གཏན་འཁྱམས་ཤིང་། །ངན་སོང་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་དཔག་མེད་མྱོང་། །ཁྱད་པར་ད་ལྟའི་སྐྱེ་བ་འདི་ཉིད་ལའང་། །ལུས་ལ་བཅངས་ཤིང་རོལ་ཁའི་འབུ་ལྟ་བུ། །འགུལ་བསྐྱོད་སྨྲ་བརྗོད་བླང་དོར་ཅང་མི་ཤེས། །མི་གཙང་བ་སྤུ་གཉེར་མའི་བང་རིམ་ཅན། །བདག་གི་བུ་ཞེས་ལུས་ཀྱི་དྲོད་ལ་གཅེར། །བྱམས་པས་བལྟས་ཤིང་སྙན་པའི་མིང་ནས་བོས། །བརྩེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་སོར་བཅུའི་རྩེ་ལ་བླངས། །ཤལ་ཤོལ་འཐུངས་ནས་ནུ་ཞོའི་རྒྱུན་གྱིས་བསྐྱངས། །ཁ་ཟས་ལྕེས་སྙོད་གཤང་གཅི་ལགས་པས་ཕྱིས། །སྐྱོན་རྣམས་སྦས་ཤིང་ཡོན་ཏན་ཕྱོགས་བཅུར་བསྒྲགས། །ཉམ་ཐག་ལྷུང་ཡང་བདག་ཉིད་སྙིང་ལ་བཅངས། །ལེགས་པའི་གོས་བསྐོན་མཛེས་པའི་རྒྱན་ཆ་བཏགས། །ཇི་ལྟར་འདུག་ཀྱང་བདག་གི་སེམས་ལས་མེད། །ན་ཡིས་དོགས་ནས་རི་ཀླུངས་རྗེས་ཀྱིས་བཀང་། །ཤི་ཡིས་དོགས་ནས་མཆི་མའི་ཆར་པ་ཕབ། །སྡིག་སྡུག་གཏམ་ངན་མཐའ་དག་ཁྱད་བསད་ནས། །འབད་པས་བསྒྲུབས་པའི་ནོར་རྫས་བདག་ལ་སྦྱིན། །
དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་བྱུང་རིམ་དང་། དགའ་ལྡན་ཁྲི་པར་འགྲོ་ཚུལ།

པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་གྱིས་སྤྱི་ལོ་ ༡༦༡༣ ལོ་ནས་ལོ་དྲུག་གི་རིང་ལྷ་ས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་དབུར་ཕེབས་པ་དང་སྐབས་དེ་དུས་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་དགེ་འདུན་ཁྲི་ཁྲག་གི་དཀྱིལ་དུ་དགེ་བཤེས་རབ་འབྱམས་པ་གཏོང་བའི་སྲོལ་གཏོད་པས་ན་བསྡུས་མིང་དུ་ལྷ་རམས་པ་ཞེས་འབོད་པའི་སྲོལ་ཆགས། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༢༣ ལོར་རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་ ༡༣ པ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོས་ནོར་གླིང་དབྱར་བཞུགས་ཕོ་བྲང་དུ་ཕྱི་ལོའི་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་མིང་ཐོའི་ཁོངས་སུ་ཡོད་པ་རྣམས་རྒྱལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔའི་རྩོད་རྒྱུགས་ལེན་པའི་སྲོལ་གཏོད་གནང་། ལྷ་རམས་དགེ་བཤེས་གཏོང་མཁན་མི་ ༡༦ ལས་མེད་པ་རྣམས་ནི། དགའ་ལྡན་ཤར་རྩེ། བྱང་རྩེ། འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་། བློ་གསལ། བདེ་ཡངས། སེར་བྱེས། སེར་སྨད་བཅས་གྲྭ་ཚང་བདུན་ནས་དགེ་བཤེས་གཉིས་རེ་དང་། དེའི་སྟེང་གྲྭ་ཚང་བདུན་པོ་སྐོར་རེས་ཀྱིས་དགེ་བཤེས་འཕར་མ་མི་གཅིག་དང་ར་སྟོད་དགོན་ནས་དགེ་བཤེས་གཅིག་བཅས་ཁྱོན་བཅུ་དྲུག་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུགས་ལེན་བྱེད་མཁན་ནི། རྒྱུགས་ལེན་བླ་མ་གཞུང་ལས་པ་ཞེས་འབྲས་སྤུངས་དགོན་གྱི་མཁན་པོ་གཉིས། མཚན་ཞབས་དགེ་བཤེས། བླ་སྤྲུལ་ཆེ་ཆུང་། གདན་ས་ཁག་གི་མཁན་པོ་ལས་ཟུར་དང་གྲྭ་དམངས་ཁྲི་ཚོགས་ཀྱི་དབུས་སུ་རྒྱུགས་སྤྲོད་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན། བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་གཙུག་ལག་ཁང་བླ་བྲང་སྟེང་དུ་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་ཨང་ཀི་དང་པོ་ནས་བདུན་པ་བར་གྱི་རིམ་པ་སྤྲོད་སྲོལ་ཡོད་དོ།། ཐུ་བྷོད་གཞོན་ནུ་ནས་བཏུས།
ཀོང་པོ་ཇོ་འབེན་གྱིས་ལྷ་སའི་ཇོ་བོ་མཇལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད།

ཀུན་བཟང་བླ་མའི་ཞལ་ལུང་ནང་གི་ཀོང་པོ་འབེན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་དེས་ང་ཚོ་ལ་བློ་སྐྱེད་ཅིག་སྟེར་སྲིད།  ཡུལ་ཀོང་པོ་ན་ཀོང་པོ་འབེན་བྱ་བ་གླེན་པ་ཞིག་ཡོད། ཐེངས་གཅིག་ཁོ་རང་དབུས་སུ་ཇོ་བོ་མཇལ་དུ་ཕྱིན། ཇོ་བོའི་མདུན་ན་ལྷ་གཉེར་སོགས་གཞན་སུ་ཡང་མེད་སྐབས་ཤིག་ལ་དྲུང་དུ་སོང་ནས། མཆོད་པའི་ཞལ་ཟས་དང་མར་མེ་རྣམས་མཐོང་བས་ཞལ་ཟས་ཀྱི་ཟན་འདི་རྣམས་མར་མེའི་མར་ཁུ་ལ་སྤགས་ནས་ཇོ་བོ་རིན་པོ་ཆེས་གསོལ་བ་ཡིན་ས་རེད། མར་ཁུ་རྣམས་མི་བཀག་པའི་ཆེད་དུ་མེ་སྦར་བ་ཡིན་ས་རེད། ངོ་བོ་ཁོང་གིས་ཇི་ལྟར་གསོལ་བ་ལྟར་བདག་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ཟ་དགོས་སྙམ་པས། ཞལ་ཟས་ཀྱི་རྩམ་པ་མར་མེའི་མར་ཁུ་ལ་བསྒྲེས་ནས་ཟོས། ཇོ་བོའི་ཞལ་ལ་བལྟས་ཏེ། ལྷ་བཤོས་ཁྱི་ཡིས་ཁྱེར་ཀྱང་འཛུམ་དམུལ་དམུལ། མར་མེ་རླུང་གིས་ཁྱེར་ཀྱང་འཛུམ་དམུལ་དམུལ་བྱེད་པ་བླ་མ་བཟང་། ངའི་ལྷམ་འདི་ཁྱེད་ལ་བཅོལ་བ་ཡིན་པས་ཉར་ཚགས་གྱིས་དང༌། ངས་ཁྱོད་ལ་སྐོར་བ་ཞིག་བྱ་འོང་ཞེས་བཤད། ལྷམ་ཕུད་དེ་ཇོ་བོའི་པང་དུ་བཞག་ནས་སྐོར་བར་སོང་། ཤུལ་ནས་ལྷ་གཉེར་འོང་ནས་ལྷམ་ཕྱིར་འདོར་བ་བརྩམས་ཚེ། ཇོ་བོ་རིན་པོ་ཆེས་གསུང་འབྱོན་ཏེ། དེ་ཀོང་པོ་འབེན་གྱིས་ང་ལ་བཅོལ་བ་ཡིན་པས་མ་འདོར་གསུངས།
༸རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་དང་། དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར།

མཛད་པ་པོ། དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་མཆོག ༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ། དགེ་འདུན་གྲུབ་པའི་རྣམ་ཐར། (ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ)རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་དངོས་སློབ་རྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་མཆོག་ནི། གཙང་རུ་ལག་གི་སའི་ཆ་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱའི་ཉེ་འདབས་སྲད་ཀྱི་ལུང་ལག ཞག་དང་བན་སྙིང་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་སུ་གུར་མོ་རུ་བ་ཞེས་པའི་འབྲོག་སྡེ་ཞིག་ཏུ་ཡབ་མགོན་པོ་རྡོ་རྗེ་དང་ཡུམ་ཇོ་མོ་ནམ་མཁའ་སྐྱིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རང་བྱུང་བདུན་པའི་ལྕགས་ལུག(༡༣༩༡)ལོར་སྐུ་བལྟམས། མཚན་པདྨ་རྡོ་རྗེར་གསོལ། དགུང་ལོ་ལྔ་བཞེས་སྐབས་གྲོང་པ་གཞན་གྱི་ར་རྫི་མཛད་སྐབས་རྡོ་ལ་མ་ཎི་མང་པོ་བྲིས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པར་གྲགས། དགུང་ལོ་བདུན་ལ་ཕེབས་པའི་ཚེ་ཡབ་འདས། ལོ་དེར་སྣར་ཐར་དུ་ཕེབས། ཟས་གོས་ཤིན་ཏུ་བཀྲེན་ན་ཡང་སྐུ་ཡོན་སྦྱོང་བ་ལ་ལྷག་པར་སྤྲོ། དེ་ནས་དཔལ་སྣར་ཐང་གི་མཁན་རབས་བཅུ་བཞི་པའི་སྤྲུལ་སྐུ་རྗེ་གྲུབ་པ་ཤེས་རབ་ལས་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། མཚན་པདྨ་རྡོ་རྗེ་རང་སོར་བཞག བརྒྱ་སྟོན་ཙནྡྲ་དང་ཤཱཀྱ་དཔལ་ལས་བོད་ཡིག་དང༌། ལཉྫ་ཝར་ཧོར་ཡིག་སོགས་གསན་སྦྱོང་མཛད་པས་མཁས་པར་མཁྱེན། དགུང་ལོ་བཅོ་ལྔ་པ་ཤིང་བྱ(༡༤༠༥)ལོར་དཔལ་སྣར་ཐང་གི་མཁན་ཆེན་གྲུབ་པ་ཤེས་རབ་དང་ཆེན་པོ་བློ་ལྡན་གཉིས་ཀྱི་དྲུང་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་མནོས་ཏེ་མཚན་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་དཔལ་ཞེས་གསོལ།
༄༅། །ནག་ཆུའི་རྫོང་ཁག་ངོ་སྤྲོད།

ནག་ཆུ་རྫོང་། ནག་ཆུ་རྫོང་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གདང་ལ་དང་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷའི་བར་དུ་གནས་ཡོད།ལྷོ་འདམ་གཞུང་རྫོང་དང་འབྲེལ་བ་དང་། བྱང་སྙན་རོང་དང་ཨ་མདོ་རྫོང་གཉིས་དང་འབྲེལ་བ།ཤར་འབྲི་རུ་དང་ལྷ་རི་རྫོང་གཉིས་དང་འབྲེལ་བ།ནུབ་དཔལ་མགོན་རྫོང་དང་འབྲེལ་ཡོད།ཆ་སྙོམས་ས་བབ་མཐོ་ཚད་སྨི་4450ཡན་ཟིན་ཡོད།ཤར་ནུབ་དབར་གྱི་བར་ཐག་རིང་ཤོས་སྤྱི་ལེ་233དང་ལྷོ་བྱང་དབར་གྱི་བར་ཐག་རིང་ཤོས་སྤྱི་ལེ་185ཡོད་པ་དང་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་ངོས་གྲུ་ཁྲི་1.6ཡོད། ནག་ཆུ་རྫོང་ཁོངས་སུ་གྲོང་རྡལ་3དང་།ཤང་9 སྲིད་འཛིན་གྲོང་ཚོ(ཡུལ་མི་ཨུ་ལྷན)160བཅས་ཡོད།སྤྱིའི་མི་འབོར་ཁྲི་9ཡོད། ནག་ཆུ་རྫོང་གི་གཏེར་ཐོན་ཐོན་ཁུངས་གཙོ་བོ་འཐི་དང་།ཞ་ཉེ། ཏི་ཚ། མུ་སི། གསེར། ཆུ་ཤེལ། རྡོ་ཀ་མ་རུ། ཟངས། རྡོ་རྨ་བྱ།ལྕགས་ཁབ་ལེན་གཏེར་ཁ། རྡོ་ནག་སོགས་རིགས་19ཡོད།བདག་ཏུ་མ་བཟུང་བའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་68ཡོད་པའི་ནང་འོ་འཐུང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་རིགས་28དང་བདག་ཏུ་མ་བཟུང་བའི་འདབ་ཆགས་རིགས་32ཡོད།རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཁོངས་སུ་བཅུག་པའི་གྲས་སུ་གཙོད་མགོ་ཆེན་དང་། གླ་བ།སྲམ། དབྱི། རྐྱང་། དྲེད་མོང་། ངང་པ། ཁྲུང་ཁྲུང་སྐེ་ནག བྱ་གླག་མགོ་ཁྲ་སོགས་ཡོད།རི་སྐྱེས་རྩི་ཤིང་གི་རིགས་189ཡོད་པའི་ནང་སྨན་རྒྱུར་སྤྱོད་ཆོག་པའི་གྲས་སུ་དབྱར་རྩྭ་དགུན་འབུ་དང་།ཨ་བྷི་ཥ། གངས་ལྷ་མེ་ཏོག སོ་ལོ་དམར་པོ་སོགས་ཡོད། ཆུ་ནུས་དང་། ས་འོག་ཚ་ནུས། ཉི་ནུས།རླུང་ནུས་བཅས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཡོད།