སྤེལ་ཞིབ་ཕྲ།
བསམ་ཡས་དགོན་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོ་བཞི།
དཔལ་བསམ་ཡས་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་། དཔལ་བསམ་ཡས་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞེས་གྲགས་པ་འདི་ནི་བོད་ལྗོངས་གནས་རི་བཞི་ཡི་ཡ་གྱལ་ཧས་པོ་རི་ཡི་འདབས་ཤིག་ན་གནས་ཤིང་། དེ་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་ཟ་ཧོར་གྱི་གདུང་ལས་བལྟམས་པའི་མཁན་ཆེན་བྷོ་དྷི་ས་ཏྭ་དང་། ཨོ་རྒྱན་གྱི་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་བོད་དུ་གདན་དྲངས་རྗེས་སློབ་དཔོན་གྱིས་ས་དཔྱད་བརྟགས་ནས་ཆུ་ཕོ་སྟག་སྤྱི་ལོ་ ༧༦༢ ལོར་རྨང་བཏིངས་ཏེ་ལོ་གསུམ་ལ་རྫོགས་པར་གྲུབ།
བོད་ལྗོངས་སྤོ་བོ་རྫོང་ཁོངས་ནས་གནའ་བོའི་བང་སོ་ ༡༣ རྙེད་པ།
ཟླ་ 4 ཚེས་ 5 ཉིན་གནས་ཚུལ་འབྱོར་གསལ། ཉེ་ཆར། བོད་ལྗོངས་ཉིང་ཁྲི་གྲོང་ཁྱེར་སྤོ་བོ་རྫོང་ཁོངས་ནས་ལོ་ངོ་ 2700 ལྷག་ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་རྡོ་གཡམ་བང་སོ་ 13 གསར་དུ་རྙེད་པ་དེ་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་དུར་འཇུག་རིག་གནས་དང་། ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུའི་ངོས་ནས་བརྗོད་ཚེ་དོན་སྙིང་གལ་ཆེན་ལྡན་ཡོད་ལ། ཡིག་ཐོག་ཟིན་ཐོ་མེད་པའི་སྐབས་ཀྱི་མིའི་རིགས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཚུལ་ལ་ཤེས་རྟོགས་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུར་གཞི་འཛིན་ས་ཁུངས་བཙན་ཞིག་མཁོ་འདོན་བྱས་ཡོད།
རྫོང་རྒྱབ་ཀླུ་ཁང་གི་རི་མོའི་འབྲི་རྒྱུན་དང་སྒྱུ་རྩལ་ཁྱད་ཆོས་གླེང་བ།
དང་པོ། རྫོང་རྒྱབ་ཀླུ་ཁང་གི་ལྡེབས་བྲིས་རི་མོའི་འབྲི་རྒྱུན། རྫོང་རྒྱབ་ཀླུ་ཁང་གི་ལྡེབས་རིས་བྲིས་རྒྱུན་ནི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རི་མོའི་ལུགས་ཆེན་པོ་ལྔའི་ཡ་རྒྱལ་སྨན་ལུགས་རྙིང་མའི་བྲིས་རྒྱུན་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་དུས་རབས་བཅོ་ལྔའི་དུས་མགོར་ལྷོ་བྲག་སྨན་ཐང་ཁུལ་དུ་འཁྲུངས་པའི་པིར་ཐོག་མཁན་པོ་སྨན་བླ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོས་གསར་གཏོད་གནང་བའི་བོད་ཀྱི་རི་མོའི་གྲུབ་མཐའ་ཆེན་པོ་ལྔའི་ཡ་རྒྱལ་སྨན་ལུགས་ཞེས་གངས་ཅན་ཡུལ་དུ་བཟོ་ཡི་གནས་ལ་སྙན་པའི་གྲགས་པ་དབྱར་གྱི་རྔ་སྒྲ་གྲགས་པ་བཞིན། གངས་ཅན་ཡུལ་ན་མཚན་སྙན་ཤིན་ཏུ་ཆེ།
མངའ་རིས་མཐོ་ལྡིང་དགོན་པར་ཡུལ་དངོས་བརྟག་དཔྱད་དུ་བསྐྱོད་པའི་མཐོང་ཐོས།
[ནང་དོན་གནད་བསྡུས] རྩོམ་འདིར་སྟོད་མངའ་རིས་ཡུལ་གྱི་མཐོ་ལྡིང་དགོན་པར་ཡུལ་དངོས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་བརྒྱུད་དེ་དགོན་སྡེ་དེའི་ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་བཀོད་པ་དང་ནང་རྟེན་གྱི་རྣམ་པ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར། ཁྱད་པར་གནས་དེའི་ཁྱད་མཚར་བའི་ལྡེབས་རིས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་བཅས་རང་ཉིད་ཀྱི་དངོས་མཐོང་དྲན་ཟིན་རྣམས་རེ་རེ་བཞིན་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཡོད། [བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ] མངའ་རིས། མཐོ་ལྡིང་དགོན། ལྡེབས་རིས། ཡུལ་དངོས་བརྟག་དཔྱད།
༸རྒྱལ་དབང་ལྔ་པས་གནའ་དཔེ་མྱུར་སྐྱོབ་མཛད་པ།
༸རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་ཆོས་བརྒྱུད་རིས་མེད་ཀྱི་གནའ་དཔེ་མྱུར་སྐྱོབ་མཛད་པའི་སྐོར་མདོར་ཙམ་གླེང་བ། འཇད་པ་དཔལ་ལྡན་ཚེ་རིང་། བོད་དུ་བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་དུས་ནས་བན་བོན་དང་སྔགས་གསར་རྙིང་སོགས་སྐབས་རེ་མི་མཐུན་པ་བྱུང་ཡོད།ལྷག་པར་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་སྐབས་ནས་བཟུང་བར་སྐབས་ཤིག་ལ་ཆོས་བརྒྱུད་ནང་ཁུལ་འཐེན་འཁྱེར་གྱི་བག་ཆགས་ངན་པ་དེ་ཇེ་ཆེར་སོང་བས་རྩ་ཆེའི་གནའ་དཔེ་དང་ཆོས་རྒྱུན་མང་པོ་ཞིག་སྟོང་འགྲོ་བའི་སྐབས་དེར་རྒྱལ་དབང༧ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་ཐུགས་དཀྱེལ་ཡངས་པོས་འབྲས་སྤུངས་དགོན་དང་དགའ་ལྡན་ཕུན་ཚོགས་གླིང་།ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་བཅས་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་རིས་སུ་མེད་པའི་གནའ་དཔེ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་བསྡུ་རུབ་དང་དཀར་ཆག་བསྒྲིགས་ནས་མྱུར་སྐྱོབ་མཛད་པའི་སྐོར་ཅུང་ཟད་གླེང་བར་བྱ་བ་ལ།
འཛམ་གླིང་ན་ཆེས་སྔ་བའི་སློབ་ཆེན་དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲ།
དཔལ་ནཱ་ལེན་དྲའི་གནས་ཤུལ་ཁྲོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་སྐུ་འདྲ། ༡༨༩༥ལོ་པར་བླང་། 那烂陀遗址内的佛陀像，摄于1895年 དཔལ་ནཱ་ལེན་དྲའི་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་པེ་ཧར་ཞིང་ཆེན་གྱི་པ་ཐེ་ནའི་ཉེ་འདབས་སུ་ཡོད། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་བའི་མགོན་པོས་སྤྱི་ལོ1608ལོར་མཛད་པའི་རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་དུ། དཔལ་ནཱ་ལན་དྲའི་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གསུམ་པའི་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ང་ལ་ནུའི་རིང་ལ་གསར་དུ་བསྐྲུན་ཅིང་། དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་སློབ་དཔོན་མཛད་མྱོང་ཞེས་གསུངས།སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་ལྔ་བའི་དཀྱིལ་ཙམ་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་རྣམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད་དེ། ནང་བའི་ཆོས་ཀྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱངས་པ་བྱེད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར། དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་ལ་པེ་ཧར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཀ་ན་ཀན་ཟེར་བ་ཞིག་གི་རིང་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་རྣམ་པ་ཆེར་བསྐྱེད་ནས།དཔལ་ནཱ་ལེན་དྲའི་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་དུས་རབས་བཅུ་བའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་ཆེས་ཆེ་ཞིང་གཟི་དཔལ་རྔམ་བརྗིད་ལྡན་པའི་དགོན་སྡེའམ་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ།།