༄༅། །མངའ་རིས་ས་ཁུལ་རྫོང་ཁག་གི་མིང་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ།

མངའ་རིས་ས་ཁུལ་རྫོང་ཁག་གི་མིང་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ་རགས་ཙམ་གླེང་བ། ༡ སྤུ་ཧྲེང་རྫོང་། སྤུ་ཧྲེང་ཞེས་པ་ནི་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་ཡིན་པས་སྤུ་ནི་གངས་དང་།ཧྲེང་ནི་རི་ཡིན་པས་ཡུལ་དེར་གངས་རིས་བསྐོར་ཡོད་སྟབས་གངས་རིའི་དོན་ཅེས་དང་།ཡང་ཁྱུང་ལུང་གྱི་བུ་འབྲིང་བ་ར་སྐྱོང་ཨོ་ནག་ཞེས་པས་ང་སྤྲིན་པུར་པུར་བྱེད་སའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་གི་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་པས་པུ་རངས་ཞེས་པའི་མིང་དེ་ལྟར་བྱུང་ཚུལ་སོགས་མདོར་ན་པུ་རངས་དང་།སྤུ་རངས་སྤུ་ཧྲང་། སྤུ་ཧྲེང་བཅས་བྲིས་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་ཙམ་ལས་དོན་གཅིག་ཡིན། ༢ རྩ་མདའ་རྫོང་། རྩ་མདའ་ཞེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་རྩ་རང་རྫོང་དང་མདའ་པ་རྫོང་གཉིས་མིང་མཉམ་དུ་སྒྲིལ་ནས་རྩ་མདའ་ཞེས་གསར་དུ་བཏགས་པའི་མིང་ཡིན། ༣ སྒར་རྫོང་། སྒར་རྫོང་ཞེས་པ་ནི་ཁང་པ་མེད་པར་སྦྲ་གུར་སོགས་ཕུབ་པའི་སྡེ་ཚོའམ་དམག་སྒར་ལ་སྒར་ས་ཞེས་ཟེར། འདིར་སྒར་རྫོང་ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་དགའ་ལྡན་ཚེ་དབང་གིས་ལ་དྭགས་བཙན་བཛུལ་པ་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་བའི་སྐབས་ཀྱི་དམག་སྒར་དབྱར་ས་དགུན་ས་ཞེས་བྱུང་བ་ལས་འདིའི་སྒར་ས་ནི་སེང་གེ་གཙང་འགྲམ་གྱི་དགུན་སར་གོ་བ་ཡིན།
༄༅། །གཙང་ཁུལ་རྫོང་ཁག་གི་མིང་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ།

༄༅། ། གཙང་ཁུལ་རྫོང་ཁག་གི་མིང་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ་རགས་ཙམ་གླེང་བ།   1.ཁང་དམར་རྫོང་། ཁང་དམར་ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་དུས་སུ་ད་ལྟའི་ཁང་དམར་གྲོང་ཚོ་ཆགས་ཡུལ་དེར་ངག་འཇམ་དཔལ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བཏབ་པའི་ལྷ་ཁང་དམར་པོ་ཞིག་ཡོད་སྐད་ལ་རྗེས་སུ་མཁར་མིང་ཡུལ་ལ་ཐོགས་ཏེ་ཁང་དམར་ཞེས་པ་མིང་དེ་ལྟར་བྱུང་། 2.གྲོ་མོ་རྫོང་། གྲོ་མོ་ཞེས་པ་ནི་ཤིང་གྲོ་དགའ་སོགས་སྐྱེས་པའི་ཡུལ་དང་།རི་མགོར་སྨུག་སྤྲིན་ལང་ལོང་དུ་འཁྲིགས་པས་གྲོ་སྨུག་ཅེས་པ་ནི་རིམ་བཞིན་གྲོ་མོ་ཞེས་པ་སྒྲ་འགྱུར་ཞེས་དང་ཡང་རྒྱ་སྐད་དུ༼དབྱ་ཏུང༽ཞེས་འབོད་དོན་ནི་དབྱིན་ཇི་ཐོག་མར་གཉའ་གདོང་ཞེས་པར་འབྱོར་སྐབས་ཡུལ་དེའི་མིང་དབྱིན་སྐད་དུ་བོད་སྐད་ཇི་བཞིན་མ་ཐོན་པར་རྗེས་སུ་རྒྱ་སྐད་ལའང་དབྱ་ཏུང་ཞེས་དབྱིན་སྐད་གྱི་སྒར་ཟུར་ཆགས་པ་ཡིན། 3.གམ་པ་རྫོང་། གམ་པ་ཞེས་པ་ནི་སྔར་མིང་རང་གནས་སུ་བཞག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང།རྫོང་དེའི་མིང་གཞན་ལ་ལྷུན་གྲུབ་སྟག་རྩེ་རྫོང་ཡང་ཟེར།རྫོང་དེའི་ཤར་ངོས་སུ་གཞི་བདག་གངས་ཅན་རྒྱ་བོ་ཟེར་བའི་གངས་རི་དང་།ནུབ་ངོས་སུ་ཇོ་མོ་གངས་རི་ཞེས་པའི་མདུན་ནམ་གམ་དུ་ཆགས་པས་གམ་པ་ཞེས་མིང་དེ་ལྟར་བྱུང་།གཞན་ཡང་ཡུལ་དེའི་ས་བཀྲ་དུག་སྤྲུལ་ཕོ་མོ་མགོ་སྤྲོད་ཡོད་པའི་ས་བཀྲ་ངན་པ་དེ་ཟློག་ཕྱིར་ཐོག་མར་ཁྲ་ཚང་དགོན་ཞེས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད།སྔར་རྒྱལ་རྩེ་མངའ་ཁོངས་ཡིན་པ་དང་ཆོས་རྒྱལ་རབ་བརྟན་ཀུན་བཟང་འཕགས་གི་དབྱར་ཁ་བཞུགས་ས་ཡིན་ཞེས་ཟེར།སྔར་རྫོང་དེ་འབྲོག་ས་ཁོ་ན་ཡིན་ནའང་རྗེས་སུ་བཅིངས་བཀྲོལ་རྗེས་སུ་ས་ཞིང་གསར་སྦོལ་གྱིས་ད་ལྟ་ས་མ་འབྲོག་གི་རྫོང་ཞིག་ཡིན།
༄༅། །ལྷོ་ཁའི་རྫོང་ཁག་གི་མིང་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ།

༄༅།།ལྷོ་ཁའི་རྫོང་ཁག་གི་མིང་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ་རགས་ཙམ། ༡ གོང་དཀར་རྫོང་། གོང་དཀར་ཞེས་པ་ནི་སྔོན་སྣེ་གདོང་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་གོང་རི་དཀར་པོ་ལ་གོང་དཀར་ཞེས་འབོད་པའི་སྔོན་གྱི་གོང་དཀར་རྫོང་གི་མིང་རང་འཇགས་སུ་བཞགས་སྟབས་ད་ལྟའང་གོང་དཀར་རྫོང་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད།  ད་ལྟའི་གོང་དཀར་རྫོང་གནས་ཡུལ་ནི་སྐྱིད་གཤོངས་ར་སྨད་ཅེས་པར་ཡོད། ༢ གྲ་ནང་རྫོང་། གྲ་ནང་ཞེས་པ་ནི་ཤིང་གྲ་མ་སྐྱེས་པའི་ཡུལ་ལུང་གཙོ་ཕལ་དུ་ཕྱེས་པ་ཕྱི་ནང་དུ་འབོད་པའི་དོན་དང་།ད་ལྟའི་གྲ་ནང་རྫོང་གནས་ཡུལ་ནི་གྲ་ནང་དགོན་དང་ཉེ་བར་ཡོད། ༣ སྣེ་གདོང་རྫོང་། སྣེ་གདོང་ཞེས་པ་ནི་རི་གླང་ཆེན་ཉལ་བ་ལྟ་བུའི་སྣ་སྟེང་དུ་རྫོང་དེ་ཆགས་སྟབས་སྣེ་གདོང་ཞེས་སྔོན་གྱི་སྣེ་གདོང་རྫོང་གི་མིང་རང་འཇགས་སུ་བཞག་སྟབས་སྣེ་གདོང་རྫོང་ཞེས་དང་།ད་ལྟའི་སྣེ་གདོང་རྫོང་ཆགས་ཡུལ་ཡང་སྔོན་སྣེ་གདོང་རྫོང་ཆགས་ཤུལ་གྱི་རི་གཤམ་དུ་ཡོད། ༤ འཕྱོངས་རྒྱས་རྫོང་། འཕྱོང་རྒྱས་ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་དེའི་ལྷོ་ངོས་ཀྱི་ཆུ་འགོ་ནོར་བུ་རི་ནས་སྲོང་བཙན་གྱི་ནོར་བུ་འཕྱོངས་ཕྲུ་གང་པ་ཞིག་གཏེར་ནས་བཞེས་པས་འཕྱོངས་རྒྱས་ཞེས་པ་དེ་ལྟར་ཐོགས།ད་ལྟའི་འཕྱོངས་རྒྱས་རྫོང་གནས་ཡུལ་ནི་འཕྱོངས་རྒྱས་ཕྱིང་བ་སྟག་རྩེའི་རྫོང་ཤུལ་གྱི་འདབས་སུ་ཆགས་ཡོད། ༥ ཟངས་རི་རྫོང་། ཟངས་རི་ཞེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་ཟངས་རི་རྫོང་ཆགས་སའི་རི་དེ་ཟངས་ཀྱི་མདོག་ལྟར་འདྲ་བས་ཟངས་རི་ཞེས་སྔར་གྱི་མིང་རང་སོར་བཞག་ཡོད་སྟབས་ད་ལྟའང་ཟངས་རི་ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད། ད་ལྟའི་རྫོང་གི་གནས་ཡུལ་ཀྱང་སྔོན་གྱི་ཟངས་རི་རྫོང་གི་གནས་ཡུལ་དང་ཉེ་བའི་སྤྱི་ལེ་གཅིག་ཙམ་གྱི་སར་ཡོད། ༦ ཆུ་གསུམ་རྫོང་། ཆུ་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་དེ་ཁུལ་དུ་ཆུ་གསུམ་གྱི་འདུས་མདོ་ཡིན་པས་རྗེས་སུ་མིང་དེ་ལྟར་བྱུང་བ་ལས་སྔོན་དེ་ཁུལ་དུ་ཨེ་ལྷ་རྒྱ་རི་ཞེས་ཟེར།ཨེ་ནི་ཡུལ་ལུང་སྤྱིའི་མིང་དང་ལྷ་ནི་ཨེ་བཙུན་བཙན་པོའི་སྲས་གྲ་ལེགས་རྣམ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་གདུང་རྒྱུད་ཡིན་སྟབས་མཚན་ལ་ལྷ་ཞེས་དང་།རྒྱ་རི་ཞེས་པ་ནི་རྩྭ་རྒྱ་བ་སྐྱེས་པའི་རི་ལ་གནས་གཞི་བཏབ་པས་རྒྱ་རི་ཞེས་གྲགས།སྔོན་ལྷ་རྒྱ་རིའི་རྫོང་ལ་ལྷ་རྒྱ་རིའི་ཕོ་བྲང་ངམ་ལྷ་ཁང་ཞེས་སོགས་ཟེར།ད་ལྟའི་ཆུ་གསུམ་རྫོང་ཞེས་པའང་1965ལོར་ལྷ་རྒྱ་རི་རྫོང་ཟེར་གྱི་ཡོད་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཆུ་གསུམ་རྫོང་ཞེས་པར་མི་བསྒྱུར་བྱས།  ད་ལྟའི་རྫོང་གནས་ཡུལ་ནི་ལྷ་རྒྱ་རི་དང་ཉེ་བའི་གྲོག་ཤུལ་དུ་ནང་དུ་གནས་ཡོད།
༄༅། །ལྷ་སའི་རྫོང་ཁག་གི་མིང་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ།

༄༅།། ལྷ་སའི་རྫོང་ཁག་གི་མིང་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཚུལ། ༡ ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར། ལྷ་ས་ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མར་སྤྲུལ་པའི་ར་ཡིས་ས་འབོར་ཏེ་འོ་མཚོ་བསུབས་པས་ར་ས་ཞེས་པའི་མིང་ནས་རིམ་བཞིན་ལྷ་ས་ཞེས་པར་འགྱུར་བའམ།སངས་རྒྱས་དངོས་ཀྱིས་རབ་གནས་མཛད་པའི་ལྷ་ཇཕ་ཤྭཀ་རྣམ་གཉིས་གནས་འདིར་བཞུགས་པས་ལྷ་ས་ཞེས་པའི་མིང་ཐོགས་ཞེས་གསུང་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་ཡོད། ༢ སྟོད་ལུང་བདེ་ཆེན་རྫོང། སྟོད་ལུང་བདེ་ཆེན་རྫོང་ནི་སྔོན་མིང་རང་སོར་བཞག་པའི་རྫོང་ཞིག་ཡིན་པ་དང་།སྟོད་ལུང་ཞེས་པ་ནི་སྟོད་ལུང་མ་ཆུ་སྟེ་སྐྱ་བ་ཆུ་ཟེར་བའི་ཆུ་གཞུང་གི་སྟོད་དུ་ཆགས་པའི་ལུང་པར་སྟོད་ལུང་ཞེས་ཟེར།དེའང་ཐོག་མར་ད་ལྟའི་མཚོ་སྨད་ཤང་ཁོངས་ཚལ་པོ་ཞེས་ཤིང་གླ་བའི་ཚལ་ཡོད་ས་ཞིག་ཏུ་སྟོད་ལུང་ཚལ་པོ་རྫོང་ཞེས་ཡོད་པ་ལ་དེ་རྗེས་བདེ་ཆེན་དགོན་སྟོངས་ཤུལ་དུ་རྫོང་དེ་སྤོས་པ་ནས་བཟུང་བདེ་ཆེན་རྫོང་ཞེས་མིང་ཐོགས། ༣ ཆུ་ཤུར་རྫོང། ཆུ་ཤུར་ཞེས་པ་ནི་ཆུ་བོའི་རྒྱུགས་ཤུལ་དུ་ཆགས་པའི་ཡུལ་ལ་ཆུ་ཤུར་ཞེས་སྔོན་མིང་རང་སོར་བཞག་པའི་རྫོང་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ད་ལྟའི་རྫོང་ཆགས་ཡུལ་ནི་ཞོལ་གྲོང་ཚོ་ཞེས་པར་གནས་ཡོད། ༤ སྙེ་མོ་རྫོང། སྙེ་མོ་ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་དེའི་སོ་ནམ་བྱེད་སྟངས་ལེགས་ཤིང་ལོ་ཏོག་གི་སྙེ་མའང་ཕོ་མོར་དབྱེ་ཏེ་ཕོ་ཞན་ཞིང་མོ་ལེགས་པར་རྩིས་ནས་སྙེ་མོ་ཞེས་པའི་མིའང་དེ་ལྟར་བྱུང་།ད་ལྟའི་རྫོང་ཆགས་ཡུལ་ནི་སྔོན་གྱི་སྙེ་མོ་རྫོང་ཤུལ་གྱི་ཤར་ངོས་དར་གྲོང་ཞེས་པར་ཆགས་ཡོད།
བཀའ་ཤག་བཙུགས་ཚུལ་དང་། ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་རབས། ཕག་གྲུ། རིན་སྤུངས་བཅས་ཀྱི་དུས་རབས་སྐོར།

༄༅། །བཀའ་ཤག་བཙུགས་ཚུལ། 1720 ལོའི་ཟླ་ 9 ཚེས་ 15 ཉིན་ྋརྒྱལ་དབང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ། ༧རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་ལྔ་པ་ནས་བཟུངས་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་དང༌། རྒྱལ་ཚབ་རིམ་པས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བསྐྱངས། ལོ་འདིར་སྟག་རྩེ་སྡེ་པ་བཀྲོངས་པའི་འོག་ཏུ་ང་ཕོད་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་དང༌། གུང་ལུམ་པ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ་ནས་དབུ་འཁྲིད་ཐོག་ལྷ་མིའི་ཚོགས་འདུ་གྲོས་བསྡུར་གྱིས་ཆབ་སྲིད་ལོ་གཅིག་ཙམ་བསྐྱངས་ཤིང༌། ལྕགས་གླང་སྤྱི་ལོ་ 1721 ལོར་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་གཙོ་བོ་ཁང་ཆེན་བསོད་ནམས་རྒྱལ་པོ་ ༼དའི་ཆིང་བཱ་དུར།༽ བཀའ་བློན་གྱི་གཙོ་བོ་དང༌། དེའི་ལས་རོགས་སུ་ང་ཕོད་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་དང༌། ལུམ་པ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ་བསྐོ་གཞག་གིས་ཁོང་གསུམ་ནས་ལོ་གསུམ་རིང་སྲིད་དབང་བཟུང་མུས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ཤིང་འབྲུག་སྤྱི་ལོ་ 1724 ལོར་སླར་ཡང་བཀའ་བློན་གསར་པ་སྦྱར་ར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་དང༌། ཕོ་ལྷ་བ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གཉིས་བཀའ་བློན་དུ་བསྐོས་པའི་གཙོ་བོ་དའི་ཆིང་བཱ་དུར་གྱིས་མཛད་དོ།།
སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་སྐ་ཅོག་ཞང་གསུམ།

 སྐ་བ་དཔལ་བརྩེགས། ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐུ་དུས་སུ་བྱུང་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་སྐ་ཅོག་ཞང་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཡིན་ལ།ལོ་ཙཱ་བ་རབ་དགུའི་ནང་གསེས་གཞོན་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཡང་ཡིན། འདི་ཉིད་ཀྱི་འགྱུར་ལ། འཁོར་ལོ་དང་བོར་གཏོགས་པ་འདུལ་བ་ལུང་གི་སྐོར་ལས།རབ་བྱུང་གི་གཞི་སོགས་གཞི་བཅུ་བདུན་ལ་ཁྱོན་བམ་པོ་བརྒྱ་དང་དགུ་བ། དགེ་སློང་མའི་རྣམ་འབྱེད་ཤླཽ་ཀ་བརྒྱད་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་དང་བམ་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་པ།འཁོར་ལོ་བར་པ་ལས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་བསྡུས་དོན་གྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྡུད་པ་བམ་པོ་ཕྱེད་དང་གཉིས་པ།འཁོར་ལོ་ཐ་མ་དཀོན་བརྩེགས་ལས། སྒོ་མཐའ་ཡས་པ་རྣམ་པར་སྤྱད་པའི་ལེའུ་བམ་པོ་བཞི་བ།མདོ་མང་སྐོར་ལས། འཕགས་པ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་འཇུག་པའི་གཟུངས་ཤླཽ་ཀ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་བ།འཕགས་པ་མིའམ་ཅིའི་རྒྱལ་བོ་སྡོང་བོས་ཞུས་པ་བམ་པོ་བཅོ་ལྔ་བ་ལོ་ཙཱ་བ་དཔལ་གྱི་ལྷུན་པོ་དང་ལྷན་དུ་བསྒྱུར།འཕགས་པ་གསུམ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་ཤླཽ་ཀ་སུམ་ཅུ་བ། འཕགས་པ་སངས་རྒྱས་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་བམ་པོ་གསུམ་པ་ལོ་ཙཱ་བ་དཔལ་དབྱངས་དང་ཟུང་དུ་བསྒྱུར།འདུས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆིན་པོའི་མདོ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དཔལ་གྱི་དམ་ཚིག་ཅེས་བྱ་བའི་མདོ་བམ་པོ་གསུམ་དང་ལེའུ་བཞི་བ་སོགས་བསྒྱུར།སྔགས་ཕྱོགས་སྐོར།