སུམ་པ་སྨྲི་ཏི་མཚན་འབར་གྱིས། སྤྱིར་ན་འུ་ཚོས་བོད་ཞེས་པ་འདི་ངེས་ཤེས་ཡང་དག་ཞིག་འདྲོངས་དགོས་ན་གཡག་ཞེས་པ་འདི་ཤེས་རྟོགས་དགོས་པའི་ཚད་དུ་ལྷུངས་ཡོད།   རྒྱུ་མཚན་ནི་བོད་དང་གཡག་གཉིས་ནི་བརྟེན་དང་རྟེན་པའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང་འུ་ཚོས་བོད་སྲིད་པ་རྒན་པོའི་ཁ་དཔེ་ཞིག་ལ་”མགོ་ནག་བརྟེན་ས་སྤུ་ནག    སྤུ་ནག་བརྟེན་ས་སྤང་སྤུ།”ཞེས་པ་ལྟར་མགོ་ནག་བོད་པས་ནོར་གནག་བརྟེན་ཞིང་ནག་ཆུང་ནོར་གིས་ཡངས་པའི་རྩྭ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁངས་ཁྲོད་འདིར་ད་སྔ་བར་དུ་འཚོ་བཞེས་བྱས་ནས་ས་ཆགས་རྡོ་ཆགས་མགོ་ནག་ས་འབུ་རྡོ་འབུ་འདི་དག་ཆགས་པ་ཡིན།  ཡང་གཅིག་བཤད་ན་ང་ཚོ་ནི་འབྲོང་གི་བུ་རྒྱུད་ཡིན་ཞིང་ཁྱུང་དཀར་འཛོ་ཡི་བདག་པོ་ཡང་ཡིན།   བོད་ཀྱི་བཤད་རྒྱུན་ཞིག་ལ་”འབྲོང་ཀོ་སྦྲ་རུ་ཕིབ།   འབྲོང་རྔ་བ་དན་དུ་འཕྱར།   འབྲོང་ཤ་བཟོས།      བཤིག་པ་དང་ཀི་ཆེན་པོ་བརྒྱབ་ཏེ།   བོད་ཀྱི་འབྲོག་བསྐྱང་ངོ་།”ཟེར་བ་ལྟར་ཞིབ་ཏུ་བསམ་ན་འབྲོང་ར།     འབྲོང་ཀོ།       འབྲོང་རྩིད།     འབྲོང་ཤ།    འབྲོང་སྙིང་།   འབྲོང་རུས།     འབྲོང་སྙི་བ་བརྩིས་པའི་འབྲོང་གི་མགོ་ལུས་པགས་དྲུག    རྐང་མཐིལ་ཡན་ཆོད་དེ་བོད་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་དུ་མི་མཁོ་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་ལ་བོད་ཀྱི་སྤྱོད་མ་མྱོང་བ་ཧ་ལམ་མེད་ཚོད་འདུག     འབྲོང་དང་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ནས་བཤད་ན་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་གཏིང་དང་རུས་རྐང་ནི་འབྲོང་ནས་རྒྱུ་མ་ཕུ་འདེད་བྱ་དགོས་འདུག་ཅིང་ཆེ་ས་ནས་བཤད་ན་འབྲོང་རིག་གནས་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཡིན་པས་ཁོ་བོས་སྨྲ་ལྕེ་འཁྲོལ་བ་དང་བློ་ཡིས་ཆུབ་པ་ཞིག་མི་འདུག་ཅིང་ཆུང་ས་ནས་བཤད་ན་བྱེ་བྲག་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ་གཡག་དཀར་སྟེང་དུ་བབས་ནས་གླེང་ཏེ་རང་རེ་ཡིས་འབྲོང་དང་འབྲེལ་བའི་སྲིད་འབྱོར་རིག་གསུམ་རྒྱུས་ལོན་འོབས་ཙམ་བྱས་ན།…

༸རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་སྩལ། ༼ས་འབྲུག སྤྱི་ལོ། ༡༩༢༨༽ ཨོཾ་སྭསྟི། ཀུན་གཟིགས་སྨྲ་བའི་ཉི་མ་ཟས་གཙང་སྲས།  ། ཀུན་རྨོངས་གདུང་བ་ཞི་མཛད་དམ་པའི་ཆོས།  ། ཀུན་ཕན་བསླབ་གསུམ་རྒྱན་མཛེས་རིག་གྲོལ་སྡེ།  ། ཀུན་ནས་དང་བའི་ཡིད་ཀྱིས་ལན་བརྒྱར་བསྔགས།  ། ལྔ་རིག་ནོར་བུའི་འོད་རྣོན་འབར་བའི་གཟིས།  ། གངས་ཅན་འཛིན་མའི་ཁོངས་ནས་ལྷམ་མེ་བ།  ། འཇིག་རྟེན་མིག་གྱུར་རྔོག་ལོ་ཁུ་དབོན་ཞེས།  ། སྙན་པའི་བ་དན་སྲིད་ཞིའི་བླ་ན་གཡོ།  ། ངོ་མཚར་དཔག་ཡས་ཕན་བདེ་སྦྲང་རྩིའི་མཛོད།  ། འདུལ་ཁྲིམས་པུཎྜ་རི་ཀ་འདིར་འབྱེད་ཀྱི།  ། འཇིགས་མཛད་དམར་གསུམ་བསེ་ཡི་ཁྲབ་ཅན་སོགས།  ། ལྷ་དང་སྲུང་མས་བྱ་ར་མ་གཡེལ་ཅིག  །

༄༅། །བོད་ལྗོངས་ཀྱིས་གནའ་དཔེ་དང་ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆ་གྲངས་གཞི་ཅན་དུ་འགྱུར་ཚད་ཇེ་མགྱོགས་སུ་གཏོང་བ་དང་ རྩ་ཆེའི་གནའ་དཔེ་འབོར་ཆེན་ཉེ་ཆར་“སྤྲིན་ཀློག”ལམ་ནས་བཀླག་ཐུབ་རྒྱུ་རེད། མི་དམངས་དྲ་བའི་འཕྲིན། ཟླ་3ཚེས་12ཉིན། གསར་འགོད་པས་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གནའ་དཔེ་སྲུང་སྐྱོང་ལྟེ་གནས་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་གསལ། 2019ལོར་བོད་ལྗོངས་ཀྱིས་གནའ་དཔེ་པོ་ཏི་6000ལ་ཉེ་བའི་ཡིག་ཆ་ཡོངས་ཞིབ་ཐོ་འགོད་དང་གྲངས་གཞི་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་ནས་ཡིག་ཚགས་སུ་བཅུག་སྟེ། བོད་ཡིག་གི་གནའ་དཔེ་ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆ་TB6 གི་གྲངས་གཞི་ཅན་གྱི་གྲངས་མཛོད་འཛུགས་སྐྲུན་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བ་དང་། གནའ་དཔེ་ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆ་གྲངས་གཞི་ཅན་སྲུང་སྐྱོང་དང་བེད་སྤྱོད་གོམ་གང་མདུན་སྤོས་ངང་ཇེ་མགྱོགས་སུ་གཏོང་བར་སྐུལ་འདེད་བཏང་བ་རེད།

ས་སྤྲེལ་སྡེ་གཟར་རམ་ས་སྤྲེལ་(1788)ལོའི་གོར་བོད་དམག་འཁྲུག་གི་འབྱུང་རྐྱེན་སྐོར་ཕྱོགས་བསྡུས་ཆུ་བབས་སུ་བཀོད་པ། སྤོང་རོང་གི་འབྲོག་རྒན་ཟླ་བས།   ༡ ཕྱོགས་བསྡུས་ངོ་སྤྲོད།༢ ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་བཤད་སྲོལ། ༣ ས་གནས་དངོས་ཀྱི་མི་སྣའི་གནས་ཚུལ་ལས་ཟུར་མཐོང་། ༤ གཞུང་འབྲེལ་ཡིག་ཆ་ལས་ཟུར་ཐོན་གནས་ཚུལ།   ༡ ས་སྤྲེལ་སྡེ་གཟར་ཞེས་པ་འདིའི་ཁོངས་སུ་ས་སྤྲེལ་(1788)ལོ་དང་ལྕགས་ཕག་(1791)ལོའི་དམག་འཁྲུག་གཉིས་དང་། ཆུ་བྱི་(1792)ལོའི་ཕར་རྒོལ་དམག་འཁྲུག །ས་བྱ་(1789)ལོ་དང་ལྕགས་ཕག་(1791)ལོའི་ཆིངས་གྲོས་གཉིས་བཅས་དོན་རྩ་ཆེ་བ་ལྔ་དང་། དེའི་ཁྱབ་ཁོངས་གཉའ་ནང་དང་། སྐྱིད་གྲོང་། རོང་ཤར་གསུམ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ལ་སྟོད་ལྷོ་ཡོངས་རྫོགས་དང་། གཞིས་ཀ་རྩེ་རྣམས་སུ་ཁྱབ་པ་དང་། དུས་ཡུན་ས་སྤྲེལ་ནས་ཆུ་གླང་(7933)ལོ་བར་ཁྱོན་ལོ་ངོ་དྲུག་གི་དུས་ཡུན་སོང་བ་རེད། དམག་འཁྲུག་དེ་དག་གི་ནང་དུ་མི་སྣ་ཤི་རྨས་མང་པོ་བྱུང་བ་དང་། དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱིས་མུ་གེ་དང་ནད་ཡམས་སོགས་བྱུང་ནས་ཤི་གོད་བྱུང་བ་ཡང་མང་པོ་ཡོད་འདུག །འོན་ཀྱང་གྲངས་ཀ་ཁ་གསལ་ཤེས་རྟོགས་མ་ཐུབ། དེ་བཞིན་སོ་ནམ་ཞིང་ལས་དང་འབྲོག་ལས་སོགས་ཐོན་སྐྱེད་ཉམས་རྒུད་སོང་བ་དང་། དགོན་སྡེ་ཁག་ནས་རིག་དངོས་ཐོར་གྱར་སོང་བ་སོགས་གྱོང་གུན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་རེད། མ་ཟད་བཀའ་ཉེས་ལེ་ཐོགས་ཡོང་ཉེན་གྱིས་གོང་མའི་ནང་བློན་ཆིན་ཁྲའི་དཔའ་རྡ་རིན་དང་། རག་ཤག་བཀའ་བློན་བསོད་ནམས་དབང་རྒྱལ་ལམ་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ། བླ་མ་ཞྭ་དམར་བ་བཅས་རང་ཤི་རྒྱབ་པ་ཡིན་ཚུལ་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།

ལོ་རྒྱུས་འཆར་འགོད་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ།   ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལོའི་ཟླ་བ་བརྒྱད་པའི་ནང་ཡིན་པ་ཡོད། ཉིན་ཞིག་ས་རཱ་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་ལོ་རྒྱུས་སློབ་དཔོན་བགྲེས་པ་གཙང་ཕྲུག་སྟོབས་ལགས་ཀྱིས་ཞལ་པར་ཐོག་ནས་ཕེབས་དོན། དུས་ཚོད་ཡོད་ན་ཐུག་ཙམ་བྱས་ཏེ་ཉིན་གུང་ཞལ་ལག་ཅིག་མཉམ་དུ་མཆོད་ན་ཞེས་གསུངས་བྱུང། དེ་ཉིན་ཕལ་ཆེར་རེས་གཟའ་ཉི་མའི་གུང་སེང་ཡིན། ངས་ཀྱང་དེ་ག་རང་ཞུས་ཆོག་ཅེས་ལན་ཕུལ་ཏེ་དུས་བཅད་ལྟར་མེག་ལོར་ཁྲོམ་གཞུང་གི་ཟ་ཁང་ཞིག་ལ་འཛོམས་པ་ཡིན། ཁོང་གིས་ཟ་འཐུང་དང་ལྷན་དུ་སྐད་ཆའི་འཕྲོས་དོན་ཞིག་ལ་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཡིག་ཚང་གི་བཀའ་འབྲེལ་ཐོག་ནས་ས་རཱ་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང་དུ་ཕྱག་བྲིས་གནང་འབྱོར་ནང་གསལ། འདི་ནས་རྒྱུ་གྲོན་ནར་གཏོང་ཐོག་ཆོལ་གསུམ་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་འབྲི་བྱ་འཆར་ལ། ཆོལ་ཁ་གཞན་གཉིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་འབྲིའི་འགན་བཞེས་མི་སྣ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་ཟིན་ངོས། དབུས་གཙང་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་ཆོལ་ཁའི་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་འབྲིའི་ཐུགས་འགན་ས་རཱ་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་སློབ་སྤྱི་དགེ་བཤེས་འཇམ་དཔལ་གྲགས་པ་མཆོག་ནས་བཞེས་གནང་ཐོག  ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་སྒྲིག་པ་སུ་འོས་དེ་ནས་ཐག་གཅོད་བསྐོ་གཞག་གནང་དགོས་སྐོར་ཕེབས་ཤིང་། རྒན་འཇམ་དཔལ་གྲགས་པ་ལགས་ནས་ཁོང་རང་ལ་དེའི་འགན་འཁུར་དགོས་ཀྱི་བཀའ་གནང་ཞིང་། ལས་རོགས་སུ་དགོས་རང་ཉིད་ནས་འདེམས་སྒྲུག་བྱེད་དགོས་པ་དང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་བཀའ་འབྲེལ་ལྟར་དེའི་ཐད་ས་རཱ་མཐོ་སློབ་ཡིག་ཚང་ནས་མཐུན་འགྱུར་གང་དགོས་ཞུ་འཐུས། ཞེས་གསུང་གི་འདུག་པས་ལས་དོན་དེ་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་མ་ཟད།

རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་ལགས་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༠༨ ཟླ་བ་ ༧ ཚེས་ ༧ ཉིན་ལྷ་སར་ཡབ་ཞྭ་སྒབ་པ་ལྷ་ཕྱགས་བཀྲིས་ཕུན་ཚོགས་དང༌། ཡུམ་བསམ་འགྲུབ་སྒྲོལ་མ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང༌། ནང་མིའི་གཟིགས་སྐྱོང་འོག་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང༌། བརྡ་སྤྲོད། ཨང་རྩིས་སོགས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་རྣམས་ལ་སློབ་གཉེར་གནང་བ་དང་ཆབས་ཅིག ཡབ་མེས་རྣམ་པའི་འགྲོ་སྲོལ་ལྟར་ཆུང་དུས་ནས་གྲགས་ཅན་མི་སྣའི་རྣམ་ཐར་དང་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ལ་ཐུགས་སྣང་ཤུགས་ཆེ་གནང༌། དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་སོན་སྐབས་བོད་ཀྱི་གཞུང་ཞབས་སུ་འཛུལ་ཞུགས་གནང་སྟེ་རིམ་བཞིན་གཞུང་ཞབས་གནས་རིམ་གོམ་པ་རིམ་འཛེགས་ཀྱིས་མཐར་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༩ ལོར་བོད་གཞུང་གི་རྩིས་དཔོན་དུ་སྐོ་བཞག་ཐོབ་པ་ནས་བཟུང༌། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ བར་བོད་གཞུང་རྩིས་དཔོན་གྱི་ཞབས་ཕྱི་ཞུས། ཁོང་གིས་བོད་གཞུང་གི་གྲྭ་བཞི་དངུལ་ཊམ་བཟོ་སྐྲུན་ཁང་གི་འགན་འཛིན་དང༌། བོད་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོགས་གཙོ་ཡང་གནང་ཁར། བོད་གཞུང་གི་མགྲིན་ཚབ་པ་དབང་ཚད་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཅས་བཞེས་ནས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་དོན་གང་མང་ཐོག་གཙོ་འགན་བླ་མེད་ཁུར་ཡོད།