ནང་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་མོལ་མཆིད།

རྩོམ་པ་པོ། ལྷ་སྒང་ཆོས་གྲགས།

 

ནང་དོན་གནད་བསྡུས།

རྩོམ་ཡིག་འདིར་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོ་ཡས་མས་སུ་བྱོན་པར་ངེས་པའི་ནང་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོས་མཛད་པའི་《མཛེས་དགའ་བོའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་》ཞེས་པའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོའི་མཛད་བྱང་ལས་འཕྲོས་ཏེ། ཁོང་གི་འཁྲུངས་གཤེགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་མཁས་པའི་བྱ་བ་རྣམ་གསུམ་ལས་རྩོམ་པའི་བྱ་བ་སྟེ། མཁས་མཆོག་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སྐུ་ཚེའི་ཡུན་ལ་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་དང་ཟློས་གར་གྱི་འཁྲབ་གཞུང་། དེ་བཞིན་ཐོར་བུའི་སྙན་ངག་སོགས་སངས་རྒྱས་པའི་བསྟན་པ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཚོན་ཐབས་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ལམ་ནས་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པ་མཛད་པའི་སྐོར་ལ་རྟོག་པ་ཅུང་ཟད་ཞུགས་ཡོད་དོ། །

གནད་ཚིག འཕགས་པ་དཔའ་བོ། མཛེས་དགའ་བོ། ཤཱ་རིའི་བུའི་རྟོགས་བརྗོད། ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་གི་ཟློས་གར།

 

གླེང་གཞི།

ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་རྣམ་ཐར་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་སོགས་གནའ་བོའི་བསྟན་བཅོས་ཁག་ཏུ་གསལ་བ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་ལ། བོད་སྐད་དུ་བཞུགས་པ་ནི་བོད་ཀྱི་སྔ་མོའི་ཆོས་འབྱུང་དང་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཁག་ཏུ་ཐོ་རེ་ལོང་ངེ་བ་ཙམ་ལས་ལོ་རྒྱུས་ཆ་ཚང་བ་དཀྱུས་ལ་འཇུག་པ་ཞིག་མཇལ་དུ་དཀོན། དེས་ནའང་ཉེ་བའི་ཆར་གཞིས་བཞུགས་མཁས་པ་རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོས་བརྩམས་པའི་《རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་རིག་གནས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་རྩོམ་རིག་དང་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་བའི་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་དཔྱོད་ལྡན་ཡིད་ཀྱི་དགའ་སྟོན།[1]  》ཞེས་པའི་དེབ་ཏུ་སྙན་དངགས་མཁན་འདི་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཅུང་ཞིབ་པར་དཔྱད་བརྗོད་དང་སྦྲགས། དཔེ་དེབ་ཀྱི་ཤོག་གྲངས་༦༡པར་རྒྱའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཀུ་མ་ར་ཤྲཱིས་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་《བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་》ཞེས་པ་ཞིག་དཔྱད་གཞིར་མཁོ་འདོན་བྱས་འདུག་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་ཐར་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་ཡོད་དམ་སྙམ་མོད། རྒྱ་སྐད་དུ་བཞུགས་པའི་ཡིག་ཆ་དེ་ཉིད་ཁོ་བོའི་ལག་ཏུ་མ་འབྱོར་བས་མཇལ་འདོད་ཀྱང་སྐལ་བར་མ་ཐོབ། དེ་འབྲེལ་མཁས་མཆོག་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཐད་ཝཱ་ཎ་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་གི་ཞིང་གཤེགས་ལོ་ཙཱ་བ་དམ་པ་སློབ་དཔོན་བློ་བཟང་ནོར་བུ་ཤཱསྟྲི་དང་། འབུམ་རམས་པ་བློ་བཟང་རྡོ་རྗེ་རབ་གླིང་གཉིས་ནས་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་《རྡོ་རྗེའི་ཁབ་》ཅེས་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པའི་རིགས་རུས་མཆོག་དམན་བརྩི་བའི་སྲོལ་སུན་འབྱིན་དགག་སྒྲུབ་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ནས། རང་རེའི་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའི་གླེགས་བམ་གྱི་གླེང་བརྗོད་དུ་གཞུང་མཛད་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་ཞིབ་ཧ་ཅང་རྒྱས་པར་མཛད་འདུག་པ་ལས། བོད་སྐད་ཐོག་སློབ་དཔོན་འདི་བའི་རྣམ་ཐར་དིང་དུས་ཀྱི་ཉམས་ཞིབ་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་ལྟར་ཅུང་ཞིབ་རྒྱས་སུ་བཀོད་པ་དང་པོར་མཐོང་། འདིར་ཁོ་བོས་གོང་གསལ་རྩོམ་ཡིག་ཏུ་མ་གསལ་བ་སྙན་ངག་མཁན་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་《མཛེས་དགའ་བོའི་རྟོགས་བརྗོད་》ཀྱི་མཛད་བྱང་ལ་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་གྱི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྒྱུས་ལོན་གསར་པ་ཞིག་བྱ་རྒྱུ་དང་། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་འདི་བའི་མཛད་རྣམ་དང་འབྲེལ་བའི་སྐད་ཡིག་འདྲ་མིན་དུ་བྲིས་པའི་རྩོམ་ཡིག་སྐོར་ཞིག་ལྷན་ཐབས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆར་བྱས་ཏེ། ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་བསྡུར་རིག་པ་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྟོག་དཔྱོད་རགས་ཙམ་ཞུས་ན། འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་རྣམ་ཐར་ཞིབ་འཇུག་གི་རིམ་པ་འཐུས་སྒོ་ཇེ་ཚང་དུ་འགྲོ་བར་རྔོ་ཅུང་ཟད་ཐོགས་རེ་དང་བཅས། གཅིགམཛེས་དགའ་བོའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་མཛད་བྱང་ལས་སྙན་ངག་མཁན་མཇལ་བ། གཉིས། འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་འཁྲུངས་གཤེགས་ཀྱི་དུས་ལ་དཔྱད་པ། གསུམ། འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་གསུང་གི་མཛད་པ་ལ་རྟོག་དཔྱོད་བཅས། ས་བཅད་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་རྩོམ་ཡིག་དངོས་ལ་འཇུག་པའི་བགྱི་བ་ལྷུར་ལེན་པར་བྱའོ། །

གཅིག

མཛེས་དགའ་བོའི་རྟོགས་བརྗོད་མཛད་བྱང་ལས་སྙན་ངག་མཁན་མཇལ་བ། དེ་ཡང་ཇི་སྐད་དུ། དགེ་སློང་མང་དུ་ཐོས་པ་ནི། ། དེ་ཡི་ཚེ་ན་འབྱུང་འགྱུར་བ། ། མ་ཁོལ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བ་སྟེ། ། ང་ཉིད་ཀྱི་ནི་བསྟོད་བྱེད་པ། ། དུད་འགྲོར་སྔོན་ནི་གྱུར་པ་ན། ། ང་ཡི་བསྟོད་པ་ཡོངས་སུ་སྨྲ། །[2]  ཞེས་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་མཉམ་མེད་ཟས་གཙང་སྲས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ལུང་གིས་ཟིན་པའི་སྐྱེས་མཆོག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་ལ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་བྱ་བ་སྤྱི་དང་། ཁྱད་པར་སྒྲ་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་རྒྱན་དང་ཡོན་ཏན་གྱིས་རྣམ་པར་བཀྲ་ལ། ཉམས་དང་འགྱུར་བས་མཛེས་པར་བཅིངས་པའི་སྙན་ངག་གི་སྦྱོར་བ་ངོ་མཚར་བའི་ལམ་ནས། ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་དར་སྤེལ་ལེགས་པར་མཛད་པ་ལ་ཕྱག་རྗེས་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་བླ་ན་མཐོ་བ། ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་སྙིང་ལ་ཤིན་ཏུ་ཉེ་ཞིང་།[3]  ཕྱི་ནང་གི་གྲུབ་མཐའི་གཞུང་ལུགས་ཀུན་ལ་བློ་གྲོས་ཀྱི་འཇུག་པ་མཆོག་ཏུ་ཡངས་པས། ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པའི་སྙན་ངག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་གི་སྤྱི་བོའི་གཙུག་ཏུ་རིན་ཆེན་ནོར་བུ་བཞིན་བརྒྱན་པའི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོའམ། སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཞེས་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་དུ་མས་[4]  སྙན་པར་གྲགས་པ་གང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་རྒྱ་དཀར་ནག་བོད་དང་བཅས་པའི་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ཏུ་བཞེད་ཚུལ་ཅུང་ཟད་རེ་མི་མཐུན་པའི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་ཙམ་ལས། ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་གསུམ་གྱི་བྱུང་རབས་དཀྱུས་སུ་གསལ་བ་ཞིག་ད་ཕན་རང་རེའི་སྐད་དུ་བཞུགས་པ་མ་མཇལ། གཞན་ཡང་སྔ་མོའི་རྒྱ་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པའི་སྲོལ་ལྟ་བུར་བསྟན་བཅོས་མང་པོ་ཞིག་ལ་རྩོམ་པ་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་མགོ་འཇུག་དཀྱུས་གསུམ་གང་དུའང་ཁ་གསལ་འབྲི་བ་ལྟ་ཅི། བསྟན་བཅོས་རེ་འགར་རྩོམ་པ་པོའི་མཚན་དངོས་ཀྱང་གསལ་ཁ་འབྲི་སྲོལ་མེད་པས། རྩོམ་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱ་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བའི་ལས་སུ་འགྱུར། དེ་ལྟ་ནའང་བསྟན་བཅོས་མི་ཉུང་བ་ཞིག་གི་མཇུག་བྱང་ལས་རྩོམ་པ་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་ཅུང་ཟད་རེར་ཚོད་བགམ་གྱིས་རྟོག་དཔྱོད་བྱ་ནུས་པར་འདུག། འོན་ཀྱང་། འཕགས་པ་དཔའ་བོས་མཛད་པའི་སྙན་དངགས་སོགས་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་མཇུག་བྱང་གང་དུའང་། གང་གི་མཚན་དང་ལོ་རྒྱུས་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བཀོད་པ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་བར་མ་ཟད། མཁས་པ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ནི་དཔའ་བོ་ཞེས་པའི་སྙན་ངག་པ་སྔ་ཕྱི་གཉིས་སུ་བྱུང་བར་འདོད་པ་སོགས།[5]  སློབ་དཔོན་གྱི་སྐུ་ཚེའི་རྣམ་ཐར་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་བྲི་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་ཚེགས་ཆེ་བའི་ལས་སུ་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལྟར་མོད་ཀྱང་། སྙན་དངགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་《མཛེས་དགའ་བོའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་》[6]  ཞེས་བྱ་བ་སརྒ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་བརྩམས་པའི་སྙན་དངགས་ཆེན་མོ་དེའི་མཛད་བྱང་ལས། མཛད་པ་པོ་གང་ཉིད་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཡིད་རྟོན་བྱ་རུང་བ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་ནུས་པ་འདུག་པ་ཡང་། སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་དེའི་མཛད་བྱང་ལས་འདི་ལྟར་ཏེ། ‘ཞེས་མཛེས་དགའ་བོའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་ལས། བཀའ་ལུང་བསྟན་པ་སྟེ། སརྒ་བཅོ་བརྒྱད་པའོ། ། འདི་ནི་འཕགས་པ་གསེར་མིག་མའི་བུ། སཱ་ཀེ་ཏ་རུ་གནས་པ། དགེ་སློང་། སློབ་དཔོན། བཙུན་པ། སྨྲ་བ་ལ་དབང་འབྱོར་བ། སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་བྱས་པ་རྫོགས་སོ། ། ’[7]  ཞེས་གསལ། མཇུག་བྱང་འདི་ནི་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་སྐུ་ཚེའི་རྣམ་ཐར་ལ་དཔྱད་པ་ཞུགས་རྒྱུའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་བས། གུས་པས་ཀྱང་མཛད་བྱང་འདི་ཉིད་རྩ་བའི་ཁུངས་སུ་བྱས་ནས་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་རྟོག་པ་ཅུང་ཟད་ཞུགས་པར་བྱའོ། ། དེ་ཡང་གོང་གསལ་མཛད་བྱང་དུ་ཨརྱ་སྟེ་འཕགས་པ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་ཉིད་གང་གི་ཐུགས་རྒྱུད་ཀྱི་མངོན་རྟོགས་ཀྱི་རིམ་པ་མཚོན་བྱེད་དེ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ས་ལ་གནས་པའི་བྱང་སེམས་འཕགས་པའི་མཚན་དུའང་འཇུག་པའམ། ཡང་ན་གང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་པའི་རིགས་སམ་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཁུངས་བསྟན་པར་ཡང་འཇུག་པ་ཡོང་སྲིད་དམ་སྙམ། དེ་ལས་ཐུགས་ཀྱི་མངོན་རྟོགས་ཀྱི་རིམ་པ་མཚོན་པའི་ཚུལ་ནི། ཆོས་རྗེ་ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ན་ཐའི་《རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་》ལས་གང་ཉིད་ཀྱིས་མཇལ་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ཅིག་ཁུངས་སུ་མཛད་དེ། ‘སློབ་དཔོན་འདི་བས་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པའི་སྐུ་སྐྱེ་སྔོན་མའི་སྤྱོད་པ་ལྟར། རང་གི་ལུས་སྟག་མོར་སྦྱིན་པའི་བྱ་དཀའི་སྤྱོད་པས་སྐུ་ཚེ་མཐར་ཕྱིན་མཛད་པར་གསུངས་པས་ན། ’[8]  དེ་བཞིན་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད་དུའང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་སེམས་སུ་ལུང་བསྟན་མཛད་པ་སོགས་ལས།[9]  སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་པའི་ས་མཐོན་པོར་གཤེགས་པའི་རྒྱལ་བའི་སྲས་མཆོག་ཅིག་ཡིན་པ་དོན་གྱི་ཤེས་ལ། དེ་མཚུངས་དཔལ་ལྡན་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་འགྲེལ་བའི་རྩོམ་པ་དམ་བཅར་ཡང་། ‘ཐུབ་པའི་ལེགས་སྤྱོད་རྨད་བྱུང་དཔག་མེད་པ། ། སྙན་ངག་མཁན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོས་བཀོད། ། བདག་བློ་ཞན་ཀྱང་གུས་པས་བཤད་པ་ནི། ། བློ་ཆུང་དག་ལ་ཕན་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བརྩམས། ། ’[10]  ཞེས། གང་ལྟར་སྙན་ངག་མཁན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ལྟར། འཕགས་པ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ཉིད་སྙན་དངགས་པ་གང་དེའི་ཐུགས་ཀྱི་རྟོགས་པའམ་གདུང་རུས་ཀྱི་ཆེ་བ་མཚོན་པ་གང་རུང་ལ་འཇུག་པ་ངེས་ཀྱང་། ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱི་མིང་ལ་གོ་བའི་ཚོད་བགམ་ཙམ་ལས་ཁུངས་ལྡན་ཡིག་ཆ་དང་འཐད་ལྡན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ཞུ་བར་མ་སྤོབས། མདོར་ན་རྒྱ་གར་བ་རྩོམ་རིག་ཞིབ་འཇུག་པ་ཀ་མ་ལཱ་ཀཱནྟ་མི་ཤི་་ལགས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་ཁོང་ནི། སྤོང་བ་དང་དཀའ་ཐུབ། སྙིང་རྗེ་དང་གཞན་ཕན་གྱི་བདུད་རྩིའི་རོ་མཆོག་སྤེལ་ལ་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པའི་སྙན་ངག་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན།[11]  ཞེས་བསྔགས་པ་ལས་འཕགས་པ་ཞེས་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་མཚན་དོན་ངེས་པར་གྲུབ་པར་མཐོང་ངོ་། ། དེ་བཞིན་མཚན་གྱི་ཟུར་དུ་སུ་ཝ་ར་ནཱ་ཀྵི་པུ་ཏྲ་ཏེ་གསེར་གྱི་མིག་ཅན་གྱི་བུ་ཞེས་གསུངས་པས་སློབ་དཔོན་གང་གི་ཡུམ་གྱི་མཚན་ལ་གསེར་མིག་མ་ཞེས་གྲགས་པ་རྟོགས་ནུས། རང་རེའི་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ཏུ་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་ཡུམ་གྱི་མཚན་ལ་འབོད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་སྐོར་ཞིག་འདུག་པ་ལས། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་དང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་རཱ་ནཱ་ཐ་སོགས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་གྱི་ཡབ་བྲམ་ཟེའི་སྨན་པ་དགེ་འདུན་གསང་བ་དང་། ཡུམ་རཏྣ་སིདྷ་སྟེ་རིན་ཆེན་སེང་གེ་ཞེས་དང་། ཡང་ཡབ་ཀྱི་མཚན་ལ་བྲམ་ཟེ་སིདྷ་གུཧྱ་སྟེ་སེང་གེ་གསང་བ་དང་། ཡུམ་སངྒྷ་གུཧྱ་སྟེ་དགེ་འདུན་གསང་བ་ཞེས་སུ་གསལ། དེ་མིན་ཡོངས་འཛིན་དཀའ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚན་གྱི་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞིའི་འགྲེལ་པར་ཡབ་བྲམ་ཟེ་སིདྷ་གུཧྱ་ཞེས་དང་། ཡུམ་གསེར་མིག་མའམ་བདེ་ལྡན་མ་ཞེས་གསལ། དིང་གི་རྒྱ་གར་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཉམས་ཞིབ་པ་དག་ལའང་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཡུམ་གྱི་མཚན་དུ་བྲམ་ཟེ་མོ་གསེར་མིག་མ་སྟེ་སུ་ཝ་ར་ཎཱ་ཀྱི་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས།[12]  དེ་དག་ལས་ཁོ་བོས་བསམས་ན་སེང་གེ་གསང་བ་དང་། དགེ་འདུན་གསང་བ་ཞེས་པ་རྣམས་རུས་མིང་ངམ་དངོས་མིང་ཡིན་པར་སེམས་ལ། གསེར་གྱི་མིག་ཅན་མ་ཞེས་པ་ནི་ཡུམ་གང་ཉིད་སྤྱན་ཟུང་གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་མཛེས་པའི་ཆ་ཤས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལྟ་ན་སྡུག་པར་སོང་བས། དེ་ལྟར་མཚན་བསྟོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བཏགས་པའི་མིང་ངམ་གཅེས་མིང་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ་སྙམ། གང་ལྟར་ཡང་སྙན་དངགས་པ་ཁོང་གིས་གསེར་མིག་ཅན་མའི་བུ་ཡིན་ཞེས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པས་ན། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་གང་ཉིད་ནས་ཡུམ་ཆེན་གྱི་མཚན་ལ་གསེར་མིག་མ་ཞེས་སྙིང་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་ངང་འབོད་པ་རྟོགས་ནུས་ལ། མཇུག་བྱང་དུ་སློབ་དཔོན་གྱིས་རང་ཉིད་ཡུམ་གྱི་མཚན་ཁོ་ན་ལས་ཡབ་ཀྱི་མཚན་མ་བཀོད་པ་འདི་ལའང་བསམ་དགོས་པ་འདུག་སྟེ། གཅིག་ནི་མཁས་མཆོག་འདི་བ་རང་གི་ཕ་མ་གཉིས་ལ་བཀུར་བསྟི་རིམ་གྲོ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་མཚན་ལ་ཕ་མའི་ཁོལ་པོ་སྟེ་པིཏྲ་ཙཱི་ཏྲ་ཞེས་ཕ་ཁོལ་དང་། མ་ཏྲ་ཙཱི་ཏ་སྟེ་མ་ཁོལ་དུ་གྲགས་པ་ལྟར་དང་། དེ་བས་ཀྱང་རང་གི་མ་ལ་ཆེས་མཆོག་ཏུ་སྙིང་རབ་ཏུ་བརྩེ་བས་རང་ཉིད་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་གནང་སྐབས་ཀྱང་མ་ཡུམ་གྱི་མཚན་ཟུར་དུ་འདོགས་པར་མཛད་པ་ཡིན། ཡང་ན་མུ་སྟེགས་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་དང་མི་འདྲ་བར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་གཞུང་དུ་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་གཉིས་རིགས་མཐོ་དམའ་མེད་པ་འདྲ་མཉམ་དུ་ལྟ་བར་མ་ཟད། ཁྱད་པར་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་མ་གྱུར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཅེས་དང་གསང་བ་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པའི་ལུགས་སུའང་སྐྱེས་པ་ལས་བུད་མེད་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་མཆོག་ཏུ་ངོས་འཛིན་པས་ན། རང་གི་ཡུམ་གྱི་མཚན་ཟུར་དུ་ཆེད་མངགས་འདོགས་པར་མཛད་དམ་སྙམ་མོ། ། གཞན་ཡང་རྩོམ་པ་པོའི་མཚན་གྱི་ཟུར་དུ་སཱ་ཀི་ཏཱ་ཀཱ་ཞེས་གསལ་བས་ནི། སློབ་དཔོན་ཉིད་གང་དུ་སྐུ་བལྟམས་པའི་འཁྲུངས་ཡུལ་གྱི་མིང་བསྟན་པར་འདོད། སྤྱིར་སྐྱེས་མཆོག་འདི་ཉིད་སྐུ་གང་དུ་འཁྲུངས་པའི་ཡུལ་གྱི་མིང་ལ་འཕགས་བོད་གཉིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་བཞེད་པ་གཅིག་མཐུན་ཞིག་མེད་ལ། ཡུལ་དེ་ཉིད་གང་དུ་ཆགས་པའི་ས་ཕྱོགས་ངོས་འཛིན་ཐད་ལའང་མི་འདྲ་བ་ཅི་རིགས་སུ་མཆིས་པ་ལས། བོད་ཀྱི་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་རཱ་ནཱ་ཐ་དང་། བུ་སྟོན་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་ཆོས་འབྱུང་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ཤར་ཕྱོགས་ན་ལི་ནིའི་གྲོང་ཁྱེར་ཁོར་ཏ་ཞེས་བྱ་བར་འཁྲུངས་པར་གསུངས་ཤིང་།[13]  དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ་དང་ཀུན་མཁྱེན་པདྨ་དཀར་པོ་སོགས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དུ་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་སྐུ་བལྟམས་པར་གསལ།[14]  གཞན་དུ་དཀའ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གཙོས་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞིའི་འགྲེལ་མཛད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་གྱི་འཁྲུངས་ཡུལ་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་ཤཱི་ཏེ་ཏ་ཀ་སྟེ།[15]  དིང་གི་ས་ཚིགས་སུ་བྱས་ན་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀ་ཤི་སྨྲི་ཁུལ་ཡིན་པར་འདོད། དེ་མིན་རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་དབུས་གསལ་ལྡན་དང་སྐྱ་ནར་བུའི་གྲོང་སོགས་ཀྱང་སྙན་དངགས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་འཁྲུངས་ཡུལ་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་སོགས་བཞེད་པ་གཅིག་ཏུ་མཐུན་པ་ཞིག་མེད་ཀྱང། དིང་རྒྱ་གར་རང་གི་མཁས་པ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཞིབ་འཇུག་པས་གོང་གསལ་ཡུལ་སཱ་ཀི་ཏཱ་ཀཱ་ཞེས་པ་ནི། ད་ལྟའི་རྒྱ་གར་དབུས་ཀྱི་མངའ་སྡེ་ཨུརྡ་པྲ་དི་ཤིའི་གྲོང་ཁྱེར་ཨ་ཡོ་དྱ་སྟེ། བོད་སྐད་དུ་འཐབ་བྲལ་གྱི་གྲོང་ཞེས་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་འཁྲུངས་ཡུལ་དུ་བཤད་པ་འདི་ལ་ཡོངས་གྲགས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད།[16]  ཁོ་བོ་ཡང་སྙན་དངགས་པ་གང་གི་འཁྲུངས་ཡུལ་དངོས་ནི་ཇི་ལྟར་རང་ཉིད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་མཇུག་བྱང་དུ་འཁོད་པ་བཞིན་གྲོང་ཁྱེར་སཱ་ཀེ་ཏ་སྟེ། རང་རེའི་བོད་སྐད་དུ་འཐབ་བཅས་ཞེས་ཞུ་བའི་གནས་མཆོག་དེ་རང་དུ་ངེས་པའི་ལུགས་དེ་འཐད་པར་འདོད། གཞན་གོང་གསལ་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ལས་བཤད་པའི་རྒྱ་གར་ཤར་ལྷོའི་ཡུལ་གྲོང་དེ་དག་གཙོ་བོ་མཁས་མཆོག་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཀརྨ་བྷུ་མི་སྟེ་མཛད་པ་འཕྲིན་ལས་སྐྱོང་སའི་གནས་ཡིན་པར་འདོད་ལ། ཁྱད་པར་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་གསལ་ལྡན་དང་སྐྱ་ནར་བུ་སོགས་ཁོང་གི་སྐུ་ཚེའི་མཛད་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྒྲུབ་ཡུལ་གྱི་གནས་ཡིན་པ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་ཁག་ཏུ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ལྟར་རོ། །[17]  དེ་མཚུངས་སྙན་དངགས་པ་མཁས་མཆོག་འདི་ཉིད་ཀྱི་མཚན་གྱི་དབུར་བྷི་ཥུ་སྟེ་དགེ་སློང་ཞེས་འགོད་གནང་མཛད་པས་ནི། སློབ་དཔོན་གང་ཉིད་སངས་རྒྱས་པའི་བསྟན་པའི་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་པས་སྐུ་ཚེ་ཕྱི་མ་དགེ་སློང་གི་རྟེན་ཅན་ཟས་བསོད་སྙོམས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་སྤྲོ་བས་ཞལ་བཞེས་པར་རྟོགས། དེ་ཡང་འཕགས་བོད་གཉིས་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ཏུ་སྐྱེས་མཆོག་འདི་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་པས།[18]  སྐུ་ཚེའི་སྟོད་ལ་ཕྱི་རོལ་པའི་རིག་བྱེད་བཞིས་མཚོན་སྔགས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དང་། རྟོག་གེའི་ཚིག་དོན་བརྒྱད་སོགས་དང་། དེ་བཞིན་སྒྱུ་རྩལ་དྲུག་ཅུ་ལ་སོགས་པ་རིག་པའི་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མང་པོར་སྦྱངས་ཏེ་ནང་བྱན་ཆུབ་པ་མཛད་ཅིང་། ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་ལས་མངལ་སྐྱེས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མི་ཐུབ་པའི་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་དངོས་གྲུབ་བརྙེས་པས། སྐབས་ཤིག་ལ་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་པ་སུས་ཀྱང་འགྲན་པའི་ཟླ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ་མཚན་ལའང་མུ་སྟེགས་ཐུབ་དཀའ་ནག་པོ་ཞེས་གྲགས་པ་དང་། དེ་རྗེས་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་སློབ་དཔོན་ཨརྱ་དེ་བས་དེ་ཉིད་རྩོད་པས་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་ནས་ཕམ་པར་བྱས་ཏེ་སངས་རྒྱས་པའི་བསྟན་པ་ལ་བཅུག་པ་དང་། སྙན་དངགས་པ་རང་ཉིད་ནས་ཀྱང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་སྐྱབས་གནས་བསླུ་བ་མེད་པར་གཟིགས་ནས།

སངས་རྒྱས་གཙོ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །

སྐྱོབ་པའི་ཆོས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །

དགེ་འདུན་ཆེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །

གསུམ་ལ་རྟག་ཏུ་བདག་ཕྱག་འཚལ། །[19]

ཞེས་སྐྱབས་གནས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་བསྟོད་ཕྱག་དང་བཅས། འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་བས་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་མཚན་གྱི་ཟུར་གཅིག་ཏུ་བྷཱ་དན་ཏཱ་སྟེ་བཙུན་པ་ཞེས་སྦྱར་བ་ཡང་། ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པའི་རྗེས་སུ་མི་འགྲོ་བར་ཐུབ་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སྒོར་བཞུགས་པ་ནན་ཏན་མཛད། དེ་ཡང་གོང་གསལ་མཛེས་དགའ་བོའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོའི་མཇུག་བྱང་དུ་དགེ་སློང་དང་བཙུན་པ་ཞེས་ནན་ཏུར་ཆེན་པོས་ཡང་ཡང་བཟློས་པར་མཛད་པའི་ཚུལ་འདི་ལས། སྙན་དངགས་པ་གང་ཉིད་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལ་ཐུགས་ཡིད་ཧ་ཅང་ཕྲོགས་ཤིང་དད་པ་མཆོག་ཏུ་ཆེ་བ་མཚོན་བཞིན་འདུག། དེ་ལྟར་དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་ལས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་རྒྱུད་སྡེ་བཞིས་བསྡུས་པའི་དབང་ལུང་མན་ངག་ཐམས་ཅད་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་མནོས་པས། དེ་དག་གི་ཆོས་རྒྱུན་མན་ངག་མ་ལུས་པ་ཐུགས་སུ་ཆུད་དེ། སྐབས་དེ་ཤེད་ནས་མཚན་ལའང་ཨཱརྱ་ཤཱུར་སྟེ་འཕགས་པ་དཔའ་བོ་ཞེས་སྙན་པའི་གྲགས་པ་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་བླ་ན་མཐོ་བར་མཛད་པ་སོགས། དེ་འབྲེལ་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་བ་ཤིན་ཏུ་སྙན་ལ་རིང་བ་རྣམས་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ཏུ་རྒྱས་པར་གསལ་བས། འདིར་གཅིག་དང་གཉིས་ཞེས་ཡིག་ཚོགས་ལ་འཇིགས་པས་ཞིབ་པར་འབྲི་བའི་ངལ་བ་བསྟེན་པའི་དགོས་པ་ཆེར་མ་མཐོང་ངོ་། ། དེ་མིན་གོང་གསལ་མཚན་གྱི་ཟུར་དུ་ཨ་ཅར་སྟེ་སློབ་དཔོན་ཞེས་པའི་མཚན་གནས་ཀྱང་བདག་གིར་བཞེས་པ་ལས། གང་ཉིད་འཕགས་མཆོག་ཀླུ་སྒྲུབ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་འཛིན་པའི་དཔའ་བོའི་ཁྱུ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནས་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱ་བར་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པར་མ་ཟད། ཁྱད་པར་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་རྒྱུད་སྡེ་བཞི་ལ་སོགས་པ་ལུང་གི་བསྟན་པ་འཆད་ཅིང་སྤེལ་བའི་སྨྲ་བ་ངག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་འགྲན་པའི་ཟླ་མེད་པས། མཁས་མཆོག་དེ་ཉིད་སངས་རྒྱས་པའི་བསྟན་པ་ཞུགས་པའི་སྟོབས་ལས། མུ་སྟེགས་བྲམ་ཟེ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཆོས་སྒོར་ཞུགས་ཤིང་། སློབ་དཔོན་འདི་ཉིད་ཆོས་གྲྭ་ཙམ་མ་ཟད་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལའང་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་དངོས་སུ་བྱོན་པ་དང་རྗེས་སུ་མཚུངས་པར་ཆོས་སྨྲ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པས། སློབ་དཔོན་འདིའི་སྐུ་རིང་ལ་དཔལ་ནཱ་ལནྡཱར་བསམ་གཏན་པ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་དང་། ཀློག་པ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་སྟེ་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་ལ་ཉིན་རེར་བསོད་སྙོམས་ཀྱང་དཔག་ཏུ་མེད་པར་ཐོབ་པར་གྲགས། གཞན་ཡང་དིང་གི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཚོས་མཁས་མཆོག་འདི་བ་ཡུལ་དབུས་མ་ག་དྷའི་གྲོང་ཁྱེར་པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྲར་སྟེ་སྐྱ་ནར་བུའི་གྲོང་ཁྱེར་ན་བཞུགས་པའི་སྐབས་དེ་ཤེད་དུ། ཆོས་རྒྱལ་ཀ་ནི་ཤྐ་རྒྱ་གར་ནུབ་ཕྱོགས་ནས་ཡུལ་དབུས་མ་ག་དྷར་དམག་དྲངས་ཏེ་དེའི་རྒྱལ་པོ་གཡུལ་གྱིས་ཕམ་པར་བྱས་པ་དང་། ཡུལ་དེར་གནས་པའི་ནང་པའི་མཁས་པ་རྟ་དབྱངས་སམ་དཔའ་བོ་དང་མཇལ་བས་སྐུ་ཡོན་ལ་ཐུགས་ཡིད་ཕྲོགས་ཏེ། རང་གི་རྒྱལ་ས་པེ་ཤཱ་ཝར་ལ་གདན་དྲངས་པ་དང་ལྷན་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་ནང་མའི་སྙན་དངགས་པ་དང་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོའི་གོ་གནས་ཕུལ་པས། སློབ་དཔོན་གྱིས་ཀྱང་སྙན་པའི་གསུང་དབྱངས་དྲི་མ་མེད་པས་ཆོས་བཀའ་ཇི་སྙེད་པ་ཅིག་བཤད་ཐབས་ཡན་ལག་ལྔའི་ལམ་ནས་སྩལ་བ་སོགས་ཀྱི་བྱུང་བ་ལས།[20]  མཁས་མཆོག་འདི་ཉིད་ཀྱི་མཚན་གནས་རྗེས་འབྲེལ་དུ་སློབ་དཔོན་ཞེས་བདག་གིར་བཞེས་པ་ནི་མཚན་དོན་ཀུན་ནས་མཚུངས་པའོ། ། དེ་ལས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་རང་ཉིད་ཀྱི་མཚན་གྱི་ཟུར་དུ་མཧཱ་ཀཱ་བི་སྟེ་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས། སྒྲ་དོན་ཚིག་རྒྱན་གྱི་སྦྱོར་བའི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་དབང་འབྱོར་བའི་སྙན་དངགས་པ་ཀུན་གྱི་དེད་དཔོན་དུ་ཐུགས་སྤོབས་ཆེན་པོས་ཞལ་བཞེས་མཛད་པའི་མཚན་གྱི་ཟུར་དེ་ལས་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་སྙིང་ཆེན་པོ་མཚོན་ཏེ། དུས་སྐབས་དེར་ནང་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་སྡེབ་སྦྱོར་ལེགས་མཛད་བདག་ལ་མེད་ཅེས་སོགས་ཁེངས་པ་བསྐྱུང་བའི་ཚུལ་མཛད་མཁན་མང་བ་ལས། དེ་ལྟར་བདག་ནི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོའོ་ཞེས་མགུལ་བ་གཟེངས་སུ་བསྟོད་དེ་སྨྲ་བར་ཕོད་མཁན་ནི་སློབ་དཔོན་འདི་ཉིད་ཙམ་དུ་ཟད། དོན་དུའང་དེ་ལྟར་དུ་གྲུབ་སྟེ། གནའ་དིང་གཉིས་ཀའི་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པའི་མཁས་པ་དང་སྙན་དངགས་པ་ཁེངས་དྲེགས་ཕྱོགས་ཞེན་གྱིས་ཡིད་ཀུན་ནས་བརླམས་པ་དག་གིས་ཀྱང་། ནང་པའི་སློབ་དཔོན་འདི་ཉིད་འབའ་ཞིག་སྙན་དངགས་པའི་གཙུག་རྒྱན་དུ་བཀུར་མི་འདོད་བཞིན་དུ་སྤྱི་བོར་བཀུར་དགོས་པར་གྱུར་པ་མཐོང་ཆོས་སུ་མཆིས། དེ་ཡང་ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐའི་ཆོས་འབྱུང་དུ་‘སློབ་དཔོན་གྱི་མནལ་ལམ་དུ་འཕགས་མ་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མས་ཁྱེད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ལ་བསྟོད་པ་མང་དུ་གྱིས་ཤིག། སྔོན་ཆོས་ལ་བརྟེན་ནས་བསགས་པའི་སྒྲིབ་པ་རྣམས་བྱང་བར་འགྱུར་རོ།[21]  ཞེས་ལུང་བསྟན་སྩལ་པ་ལྟར། སློབ་དཔོན་ཉིད་ནས་ཀྱང་སྐྱབས་གནས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་བསྔགས་འོས་བསྔགས་པའི་སྙན་ངག་སྣ་ཚོགས་ཤིག་མཛད་ཅིང་། དེ་ལས་མང་པོ་ཞིག་ནི་རང་རེའི་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་པ་བསྟན་འགྱུར་ཁྲོད་ཀྱི་བསྟོད་ཚོགས་སུ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པ་འདི་དག་དང་། ཁྱད་པར་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་མཉམ་མེད་ཟས་གཙང་སྲས་ཀྱི་སྐུ་ཚེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་རྟོགས་བརྗོད་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་སྙན་པར་གྲགས་པ་དེ་དང་། སྟོན་པའི་སྐུ་ཚེ་སྔ་མའི་རྣམ་དཀར་གྱི་མཛད་པ་བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མའི་ལུགས་སུ་བྱས་པ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པ་ལ་སོགས་ཀྱི་སྙན་དངགས་རྣམས་ནི། སྐབས་དེ་ཤེད་ཀྱི་མཁས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཙམ་དུ་མ་ཟད། སྐྱེ་བོ་ཐ་མལ་པ་ཀུན་གྱི་ཁྲོད་དུ་སྟེ་ཐ་ན་གླུ་གར་མཁན་དང་། བཞད་གར་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འདོན་པར་བྱས་པས་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དམངས་ཁྲོད་དུ་དར་ཁྱབ་བྱུང་བ་ལ་ཕྱག་རྗེས་བླ་ན་མེད་པར་འཇོག་པར་མཛད་པས། སྙན་ངག་གི་ལམ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་བྱས་པ་ཆེ་བ་སློབ་དཔོན་འདི་དང་མཚུངས་པ་ཞིག་ད་ཕན་མ་བྱུང་བར་གྲགས་སོ། ། ལྷག་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལྟ་བུར་མཚོན་ན་རང་རེའི་བོད་སྐད་དུ་ཆ་ཚང་བ་ལེགས་པར་བསྒྱུར་མོད། ལོ་ཙཱ་བས་འགྱུར་ཤིན་ཏུ་སྒྲ་བཙུན་པར་བྱས་པས་དེ་ཙམ་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་འཇུག་པ་རྒྱ་ཆེར་མ་བྱུང་ཡང་། རྒྱ་གར་དབུས་པའི་ཡུལ་ལུང་གཞན་དག་ཏུ་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདི་བའི་མཚན་སྙན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་དང་། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོས་སྙན་དངགས་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་མཛད་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཆེས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་བརྩི་བར་མ་ཟད། དིང་དུས་འཛམ་གླིང་གང་སའི་ཉམས་ཞིབ་པའི་ཁྲོད་དུ་སྙན་དངགས་འདིར་འབུམ་རམས་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་ལང་ཤིན་ཏུ་མང་།[22]  དེ་ལས་ཉམས་ཞིབ་པ་སྐོར་ཞིག་གིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་སྙན་དངགས་ཀྱི་ཚིག་འབྲུ་རེ་རེ་དང་ཚིག་ཕྲེང་རེ་རེའི་དངོས་ཤུགས་ནས། བདག་ཅག་གི་སྟོན་པའི་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དགོངས་པའི་ཉིང་བཅུད་རྣམས། མེ་ཏོག་ཀྱི་དབུས་ནས་སྦྲང་རྩིའི་ཟིལ་དངར་འཇོ་བ་ལྟར་རོ་བཅུད་འཛད་པའི་མཐའ་མེད་པར་ཡིད་ཀྱི་གསོས་སུ་མྱོང་ནུས་པར་བཤད་ལ། རྒྱ་གར་གྱི་སྙན་ངག་པ་ཀུན་གྱི་སྤྱི་བོ་ལ་ཞབས་འདེགས་འཆའ་བའི་སྙན་ངག་པའི་རྒྱལ་པོ་ལྟ་བུར་ངོས་འཛིན་བྱེད་པས།[23]  སློབ་དཔོན་འདི་བ་ཐེ་ཚོམ་དང་ནེམ་ནུར་གང་ཡང་མེད་པར་འཕགས་ཡུལ་གྱི་སྙན་ངག་པ་ཀུན་གྱི་ཡང་རྩེར་འཇོག་ནུས་པ་ཡིན་ཞེས་ཞིབ་འཇུག་པའི་ཁྲོད་དུ་གྲགས་སོ། །[24]  ཡང་ཞིབ་འཇུག་ལ་ལས་སློབ་དཔོན་གྱིས་མཛད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཚིག་སྦྱོར་གྱི་མཚོན་ཐབས་ངོ་མཚར་རྣམ་པར་བཀྲ་བ་རྣམས། བྲམ་ཟེ་མུ་སྟེགས་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་ནག་མོའི་ཁོལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་ར་གྷུའི་གདུང་སོགས་སུ་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་པ་ལྟར་དཔེ་བྱས་ཡོད་པར་གསུངས། དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཡབ་ཀྱིས་གནང་བ་ལྟར། ཕོ་བྲང་གི་ཕྱིར་སྐྱོ་སངས་ཆེད་ལྗོངས་རྒྱུ་ལ་ཕེབས་པའི་ལམ་བར་གྱི་གྲོང་དང་གྲོང་ཁྱེར་སོགས་ཡུལ་ལྗོངས་བཀོད་པའི་མཚོན་ཐབས་དང་། ལྟད་མོ་ལ་འོང་བའི་སྐྱེས་ཕོ་མོ་རྒན་གཞོན་དང་། ལྷག་པར་གཞོན་ནུ་མ་དག་གིས་ཁྱིམ་གྱི་སྐར་ཁུང་ནས་འཇོ་སྒེག་ལང་ཚོས་མྱོས་པའི་ཉམས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་སོགས་མི་སྣ་བཞེངས་སྐྲུན་གྱི་སྣང་བརྙན་ཤིན་ཏུ་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ་རྣམས། ནག་མོ་ཁོལ་གྱིས་ར་བྷུའི་གདུང་དུ་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་རི་སྐྱེས་མ་བསུ་བར་གངས་དཀར་ཏི་སེར་འགྲོ་བའི་ཚིག་སྦྱོར་དང་སྣང་བརྙན་སོགས་ཇི་བཞིན་དཔེར་བཀོད་པ་སོགས་ལས།[25]  སློབ་དཔོན་དཔའ་བོའི་སྙན་དངགས་རྣམས་ནི་བརྗོད་བྱ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་གཅིག་པུ་ཙམ་དུ་མ་སོང་བར། རྗོད་བྱེད་སྒྲ་དོན་གཉིས་ཀྱི་སྦྱོར་བའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ངོ་མཚར་ཡང་སྙན་ངག་པའི་དབང་པོར་ཁས་འཆེ་བ་དག་གིས་ཀྱང་འགྲན་མི་བཟོད་པ་དེ་ལས། གོང་གསལ་མཚན་གྱི་ཟུར་དུ་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་ཞེས་ཆེ་བསྟོད་མཛད་པ་མཚན་དོན་ཡོངས་སུ་ཚང་པ་ལགས་སོ། ། ད་དུང་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་མཚན་གྱི་ཟུར་དུ་མཧཱ་བ་དིན་ཏེ་བོད་སྐད་དུ་སྨྲ་བ་ཆེན་པོའམ་སྨྲ་བ་ལ་དབང་འབྱོར་བ་ཞེས་གྲགས་པས་ཀྱང་། གོང་ཞུས་ལྟར་སློབ་དཔོན་ནི་ཕྱི་ནང་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མིན་པའི་གྲུབ་མཐའ་མཐའ་དག་ལ་མཁས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས། རིག་པའི་གནས་ཀུན་སྨྲ་བ་ལ་སྤོབས་པ་མཆོག་ཏུ་དགེ་བ་སྟེ། གང་ཉིད་གཞུང་ལུགས་འབུམ་ཕྲག་སྨྲ་བའི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོར་བདག་གིར་བཞེངས་པ་ཡིན། དེ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དིང་དུས་ཀྱི་ཉམས་ཞིབ་དག་གིས་‘སྙན་དངགས་པ་དཔའ་བོ་ནི་རིག་པའི་གནས་སྣ་ཚོགས་ལ་མཁས་པའི་དབང་ཐོབ་པའི་སྐྱེས་མཆོག་ཅིག་དང་། ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་འཛིན་སྐྱོང་དར་སྤེལ་ལ་ཕྱག་རྗེས་ཆེ་བའི་དགེ་སློང་ཞིག། ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ། ཆོས་ལུགས་སྨྲ་བ། སྒྲ་རིག་པ་སྨྲ་བ། སྡེབ་སྦྱོར་རིག་པ་བ། སྒྱུ་རྩལ་བ། གླུ་གར་དབྱངས་རོལ་མཁས་པ། སྙན་དངགས་པ་དང་། ཟློས་གར་བ། དེ་བཞིན་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་ཀའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་ལ་དབང་འབྱོར་བ། དེ་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་ཁོང་ནི་འཆར་སྒོ་ཟབ་ལ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་། ཉམས་འགྱུར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྙན་དངགས་པ་དང་། དེ་བས་ཀྱང་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་སྨྲ་བ་ལ་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པ། དེ་ཡང་ཁོང་གིས་ཆོས་ལུགས་དང་ལྟ་གྲུབ་ལས་བྱུང་བའི་ཟབ་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་རྣམས་ཉམས་འགྱུར་གྱི་ཚོར་འདུ་ཟབ་མོས་གཏམས་ཤིང་། སྙན་འཇེབས་མཚར་སྡུག་རབ་ཏུ་རྫོགས་པའི་ཚིག་སྦྱོར་རྣམ་པར་བཀྲ་བར་མཚོན་པར་བྱས་པ་ནི་ནང་པའི་མཁས་པ་གཞན་སུས་ཀྱང་བསྒྲུན་དུ་མེད་པ་ཡིན། ’[26]  གསལ་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་རཱ་ནཱ་ཐའི་ཆོས་འབྱུང་ལས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་འདིས་མཛད་པའི་བསྟོད་པ་རྣམས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་དང་མཉམ་པ་ཙམ་དུ་བྱིན་རླབས་ཆེ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།[27]  རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་ཁམས་པ་ཧུན་ཙང་གི་ལམ་ཡིག་ཏུའང་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་དང་འཕགས་པ་ལྷ། རྟ་དབྱངས་དང་གཞོན་ནུ་ཐོབ་པ་བཞི་ནི་སྨག་མུན་སེལ་བའི་ཉི་མ་བཞི་ཡིན།[28]  ཞེས་ཆེ་བསྟོད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་མཛད་པ་རྣམས་ལས་སློབ་དཔོན་འདི་ནི་སྨྲ་བའི་སྐྱེས་མཆོག་སྨྲ་བའི་ཉི་མ་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་དངོས་དང་མཚུངས་པས་མཚན་གྱི་ཟུར་དུ་མཧཱ་བ་དིན་ཞེས་ཐོགས་པ་དོན་འབྱོར་བའི་གཏམ་མོ། །

གཉིས།

འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་འཁྲུངས་འདས་ལ་དཔྱད་པ།[29]  འདི་ལྟར་གོང་གསལ་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་གཅུང་མཛེས་དགའ་བོའི་མཛད་བྱང་དེ་ལས། ང་ཚོས་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་སྐུ་ཚེའི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཤེས་ཐུབ་པ་སྟེ། སློབ་དཔོན་གྱི་རིགས་དང་རུས། འཁྲུངས་པའི་ཡུལ་དང་ཡུམ་གྱི་མཚན། སྐུའི་རྟེན་དགེ་སློང་དང་བཙུན་པ། ཚིག་སྦྱོར་ཚུལ་ལ་ཟླ་མེད་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་དང་། གཞུང་བརྒྱ་སྨྲ་ལ་དབང་ཕྱུག་པའི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་རེད། འོན་ཀྱང་གཅུང་མཛེས་དགའ་བོའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པའི་མཇུག་བྱང་ལས་སློབ་དཔོན་འདི་ཉིད་ཀྱི་འཁྲུངས་གཤེགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་གསལ་ཁ་མ་བྱུང་བས། དུས་ནམ་ཞིག་ལ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་སྐུའི་མཛད་པའི་མཐའ་མ་སྐབས་ནམ་ཞིག་ལ་བསྡུས་པའི་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ་ཅུང་ཟད་བྱ་དགོས་པར་མཐོང་བས། གཤམ་དུ་དེའི་སྐོར་ཉུང་ངུ་རྣམ་གསལ་གྱི་ཚུལ་དུ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཁ་བསྐོང་བའི་ཆེད་ཅུང་ཟད་ཞུ་བར་བྱའོ། ། སྤྱིར་སློབ་དཔོན་གྱི་སྐུའི་འཁྲུངས་གཤེགས་སྐོར་ལ་ཕྱི་ནང་གནའ་དིང་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་པོས་དཔྱད་པ་གང་ལེགས་སོང་འདུག་མོད། ཉམས་ཞིབ་པ་རྣམས་ནང་ཁུལ་བཞེད་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ལས་གཅིག་ཏུ་ཞལ་མཐུན་པའི་མཐའ་དཔྱོད་ཅིག་མི་སྣང་ལ། དེ་ལྟར་འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ངེས་གཏན་ཞིག་སྨྲ་བར་མགྲིན་དབྱངས་གཅིག་གིས་ཁས་ལེན་ཡོང་དཀའ་བ་ཡང་ཆོས་ཉིད་ཡིན། དེས་ན་འདིར་སློབ་དཔོན་གྱི་འཁྲུངས་གཤེགས་ཀྱི་ཐད་རང་ངོས་ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་ཅུང་ཟད་ཞུས་ན། སྤྱིར་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་ཆོས་འབྱུང་ཕལ་མོ་ཆེར་ཡོངས་གྲགས་སུ་སྙན་དངགས་པ་འདི་ཉིད་དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སློབ་མ་ཨཱརྱ་དེ་བས་ཚར་བཅད་རྗེས་འཛིན་མཛད་པ་སོགས་ཀྱི་བྱུང་བ་གཞིར་བཅས་ན་ནི།[30]  འདི་བ་དཔལ་མགོན་ཀླུ་སྒྲུབ་དང་དུས་མཉམ་དུ་བྱོན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་དགོས་ལ། འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ནི་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་མི་ལོ་༤༠༠ཡི་རྗེས་སུ་བྱོན་པའི་ཐད་དིང་གི་བྱུང་བ་རིག་པ་སྨྲ་བ་ཕལ་མོ་ཆེ་ཞལ་མཐུན་ཞིང་། དེ་ཡང་ཡེ་ཤུའི་སྟོན་པའི་འཁྲུངས་ལོའི་བརྩི་སྲོལ་ལྟར་བྱས་ན། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ནི་ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་༡༥༠ནས་༢༥༠བར་ལ་ཕེབས་པ་ཡོངས་གྲགས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པས་ན།[31]  སྙན་དངགས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱང་དུས་སྐབས་དེའི་ནང་ཚུན་ལ་འཁྲུངས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་ཞིག་ལ་འདོད་ཆོག་པ་ཡིན།[32]  རྗེ་བཙུན་ཏཱ་རཱ་ནཱ་ཐའི་ཆོས་འབྱུང་ལས་‘སློབ་དཔོན་དཔའ་བོའི་སྐུ་ཚེ་སྨད་ཀྱི་དུས་ན། རྒྱལ་པོ་ཀནྟི་ཀས་སྤྱན་འདྲེན་པའི་ཕོ་ཉ་བརྫངས་པ་ལ་སྐུ་ཤིན་ཏུ་བགྲེས་པས་འབྱོན་མ་ཐུབ་སྟེ། འཕྲིན་ཡིག་མཛད་པས་རྒྱལ་པོ་དེ་ཆོས་ལ་བཀོད་པ་དང་། སློབ་དཔོན་གྱི་སློབ་མ་ཡེ་ཤེས་སྙན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱལ་པོ་དེ་ལ་ཆོས་སྟོན་པའི་སློབ་དཔོན་དུ་བརྫངས། ’[33]  ཞེས་གསུངས་ཤིང་། དེ་འབྲེལ་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་འགའ་ཞིག་གིས་ནི་རྒྱལ་པོ་ཀནྟི་ཀས་མཁས་མཆོག་འདི་ཉིད་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་གདན་དྲངས་པར་མ་ཟད། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་ཕོ་བྲང་ནང་མའི་སྙན་དངགས་པ་དང་ཉེ་བའི་སློབ་དཔོན་དུ་དབང་བསྐུར་བར་གསལ་བ་སོགས།[34]  གང་ལྟར་གོང་གསལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བཤད་སྲོལ་གཉིས་པོ་དེ་ལས་གང་ཞིག་བདེན་མིན་ཁ་ཚོན་གཅོད་དཀའ་ཡང་། རང་རེས་གསལ་པོར་ཤེས་ཐུབ་པ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་ཅིག་ནི་འཕགས་པ་དཔའ་བོ་དང་། ས་བདག་ཀནྟི་ཀ་གཉིས་དུས་རབས་གཅིག་ཏུ་ཕེབས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་གལ་ཆེན་གཉིས་ཡིན་པ་དེ་རེད། དེ་ལས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ས་སྐྱོང་ཆེན་པོ་ཀནྟི་ཀ་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་བསྟན་པའི་ཡོན་བདག་ཆེན་པོ་ཀུ་ཥཱཎ་རྒྱལ་རྒྱུད་ལས་མཆེད་པ་ཞིག་ཡིན། ཀུ་ཥཱཎ་ནི་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་དུས་མགོར་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་རིས་ཁྱོན་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན་ལ། དེས་དབང་ལུང་ཁྱབ་ཚད་ཀྱང་རྒྱ་གར་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱིས་གཙོས་དིང་གི་ཨུ་ཛ་བྷེ་ཀི་སི་ཏན་(Uzbekistan)དང་། ཨབ་གྷ་ནི་སི་ཏན་(Afghanistan)དང་། དེ་བཞིན་པ་ཀི་སི་ཏན་(Pakistan)བཅས་ཁ་ཆེའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁོངས་རྣམས་ཡིན་པར་གསལ།[35]  རྒྱལ་རྒྱུད་དེ་ལས་མཆེད་པའི་ཆོས་རྒྱལ་ཀནྟི་ཀས་རྒྱལ་སྲིད་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས་ནི། ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་༧༨[36]  དང་༡༥༠གཉིས་པོ་གང་རུང་ལ་ངེས་པ་ལོ་རྒྱུས་མཁས་པ་རྣམས་ཞལ་མཐུན་ལ། དེས་སྲིད་སྐྱོང་བའི་གནས་སྐབས་སུ་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་དགུང་ན་ཤིན་ཏུ་བགྲེས་པར་གསལ་བས་ན། གང་ཉིད་ཆོས་རྒྱལ་ཀནྟི་ཀ་ལས་ལོ་རབས་ཁ་ཤས་ཀྱི་སྔོན་ལ་ཕེབས་པ་རྗེས་སུ་དཔག་ཐུབ། དེས་ན་འཕགས་པ་དཔའ་བོ་བྱོན་པའི་དུས་སྐབས་ནི་ལོ་རབས་ཁ་ཤས་ཀྱི་སྔ་ཕྱི་ཙམ་ལས་རྒྱལ་པོ་ཀནྟི་ཀ་དང་དུས་མཚུངས་ཏེ། ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོ་ཡས་མས་སུ་ཕེབས་པར་བརྩི་ཆོག་པར་འདུག་གོ། དེ་མིན་མཁས་པ་སྐོར་ཞིག་གི་འདོད་ཚུལ་ལྟར་ན་སྙན་ངག་མཁན་པོ་དེ་བས་མཛད་པའི་《སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་》ཞེས་བྱ་བའི་ཐུབ་པ་ཟས་གཙང་སྲས་ཀྱི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་དེ་ཉིད། ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་གསུམ་པར་རྒྱ་སྐད་དུ་བསྒྱུར་པ་དང་། དེ་བཞིན་དེས་མཛད་པའི་《ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་》ཞེས་པའི་མདོ་ཞིག་ཀྱང་ཕྱི་ལོ་༤༣༤ཙམ་ལ་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་པར་གྲགས་པ་དང་། གལ་སྲིད་མདོ་དེ་ཉིད་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོས་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་ཚེ། ཁོང་དུས་རབས་དེའི་སྔ་སོར་འཁྲུངས་པར་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཐུབ་ཅེས་དང་།[37]  གཞན་ཡང་སློབ་དཔོན་གྱི་《སྐྱེབས་རབས་སོ་བཞི་》ཡི་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་སྦྱོར་བའི་འགྲོས་ལ་བལྟས་ནའང་། ཁོང་ནི་དུས་རབས་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ཡས་མས་སུ་བྱོན་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ཁ་ཚོན་གཅོད་ཆོག་པར་ཡང་བཤད།[38]  དེ་མཚུངས་ནང་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་གཤིས་ལ་དཔྱད་ཚེ། ཁོང་ནི་མུ་སྟེགས་བྲམ་ཟེའི་སྙན་དངགས་པ་ཀཱ་ལི་དཱ་ས་ལས་ཀྱང་དུས་རབས་ཁ་ཤས་ཀྱི་གོང་དུ་བྱོན་པར་ར་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ་ལ། ད་དུང་ཀཱ་ལི་དཱ་སའི་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་འགྲོས་ལ་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པར་ཡང་སྨྲ་ནུས་ཞེས་ཀྱང་གྲགས།[39]  མདོར་ན་ཕྱི་ནང་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་ཀུན་གྱིས་གུས་བཀུར་རྗེས་དྲན་ཆེས་ཆེར་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐྱེས་མཆོག་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོ་ནམ་བྱོན་པའི་དུས་སྐབས་ནི། བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་འདས་ནས་ལོ་༤༠༠རྗེས་ཙམ་སྟེ་ཕྱི་ལོའི་བརྒྱ་ཕྲག་དང་པོ་ཡས་མས་དང་། དེ་བས་ཅི་ཙམ་འཕྱིས་ནའང་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་གསུམ་པའི་ནང་དུ་བྱོན་པའི་ནང་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན་པ་མཁས་པ་ཕལ་ཆེ་མོ་ཆེས་འདོད་པ་དང་།[40]  ཕྲན་གྱིས་བལྟས་ནའང་སྙན་དངགས་པ་འདི་ཉིད་ཀུ་ཥཱཎའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ས་སྐྱོང་ཀ་ནིཥྐས་བཀས་བསྐུལ་པ་ལྟར། གང་ཉིད་སྐུ་ན་ཤིན་ཏུ་སྨིན་པའི་སྐུ་ངལ་ལ་མ་འཛེམས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་དེ་དག་ཏུ་དར་སྤེལ་རྒྱ་ཆེར་མཛད་པའི་ཆེད། ཐུགས་ལ་གཞན་ཕན་བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་གོ་ཆ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་བགོས་ཏེ། ཆོས་རྒྱལ་ཀནིཥྐའི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ས་པེ་ཤཱ་ཝར་ལ་[41]  དངོས་སུ་ཞབས་བཅགས་པ་དང་སྦྲགས། རྒྱལ་བློན་འབངས་འཁོར་དང་བཅས་པ་ལ་བཤད་ཐབས་ཡན་ལག་ལྔའི་སྒོ་ནས་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རྒྱ་ཆེར་བསྐོར་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་བཀོད་ཡོད་ངེས་ལ། དེ་དང་ཉེ་བའི་ཏུརྐ་དང་། ཡ་ཝན། ཤཱཀ། པཱར་སི་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་གྲུ་དག་ཏུའང་ནང་པའི་བསྟན་པ་དར་རྒྱས་མཛད་ཡོད་ངེས་སུ་མཐོང་ངོ་། །[42]  དེ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཆོས་རྒྱལ་ཀནིཥྐའི་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བའི་སྐུ་རིང་ལ་ཡབ་མེས་གོང་མ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཆབ་སྲིད་མངའ་ཐང་ཤིན་ཏུ་དར་རྒྱས་བྱུང་བས། དབུས་ཨེ་ཤེ་ཡ་ནས་རྒྱ་གར་བར་གྱི་མངའ་རིས་ཁྱོན་ཡོངས་ས་སྐྱོང་ཆེན་པོ་གཅིག་གི་དབང་རིས་སུ་བཅད་པ་ལྟར་བྱུང་བར་མ་ཟད། དུས་དེར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་བསྟན་པ་དང་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པའི་ཆོས་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་གྲུབ་མཐའ་སོགས་རིག་པའི་གནས་མང་པོ་ཞིག་གཅིག་ལ་གཅིག་འགྲན་གྱི་ཚུལ་དུ་དར་སྤེལ་འགྲན་རྩོད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་སྐབས་ཡིན་ལ། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་དགེ་སློང་དང་བཙུན་པ། མཁས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་དེ་མུར་སྐྱོང་བའི་རྣམ་ཐར་ཙམ་མ་བཟུང་པར། དེ་ཉིད་ཕྱོགས་དུས་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་ནན་ཏན་ཆེན་པོས་དར་རྒྱས་ཀྱིས་གདུལ་བྱ་མང་བ་ནས་ཇེ་མང་དུ་སྤེལ་བར་གསུངས་པས།[43]  དུས་དེར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་མཁས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབུས་སུ་རྒྱུ་སྐར་ཁྲོད་ན་ཟླ་བ་ལྟ་བུ་ནི་འཕགས་པ་དཔའ་བོ་ཉག་གཅིག་ཏུ་སོང་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཆོས་རྒྱལ་ཀནིཥ་ཡང་རྒྱལ་པོ་ཀུན་གྱི་དབུས་སུ་འཁོར་སྒྱུར་གྱི་རྒྱལ་པོའི་དཔེ་དང་མཚུངས་པས་ན། འཕགས་པ་དཔའ་བོ་སྐུ་ན་ཧ་ཅང་བགྲེས་པོར་ཕེབས་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་རྒྱལ་པོའི་བ་བཀའ་དང་གཅིག། གཉིས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་སྤེལ་ལ་བརྩོན་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོས་རང་གི་འཁྲུངས་ཡུལ་དང་ཞལ་གྱེས་ཏེ། ཐག་རིང་མཐའ་འཁོབ་ཡུལ་དུ་བསྟན་འགྲོའི་དོན་དུ་ཕེབས་པར་ངེས། དེས་ན་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་ནི་ལོ་རབས་ཁ་ཤས་ཀྱི་སྔ་ཕྱི་ཙམ་ལས་དོན་དུ་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོ་ཀནིཥྐ་དང་དུས་མཉམ་དུ་ཕེབས་པར་བཞེད་པའི་ཚུལ་དེ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་བ་དངོས་དང་ཐག་ཉེ་བར་མཐོང་ངོ་། །

གསུམ།

སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་གསུང་གི་མཛད་པ། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་གྱི་དབུས་སུ་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོའམ་རྟ་དབྱངས་ཞེས་གསེར་གྱི་ཡི་གེས་འབུར་རིས་སུ་བརྐོས་ཤིང་། ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པའི་མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་གྲགས་པའི་དྲང་སྲོང་གྲོག་མཁར་བ་དང་། ནག་མོ་ཁོལ་སོགས་ཚིག་སྦྱོར་ཚུལ་ལ་མཁས་པའི་ཟླ་མེད་པ་དག་གི་སྤྱི་བོའི་གཙུག་ཏུའང་། མཁས་མཆོག་འདི་བའི་ཞབས་སེན་གྱི་པདྨོ་འགོད་འོས་སུ་གྱུར་པ་གང་དེའི་སྐུ་ཚེའི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་གནད་འགའ་ལ་དཔྱད་བརྗོད་ཅུང་ཟད་ཞུས་ཟིན་ནས། ད་ནི་ཇི་སྐད་དུ། མཛད་པ་ཀུན་ལས་གསུང་གི་ནི། ། མཛད་པ་མཆོག་ཡིན་དེ་ཡང་ནི། ། དེ་ཉིད་ཡིན་ཕྱིར་མཁས་པ་ཡིས། ། འདི་ལས་སངས་རྒྱས་རྗེས་དྲན་བྱོས། །[44]  ཞེས་ལེགས་པར་གསུངས་པ་བཞིན། ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་བྱོན་གྱི་མཁས་པ་གང་ཞིག་གི་མཛད་པ་རྗེས་སུ་དྲན་ཞིང་འཇུག་པར་བྱ་བ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ལ་མངའ་བའི་བསླབ་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་། ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་ལས་བྱུང་བའི་མཁས་བཙུན་བཟང་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་པ། འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་སོགས་ཀྱི་མཛད་པ་ཇི་སྙེད་ཅིག་སྐབས་དོན་མཁས་ཡོད་པ་ཀུན་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་གསུང་གི་མཛད་པ་ཉག་གཅིག་ཏུ་འཁུམས་ལ། དེ་བས་ཀྱང་མཁས་པའི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རབ་དང་ཕུལ་ནི་རྩོམ་པའི་མཛད་པ་འབའ་ཞིག་ལས་གཞན་འཇོག་ཏུ་མེད་པས་ན། མཆོག་འདི་བའི་སྐུ་ཚེའི་ཡུན་ལ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་པ་སོགས་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་མཛད་པ་དག་གི་ཁྲོད་ནས། མཁས་པའི་བྱ་བ་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པའི་ལམ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་བསྒྲུན་དུ་མེད་པའི་ཕྱག་རྗེས་རླབས་པོ་ཆེ་འཇོག་གནང་མཛད་པའི་ཆ་ཤས་རགས་རིམ་ཙམ་བརྗོད་པའི་སྤྲོ་བ་བརྟས་སོ། ། དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་སམ་འཕགས་པ་དཔའ་བོ་ཞེས་སྙན་པའི་གྲགས་པ་རྒྱས་པའི་ནང་པའི་སྐྱེས་མཆོག་དམ་པ་འདི་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་བཞིན་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་དང་། ཆོས་ལུགས་སྨྲ་བ། སྒྲ་རིག་པ་སྨྲ་བ། སྡེབ་སྦྱོར་རིག་པ་བ། སྒྱུ་རྩལ་བ། གླུ་གར་རོལ་མོ་ལ་མཁས་པ། སྙན་དངགས་པ་དང་། ཟློས་གར་བ། ཕྱི་ནང་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའི་རྒྱ་མཚོར་འཇུག་པ་ལ་གཞན་དྲིང་མིང་འཇོག་པའི་དེད་དཔོན་ཆེན་པོར་མངའ་བརྙེས་པ་མཁས་པའི་རྣ་ལུང་དུ་སྙན་པར་གྲགས་པ་ལྟར། གང་གིས་བརྩམས་པའི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་དོན་གྱི་དངོས་པོའང་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བ་རིག་པའི་གནས་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པ་ཤ་སྟག་ཏུ་སོང་བ་ཡིན། དེས་ན་པཎྜི་ཏ་ཆེན་མོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་སྐུ་ཚེའི་ཡུན་ལ་བསྟན་བཅོས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་མཛད་པའི་མཚན་གཞུང་གི་རིམ་པ་རྣམས་ཕྱི་ནང་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་པོས་དཔྱད་རྩོམ་དུ་ཞིབ་རྒྱས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱས་འདུག་པས།[45]  འདིར་སླར་བསྐྱར་བཤད་བྱ་བ་ནི་དུས་ཚོད་དང་ཤོག་བུ་གྲོན་པའི་ལས་སུ་ཆེ་བ་ལས། དེ་མིན་གྱི་དགོས་པ་ལྷག་པ་གཞན་ཞིག་མ་མཐོང་བས་གཅིག་དང་གཉིས་སུ་འབྲི་བའི་ངལ་བ་བསྐྱུང་བར་བྱ།[46]  དེས་ནའང་འདིར་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་དེ་བས་མཛད་པའི་སྙན་ངག་གི་བརྩམས་ཆོས་སྐོར་ཞིག་ངོ་སྤྲོད་ཞུས་ན། དེ་ཡང་དཔལ་ལྡན་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས། ‘ཤེས་རབ་ཅན་ནི་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོ་སྟེ། ། ཙནྡྲ་གོ་མི་བརྗོད་པ་རྣམ་པར་དག། སྙན་ངག་དཔའ་བོ་ལས་བྱུང་སྡེབ་སྦྱོར་མཁས། མེ་ཏོག་ཀུན་དུ་རྒྱས་པ་ལོངས་སྤྱོད་ལྡན། ཕྱོགས་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ང་མིན་སུ། ། ’[47]  ཞེས་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་དུ་ལུང་དྲངས་པ་ལྟར། སངས་རྒྱས་པའི་མཁས་པ་ཀུན་གྱི་ཁྲོད་ན་སྙན་པ་ངག་གི་སྦྱོར་བ་ཉམས་དགའ་བ་རྩོམ་པའི་རྩལ་ལ་བསྒྲུན་པའི་ཟླ་བྲལ་བ་ནི་འཕགས་པ་དཔའ་བོ་ཉིད་ཁོ་ནར་གསུངས་པ་དང་། དེ་མཚུངས་བྲམ་ཟེ་མུ་སྟེགས་པའི་སྙན་དངགས་པ་དག་གིས་ཀྱང་ནང་པའི་སློབ་དཔོན་འདི་ཉིད། ཁོང་ཅག་གིས་སྤྱི་བོའི་གཙུག་ཏུ་བཀུར་བའི་རྒྱ་གར་གྱི་སྙན་ངག་མཁན་པོ་གྲགས་ཅན་དག་གི་བཞུགས་གྲལ་དུ་མི་འདོད་བཞིན་དུ་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོའི་གདན་ཐོབ་ཕུལ་ཡོད་པ་ཡང་། དེ་དག་གིས་བྱས་པའི་《གནའ་བོའི་ལེགས་བཤད་གཅེས་བཏུས་》ཞེས་པར།

སུ་བནྡྷུ་ལ་བདག་ཅག་གུས་སོ་ར་གྷུའི་བྱེད་པོར་སུ་ཞིག་འདིར་མི་དགའ། །

ཁོལ་མོའི་བུ་ལ་ཡིད་བརྟན་བྱེད་ལ་ཧ་རི་ཙནྡྲ་ཡིས་ཀྱང་སྙིང་ནི་འཕྲོག།

དཔའ་བོ་རྣམ་པར་དག་གོ་བྷཱ་ར་བི་ཡི་ངག་ནི་རང་བཞིན་སྐལ་བ་བཟང་། །

དེ་ལྟ་ན་ཡང་བྷ་བ་བྷུ་ཏིས་ནང་དུ་དགའ་བ་འགའ་ཞིག་རྣམ་པར་སྤེལ། །[48]

ཞེས། རྒྱ་གར་དུ་ཡོངས་སུ་སྙན་པར་གྲགས་པའི་བྲམ་ཟེའི་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་དང་། ཟློས་གར་འཁྲབ་གཞུང་རྩོམ་པ་པོ་མཁས་ཅན་དག་གི་ལྷན་དུ་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་གཞན་དག་སྟེ་ནང་པའི་སྙན་ངག་པ་ཞིག་ལའང་། དེ་ལྟ་བུའི་ཆེ་མཐོང་བཀུར་བཟོད་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཕུལ་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ནས་ཀྱང་མཐོང་དཀོན་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན། སྤྱིར་གནའ་དིང་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པ་དག་གིས་བློ་ངོར་ནང་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་ཚེ་དེས་ལྟ་གྲུབ་དང་རྟོག་གེའི་རིག་པ་ཙམ་ལས། སྒྲ་དང་སྙན་ངག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་བྱང་ཆུབ་པའི་མཁས་པའི་གྲལ་དུ་མི་འཇོག་པ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་སྲོལ་མཆིས་པ། དེ་དག་གི་བློ་ངོར་ལོག་པར་ལྟ་བའི་བག་ཆགས་སྟུག་པོ་ཞིག་གིས་བསྒྲིབས་ནས་འདུག་པ་ད་ལྟའང་མཐོང་ཆོས་སུ་མཆིས། དེ་བཞིན་སློབ་དཔོན་འདི་བའི་སྙན་དངགས་ལ་ཉམས་ཞིབ་ཡུན་རིང་གནང་མྱོང་མཁན་གྱི་བྷང་ག་ལའི་མཁས་པ་མ་རཱ་མ་ཙོ་དྷ་རིས་བརྩམས་པའི་《སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ། རྒྱ་གར་གྱི་རྩོམ་རིག་གི་བྱེད་པོ་》ཞེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་གི་དཔེ་དེབ་ཏུའང་། ‘སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ནི་འཆར་སྒོ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་། ཚིག་སྦྱོར་རྣམ་པར་བཀྲ་ལ་ཉམས་འགྱུར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕུལ་བྱུང་གི་སྙན་ངག་རྩོམ་ལ་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་། དེ་བས་ཀྱང་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་སྨྲ་བ་ལ་འགྲན་ཟླ་མེད་པ་རྒྱ་གར་གྱི་རྩོམ་རིག་གི་བཟོ་བཀོད་པ་ཡིན། ’[49]  ཞེས། འཕགས་པ་དཔའ་བོར་གདེང་འཇོག་ཧ་ཅང་ཚད་མཐོ་པོ་བྱས་འདུག་པ་དང་། དེ་འབྲེལ་ཉམས་ཞིབ་པ་ཁོང་གིས་“སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་། ལྟ་གྲུབ་ལས་བྱུང་བའི་ཟབ་རྒྱས་ཀྱི་རིམ་པ་རྣམས་ཉམས་འགྱུར་གྱི་ཚོར་འདུ་ཟབ་མོའི་བཅུད་དུ་གཏམས་ཤིང་། སྙན་འཇེབས་མཚར་སྡུག་རྣམ་པར་བཀྲ་བའི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བའི་མཚོན་ཐབས་ཀྱིས་གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ལ་ཆོས་ཀྱི་བག་ཆགས་དང་ཤུགས་རྐྱེན་གསུབ་ཏུ་མེད་པར་བཞག་པ་ནི། ནང་པའི་མཁས་པ་སུས་ཀྱང་འགྲན་ཟླ་མི་ཆོག་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་《བྱང་ཆུབ་སེམས་པའི་སྐྱེས་རབས་》དང་《སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ། 》དེ་བཞིན་《ཤཱར་དྭ་ཏི་བུའི་རབ་བྱེད་》ལ་སོགས་པ་འཕགས་པ་དཔའ་བོས་མཛད་པའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་དང་། ཟློས་གར། གཞན་བསྟོད་ཚོགས་དང་རྟོགས་བརྗོད་སོགས་ཐོར་བུའི་སྙན་ངག་གམ་སྐབས་ཀྱི་སྙན་ངག་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་འབྲུ་རེ་རེ་དང་། ཚིག་ཕྲེང་རེ་རེའི་དངོས་ཤུགས་ནས། ཐུབ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསྟན་པའི་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་བཀའ་ཡི་སྙིང་པོ་དང་རོ་བཅུད་ཀུན། མེ་ཏོག་གི་དབུས་ནས་སྦྲང་རྩིའི་ཟིལ་དངར་འཇོ་བ་ལྟར་འཛད་མཐའ་མེད་པར། དཔྱོད་ལྡན་ཀློག་པ་པོའི་ཡིད་ཀྱི་གསོས་སུ་དགའ་བའི་རོ་ཉམས་མཆོག་ཏུ་སྟེར་བ་ཡིན། ’[50]  ཞེས། དོན་མཐུན་གྱི་ཆེས་བསྟོད་རྒྱ་ཆེར་གནང་འདུག་པ་ནི་འཁྱོག་པོར་བརྗོད་པའི་འུད་གཏམ་ཙམ་མིན་པར་དོན་ལ་ཤིན་ཏུ་འབྱོར་བའི་གཏམ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དོ། །

༡ སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ།

སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལས་བྱུང་བའི་སྤོང་བ་དང་དཀའ་ཐུབ། སྙིང་རྗེ་དང་གཞན་ཕན་གྱི་བདུད་རྩིའི་རོ་མཆོག་སྤེལ་ལ་འགྲན་པའི་ཟླ་མེད་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་ཞེས་གྲགས་པའི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་འདི་བའི་སྐུ་ཚེ་ཡུན་ལ།[51]  སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་དང་ཐོར་བུའི་སྙན་ངག་དེ་བཞིན་ཟློས་གར་སོགས་རྩོམ་ལུས་འདྲ་མིན་ཐོག་བསྟན་བཅོས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་མཛད་ཡོད་པ་ལས། རྒྱ་གར་གྱི་རྩོམ་རིག་དང་། སྙན་ངག། རིག་གཞུང་། ལོ་རྒྱུས། སྤྱི་ཚོགས་སོགས་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེ་ཤོས་སྤྲོད་ཐུབ་པའི་སྙན་དངགས་ཤིག་ནི་《སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་》ཞེས་མཚན་སྙན་པར་ནི། རྒྱ་གར་ཙམ་དུ་མ་ཟད་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་དུ་གནའ་དིང་ཕྱི་ནང་མཁས་པ་ཀུན་གྱིས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིན་ཐང་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ལྡན་པའི་བརྩམས་ཆོས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པས། དིང་གི་དུས་སུ་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་དེ་ཉིད་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་བསླབ་གཞིར་གཏན་འབེབས་དང་། ཁྱད་པར་སྙན་དངགས་འདིའི་ཐོག་ལ་འབུམ་རམས་པའི་ཉམས་ཞིབ་སློབ་གཉེར་བྱེད་མཁན་ཀྱང་ཧ་ཅང་མང་བའི་ཚོད་དུ་འདུག་པས། གཞིས་བཞུགས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་དང་ཞིབ་འཇུག་པ་རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ་ལགས་ནས་ཀྱང་། “སློབ་དཔོན་འདིའི་གྲགས་པ་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཁྱོན་ཀུན་ཁེངས་པ་དེའང་གཙོ་བོ་སྟོན་པའི་རྣམ་ཐར་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན། སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་འཛམ་གླིང་སྤྱི་ལ་འཕྲིན་ལས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ནི་འདི་ལས་ལྷག་པ་མ་བྱུང་། ”[52]  ཞེས་གསུངས་པའང་ཤིན་ཏུ་བདེན་པའི་དཔྱོད་ལྡན་གྱི་གཏམ་དུ་འཁུམས། ། དེ་ལྟར་སརྒ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྲུབ་པའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཅག་གི་སྟོན་མཆོག་རྣམ་འདྲེན་བཞི་པ་འགྲོ་བ་ཡོངས་ཀྱི་མ་འདྲིས་པའི་མཛའ་བཤེས་ཆེན་པོ་མཉམ་མེད་ཟས་གཙང་སྲས་ཀྱི་སྐུ་ཚེ་འདི་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་མཛད་པའི་ཆ་ཤས་ཀུན་རྫོགས་པར་བསྟན་ཏེ། སྙན་དངགས་ཀྱི་གཞུང་དོན་བརྗོད་བྱ་ཧྲིལ་པོ་ཆ་གཉིས་ལ་ཕྱེ་ཆོག་པ་ཡིན། དེ་ཡང་སརྒ་དང་པོ་ནས་བཅུ་བཞི་པར་ཇི་ལྟར་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་སྐུ་བལྟམས་པ་ནས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་མ་རྒྱས་ཀྱི་བར་གྱི་སྐུ་ཚེའི་མཛད་པ་དང་། དེ་བྱིངས་ཀྱི་སརྒ་རྣམས་གྲོང་ཁྱེར་སེར་སྐྱར་ཕྱིར་བྱོན་པ་ནས་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཤིང་། སྐུ་གདུང་ཆ་བརྒྱད་དུ་བགོས་པའི་བར་གྱི་སྐུ་ཚེའི་སྤྱོད་པ་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ཀྱི་རིམ་པ་རྣམས་དེ་ལྟ་བུའི་བྱུང་བ་དངོས་བརྗོད་བྱར་བྱས་པ་དང་། རྗོད་བྱེད་རྣམ་བཀྲ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཚིག་གི་སྦྱོར་བས་ཉེ་བར་སྦྱར་ཞིང་། རྩོམ་འགྲོས་ཡོན་ཏན་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་བཻ་དརྦྷའི་གཤིས་ཀས་མཛེས་པར་བྱས་པ་ལ། ཉམས་འགྱུར་གྱི་སྲོག་ཞི་བའི་ཉམས་གཙོ་བོས་བདག་ཉིད་དུ་བྱས་ལ།[53]  ཉམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དང་གཞན་དག་ཅི་རིགས་པས་ཀྱང་ཟུར་བརྒྱན་པའི་བཅད་མའི་ལུས་སུ་གྲུབ་པའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་རྩོམ་པར་མཛད།[54]  སྤྱིར་སྟོན་པའི་སྐུ་ཚེའི་རྣམ་ཐར་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་ཀའི་བཀའ་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང་པཎྜི་ཏའི་བསྟན་བཅོས་སོགས་སུ་མང་དུ་མཆིས་ཀྱང་། རྣམ་ཐར་གྱི་བྱུང་བའི་རིམ་པ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་དཀྱུས་ལ་ལེགས་པར་འཇུག་པར་མ་ཟད། ལར་ནས་སྒྲ་དོན་གཉིས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་རྒྱན་སོགས་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ལ། ཉམས་འགྱུར་གྱི་རོ་མཆོག་ཁྱད་དུ་འཕགས་པས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཛེས་པའི་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདི་ལ་འགྲན་བཟོད་པའི་ཐུབ་པའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ད་ཕན་འདི་ཉིད་ལས་གཞན་གཞི་མ་གྲུབ་བོ། །[55]  དེ་ལྟ་ནའང་། བློ་ཕམ་དགོས་པ་ཞིག་ལ་འཛམ་གླིང་རྩོམ་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དབུས་སུ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ལྟར་གཟི་བྱིན་འབར་བའི་སྙན་དངགས་ཆེན་མོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མ་དཔེ་དངོས་མ་དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་གི་བར་དུ་བོར་དེ་ལྟ་ནའང་། བློ་ཕམ་དགོས་པ་ཞིག་ལ་འཛམ་གླིང་རྩོམ་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དབུས་སུ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་ལྟར་གཟི་བྱིན་འབར་བའི་སྙན་དངགས་ཆེན་མོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མ་དཔེ་དངོས་མ་དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་གི་བར་དུ་བོར་བརླག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། དུས་ཕྱིས་བལ་ཡུལ་ནས་ཏ་ལའི་ལོ་མའི་སྟེང་བྲིས་པའི་མ་དཔེ་དཔེ་རྙིང་ཞིག་རལ་དུ་་གྱུར་པ་ཞིག་རྙེད་སོན་གྱི་སྐལ་བ་བཟང་པོ་བྱུང་མོད། ཡིག་རྙིང་དེར་སརྒ་བཅུ་བདུན་ཙམ་ལས་གཞན་དེ་བྱིངས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལྷག་མ་རྣམས་དུས་ད་ལྟའང་གར་སོང་ཆ་མེད་དུ་གྱུར་པས་དངོས་སུ་མཇལ་བའི་སྐལ་བ་བྲལ། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་སྤྱི་དང་སྒོས་སུ་ནང་པའི་རྩོམ་རིག་ལ་ཐེབས་པའི་གྱོང་གུན་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་ཕྱི་ལོ་༤༡༤དང་༤༢༡གྱི་བར་ལ་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་དང་། དེ་རྗེས་དུས་རབས་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པ་ཡས་མས་སུ་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་པཎྜི་ཏ་ས་དབང་བཟང་པོ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་ཟུང་གིས་རང་རེའི་བོད་སྐད་་ལས་མ་དུ་ཆ་ཚང་བར་བསྒྱུར་པས། རིན་ཐང་གཞལ་དཀའ་བའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདིས་མཛད་པ་འཇིག་རྟེན་ལསྟོང་ཙམ་བྱུང་བ་ནི་ཨེ་མ་ཧོ་སྐལ་བ་མཆོག་ཏུ་དགེ་བ་ཅི་ལ་མིན། ཁྱད་པར་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བོད་འགྱུར་མ་འདི་ཉིད་དུས་ཕྱིས་ཕྱི་ལོ་༡༨༩༣ལོར་གསར་དུ་རྙེད་པའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མ་ཕྱི་དཔེ་རྙིང་དང་བསྡུར་བའི་སྐབས་སུ་སྒྲ་དོན་ཆུ་ལ་ཆུ་བཞག་ལྟ་བུར་སོང་བས། དིང་གི་ཉམས་ཞིབ་པ་ཀུན་ཞལ་གཅིག་གྲགས་ཀྱིས་རྒྱ་འགྱུར་དང་བོད་འགྱུར་གཉིས་བསྡུར་ན་ཕྱི་མ་ཁུངས་བཙུན་པར་འདོད།[56]  དེར་བརྟེན་ཕྱི་ལོ་༡༨༩༥ལོར་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མཁས་པ་ཁོ་ཝལ་(EdwardB.Cowell)ལགས་ཀྱིས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མ་དཔེ་དང་། རང་རེའི་སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་པོད་མར་བཞུགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བོད་འགྱུར་མ་གཉིས་གཤིབ་བསྡུར་གྱིས་ཨིན་སྐད་དུ་ཐོག་མར་བསྒྱུར་བ་དང་། དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་༡༩༣༥ལོར་མཁས་པ་ཇོན་སེ་ཊོན་(E.H.Johnston)གྱིས་བསྐྱར་དུ་ལེགས་བོད་གཉིས་ཞུ་སྒྲིག་མཆན་བཀོད་དང་། རིམ་པར་ཕྱི་ལོ་༡༩༥༣ལོར་ཝེལ་ལར་(F.Weller)གྱིས་སླར་ཡང་བོད་འགྱུར་མ་ལས་ཁ་བསྐངས་ཏེ་ཨིན་སྐད་དུ་ཞུ་སྒྲིག་བྱས་པ་དིང་སང་ཆ་ཚང་བ་མཇལ་དུ་ཡོད།[57]  དེ་བཞིན་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདི་ཉི་ཧོང་གི་སྐད་སོགས་ཕྱིའི་སྐད་རིགས་འདྲ་མིན་དུ་བསྒྱུར་པས་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ལ་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་འཇུག་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བར་བྱུང་བ་ཡིན། མཁས་མཆོག་འདི་བའི་སྙན་གྲགས་འཛམ་གླིང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཁྱོན་ཀུན་ལ་ཉིན་བྱེད་ཀྱི་གཟི་བྱིན་ལྟར་མངོན་པར་ཁྱབ་ཅིང་། གནའ་དིང་ཕྱི་རོལ་མུ་སྟེགས་པའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་དག་གིས་ཀྱང་འདི་བའི་མཚན་ནས་འབོད་པའི་སྐབས་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་དཔའ་བོ་ཞེས་བཀུར་བཟོས་ཆེ་མཐོང་རྒྱ་ཆེར་མཛད་སྲོལ་མཆིས་པར་མ་ཟད། དེ་དག་གི་སྙན་ངག་ལའང་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་རྩོམ་གཤིས་ཀྱི་ཤན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཞུགས་པ་དང་། ཁྱད་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་སྙན་དངགས་ཀྱི་སྒྲ་དོན་གཉིས་ཀྱི་རྒྱན་གྱི་སྦྱོར་བ་སོགས་ཇི་བཞིན་ལད་མོ་བྱས་པའང་ཤིན་ཏུ་མང་བ་གོང་དུ་ཞུས་པ་ལྟར་ལགས།[58]  གང་ལྟར་འཛམ་གླིང་གི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཤུགས་རྐྱེན་དང་སྙན་གྲགས་རབ་ཏུ་ཆེ་བའི་སྙན་དངགས་འདི་ཉིད། དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ཡས་མས་ནས་བོད་སྐད་ལ་ལེགས་པར་བསྒྱུརད་ཟིན་མོད། འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་《སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པ་》སོགས་བསྟན་བཅོས་གཞན་དག་དང་བསྡུར་ན་འཆད་ཉན་དར་སྤེལ་གྱི་སྲོལ་ཆེར་མ་བྱུང་ལ། རང་རེ་བོད་པ་རྒྱ་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ལ་འགྲེལ་པ་དང་ཡང་འགྲེལ། བསྐྱར་འགྲེལ་སོགས་བྱེད་པར་བློ་རབ་ཏུ་གཞོལ་བའི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་མོད། སྙན་དངགས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རྩ་ཆེན་འདི་ལྟ་བུར་བཤད་པ་ཐུང་ངུ་ཙམ་ཡང་བྱས་པ་མཇལ་དུ་མེད་པར་མ་ཟད། ཐ་ན་དབུ་ནས་ཞབས་པར་ལྗགས་ཀློག་བྱས་མྱོང་བའི་གང་ཟག་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཉུང་བའི་དེའི་རྐྱེན་རྩ་གཙོ་བོ་ནི་བསྟན་བཅོས་རང་གི་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་གང་ལའང་སྐྱོན་ཞུགས་པ་ཞིག་མིན་ཚོད་དུ་སོང་། པར། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བཤད་ན་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདིར་ལེགས་སྦྱར་གྱི་རྒྱ་འགྲེལ་མེད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་སྒྲ་བསྒྱུར་ལོ་ཙཱ་བ་གང་གིས་ཀྱང་མ་ཕྱིའི་སྒྲ་དོན་ཁུངས་ཤིན་ཏུ་བཙུན་པར་བསྒྱུར་པས། ཚིག་དོན་བདེ་བླག་ཏུ་གོ་རྒྱུ་ནི་ཅུང་ཁག་པོ་འདུག་ཅེས་གསུང་སྐད་ཤོར་བའང་ཐུགས་མད་པའི་གཏམ་དུ་ཟད།[59]  དེས་ན་ཁོ་བོའི་སྙིང་ལ་དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ནས་སྙན་དངགས་ཆེན་མོ་འདི་ཉིད་གསར་དུ་བསྒྱུར་བཅོས་ཞུ་སྒྲིག་དང་། དེ་བཞིན་གཞུང་གི་སྒྲ་དོན་གཉིས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་རྒྱན། ཉམས་དང་སྒྱུ་རྩལ་མཚོན་ཐབས་སོགས་ཀྱི་མཛེས་དཔྱོད་ལ་ཞིབ་འཇུག་དང་བཅས་བཤད་པ་ཆེན་མོ་ཞིག་འབྲི་བར་འདོད་པས། སླད་མར་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཉེ་ཞོ་ཆེན་པོ་མ་འཕྲད་ཚེ། སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་《སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་》རང་རེའི་བསྟན་འགྱུར་ཁྲོད་ཡུན་རིང་འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་བཞུགས་པ་དེ་ཉིད་འགོག་སྙོམས་ལས་སད་ནས། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་འཆད་ཉན་གྱི་མེ་ཏོག་འདབ་བརྒྱ་གྲོལ་བའི་སྨོན་པ་སེམས་བསྐྱེད་མ་ཉམས་པ་ད་ལྟའང་སྙིང་ལ་དམ་པོར་བཟུང་ཡོད་དོ། །[60]

 

༢ མཛེས་དགའ་བོའི་རྟོགས་བརྗོད།

 

སྙན་དངགས་པ་འདིས་མཛད་པའི་བརྩམས་ཆོས་གཞན་ཞིག་ནི། 《མཛེས་དགའ་བའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་》ཞེས་མཚན་དུ་བྱས་པའི་བསྟན་བཅོས་དེ་ཡིན། སརྒས་བཅིངས་པ་སྙན་དངགས་ཆེ། ། ཞེས་གྲགས་པ་ལྟར། སརྒ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་དུ་བྱས་པའི་སྙན་དངགས་ཆེན་མོ་དེའི་བརྗོད་བྱ་གཙོ་བོ་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་དང་། ཡབ་གཅིག་པའི་གཅུང་པོ་རྒྱལ་སྲས་སཽནྡརཱནནྡ་སྟེ་མཛེས་དགའ་བོས་ཇི་ལྟར་རང་གི་ཆུང་མ་སུནྡིའམ་མཛེས་མ་ཞེས་བྱ་བའི་བུད་མེད། མཚར་སྡུག་ལང་ཚོ་སྒེག་མཆོར་ཀྱི་མཛེས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱུག་པ་དྲི་ཟའི་བུ་མོ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པ་དེ་ཉིད་ལ་ཡིད་ལྷག་པར་ཆགས་ཏེ། དམ་པ་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་མི་འཇུག་པར། དུས་རྟག་ཏུ་བག་མེད་པའི་འདོད་རྩེད་ཀྱིས་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལ་འགོད་པར་མཛད་པ་བཅས་མཛེས་དགའ་བོའི་སྐུ་ཚེའི་བྱུང་བ་དང་འབྲེལ་ནས། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་དམ་པ་ལྷ་ཆོས་ཀྱི་ལམ་ལ་འཇུག་པའི་ཐབས་ཚུལ་བླ་ན་མེད་པ་སྟོན་པའི་སྙན་ངག་གི་སྦྱོར་བ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་གྱི་འགྲོས་ནི་རྩོམ་འགྲོས་ཐུན་མོང་མིན་པ་སངས་རྒྱས་དངོས་དང་གཅུང་མཛེས་དགའ་བོ་གཉིས་གཏམ་གླེང་མཛད་པའི་ཚུལ་དུ་བརྩམས། སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདིའི་བྱུང་རིམ་གྱི་ཐོག་མ་གྲོང་ཁྱེར་སེར་སྐྱའི་ཕྱི་ནང་ཁོར་ར་ཁོར་ཡུག་གི་བཀོད་པ་ལྟ་ན་སྡུག་པར་སྣང་བརྙན་དུ་བཞེངས་བསྐྲུན་དང་བཅས། རྒྱལ་པོ་ཟས་གཙང་མའི་མེས་པོ་དྲང་སྲོང་གཽ་ཏམ་དང་བུ་རམ་ཤིང་པའི་བར་གྱི་གདུང་རྒྱུད་བཀོད་ཅིང་། དེ་ནས་ཟས་གཙང་མའི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་རྒྱས་སྲས་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་དང་། གཅུང་པོ་མཛེས་དགའ་བོ་གཉིས་རིམ་པར་སྐུ་བལྟམས་པའི་བྱུང་བ་ལས་འཕྲོས་ཏེ། གཏམ་རྒྱུད་དངོས་ཀྱི་དབུ་གསོན་ཉམས་ལྡན་པར་བརྩམས་ཡོད། སྙན་དངགས་དེའི་སྣོད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ནི་བྱད་གཟུགས་ལང་ཚོའི་དཔལ་དར་བའི་འདྲེན་པ་གཅུང་མཛེས་དགའ་བོ་དང་། འདྲེན་མ་མཛངས་མའི་ཡོན་ཏན་ཀུན་འཛོམས་སུནྡྲི་སྟེ་ན་ཆུང་མཛའ་བོ་དང་མཛའ་མོ་གཉིས་ཀྱི་མཛའ་བརྩེའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཏུ་གྲུབ། མདོར་ན་སྙན་དངགས་དེའི་བརྗོད་བྱ་ནི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་སྲོག་ཏུ་བྱས་ཤིང་། ཕོ་མོའི་འདོད་བརྩེའི་མཛའ་བས་ཟུར་རྒྱན་ལ། རྗོད་བྱེད་སྙན་ངག་གི་ཚིག་སྦྱོར་ཆེས་རྣམ་པར་བཀྲ་ལ་ཉམས་དགའ་བས་མཛེས་པར་སྤྲས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིན་ཐང་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཡིན།[61]  སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་དེའི་ཉམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཡང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་གཙོ་བོ་ཞི་བའི་ཉམས་ལ། སྒེག་པ་དང་དཔའ་བ་སོགས་ཅི་རིགས་སུ་སྦྱར་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་སྙན་པར་བྱས་འདུག་གོ། སྙན་དངགས་འདི་ཐོག་མར་ཞུ་སྒྲིག་གནང་མཁན་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་པའི་མཁས་པ་ཇཱོན་སེ་ཊོན་(Jhonston)ལགས་ཀྱིས་《མཛེས་དགའ་བའི་རྟོགས་བརྗོད་》ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཛེས་དཔྱོད་རིན་ཐང་གི་ཐོག་ནས་འདི་ལྟར་སྡོམ་ཚིག་མཛད་འདུག་པ་ཡང་། སྙན་དངགས་འདི་བ་རྒྱ་གར་གྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བའི་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་གཅིག་ཡིན་ལ། ལེགས་སྦྱར་སྙན་དངགས་ཆེན་པོའི་རྩོམ་རིག་གི་བང་མཛོད་ཁྲོད་གོ་གནས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བཟུང་ཡོད། འདི་ཡིས་དུས་ཕྱིས་ཀྱི་སྙན་ངག་པ་ནག་མོ་ཁོལ་སོགས་སྙན་ངག་པ་གྲགས་ཆེ་བ་མང་པོའི་རྩོམ་འགྲོས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་ཅེས་གསུངས།[62]  གང་ལྟར་གཅུང་མཛེས་དགའ་བོའི་རྟོགས་བརྗོད་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལྟར་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་མཁས་པས་བརྩམས་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཐོག་མའི་གྲས་སུ་འཇོག་ནུས་ལ། སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་ནས་ཆེས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞིག་ཏུ་ཕྱི་ནང་མཁས་པ་ཀུན་གྱིས་ཞལ་བཞེས་པར་མ་ཟད། ཁ་ཅིག་གིས་ཟེར་ན་འདི་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པའི་ཁ་སྐོང་ཚུལ་དུ་མཛད་པར་འདོད་ཀྱང་། སྙན་དངགས་དེ་གཉིས་ཀ་ལ་རང་རང་གི་ཐུན་མིན་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་མང་དུ་ལྡན་ཡོད་དེ། རྟོགས་བརྗོད་འདིའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་བློཀ་ཕལ་མོ་ཆེ་ཡི་གེ་བརྒྱད་མ་རྗེས་སུ་སྔགས་པའི་སྡེབ་སྦྱོར་གྱི་ལུགས་སུ་སྦྱར་པས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་བསྡུར་ན་ཚིག་དོན་ཅུང་ཟད་གོ་སླ་བ། མཁས་པ་ལས་གཞན་པའི་སྐྱེ་བོ་ཐ་མལ་པས་ཀྱང་སྒྲ་དོན་གྱི་ཉམས་འགྱུར་དཀའ་ཚེགས་མེད་པར་རོ་མྱོང་བྱེད་ནུས་པས། གནའ་སྔ་མོ་གཞུང་དེ་ཉིད་རྒྱ་གར་གྱི་གྲོང་དང་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་སྐྱེ་བོ་འདུས་པའི་ཚོགས་སུ་གླུ་བ་དང་གར་པ་ལ་སོགས་སྒྱུ་རྩལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་དབྱངས་སུ་འདོན་པས། སྐྱེ་རྒུ་ཀུན་གྱིས་གཅུང་མཛེས་དགའ་བའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ངག་ནས་སྒྲོག་པར་གྲགས་དིང་རྒྱ་གར་གྱི་མི་ཕལ་མོ་ཆེའི་ངག་ཏུ་རཱ་མ་དགའ་བྱེད་ཀྱི་མིང་མ་ཎི་ལྟར་སྒྲོག་པ་དང་རྗེས་སུ་འགྲོ་སྙམ་པ་ཞིག་པས། གོ། ། གཞན་ཡང་རྟོགས་བརྗོད་འདི་ཉིད་ཀྱི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མ་དཔེ་ཉར་ཚགས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་བསྡུར་ན་ཧ་ཅང་ལེགས་པོ་བྱུང་ཡོད་པར་གསལ། དེ་ཡང་ད་ཕན་མཛེས་དགའ་བོའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་ལེགས་སྦྱར་མ་དཔེར་མཚོན་ན། ཏ་ལའི་ལོ་མར་བྲིས་པའི་མ་དཔེ་རྙིང་པ་གཉིས་རང་ཡོད་པ་ནི། བལ་ཡུལ་གོར་ཁ་རྒྱལ་པོ་སྒེར་གྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཡོད་འདུག། མ་དཔེ་དེ་རྣམས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཉམས་ཞིབ་པ་སྐུ་ཞབས་ཇཱོན་སེ་ཋོན་ལགས་ཀྱིས་གཡར་པོ་ཞུས་ཏེ་གཟིགས་ཞིབ་བྱས་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་འདུག་པར། ཁོང་གིས་སྙན་དངགས་དེ་ཉིད་ཞུ་སྒྲིག་ཉམས་ཞིབ་མཛད་པའི་དཔེ་དེབ་ཀྱི་སྔོན་འགྲོའི་གཏམ་དུ་དཔེ་རྙིང་དང་པོ་དེ་ནི་ཕྱི་ལོ་༡༡༦༥ཡས་མས་སུ་བྲིས་པ་ཞིག་དང་། ཏ་ལའི་ལོ་མའི་སྟེང་ཡིག་གཟུགས་ཤིན་ཏུ་གསལ་ལ་མཛེས་པར་བྱས་པ་ལྡེབ་གྲངས་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔ་འདུག་པ་ལ། ལྡེབ་མ་རེའི་ངོས་རེ་ལ་ཡིག་ཕྲེང་དྲུག་རེ་སྡེ་ཚན་གསུམ་དུ་ཕྱེ་སྟེ་བྲིས་ཡོད་པར་གསུངས། ལེགས་སྦྱར་གྱི་མ་དཔེ་དེ་ཉིད་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་སོང་བས་དཔེ་རྙིང་ཉར་ཚགས་འཐུས་ལེགས་མ་བྱུང་བས། ཏ་ལའི་ལོ་མའི་ལྡེབ་མ་མང་པོའི་དབུས་གྲོག་མ་དཀར་པོས་བཟས་ཏེ། ཉུང་མཐར་ཡིག་ཕྲེང་གསུམ་ནས་ལྔ་བར་ཆུད་ཟོས་པ་དང་། དེ་བཞིན་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་མཐའ་མའི་ལྡེབ་མ་རྣམས་ལ་སྐྱོན་ཆ་ཕྲན་བུ་ཆུང་བ་དང་། མཐའ་མའི་ལྡེབ་མ་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞི་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཚང་མེད་པར་མ་ཟད། ལྡེབ་གྲངས་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔ་པ་དེ་ཉིད་ཆ་ཤས་ཙམ་ལས་ལྷག་མེད་པར་གསལ།[63]  དེ་མིན་མ་དཔེ་གཞན་དེ་ནི་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་ཡས་མས་སུ་ཤོག་བུར་བཤུས་པའི་དཔེ་རྙིང་ཤོག་གྲངས་༧༣ཙམ་མཆིས་པའི་བྲིས་མ་ཞིག་ཡིན་འདུག་ལ། བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཡི་གེའི་གཟུགས་ཡག་རྒྱུ་མེད་ལ་དག་སྡེབ་ཀྱང་ཅུང་ཟད་འཁྲུགས་འདུག་ཅེས་གསལ། ཕྱི་ལོ་༡༩༡༢ཡས་མས་སུ་སྙན་དངགས་ཆེན་མོ་དེའི་སརྒ་དང་པོ་གཉིས་དེ་ཧྥ་རན་སིའི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་པ་ནི། ནུབ་ཕྱོགས་པའི་ཡུལ་དུ་བསྟན་བཅོས་དེའི་འཕྲིན་ལས་ཐོག་མར་སླེབས་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་༡༩༢༢ལོར་སྙན་དངགས་ཆ་ཚང་བ་རྒྱ་གར་ནུབ་བྷང་ག་ལའི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་པ་ནི་སྐད་ཡིག་གཞན་ཞིག་ལ་གཞུང་ཡོངས་རྫོགས་བསྒྱུར་པ་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་པར་བཤད།[64]  ད་ཕན་བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་རྒྱ་ནག་གི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་མེད་ཀྱང་རང་རེའི་བོད་སྐད་དུ་ལ་དྭགས་མར་ཡུལ་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བློ་བཟང་འཇམ་དཔལ་ལགས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་༡༩༩༢ལོར་རྫོགས་པར་སྒྲ་བསྒྱུར་མཛད་པ། དིང་ཝཱཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་གི་སྤར་སྐྲུན་སྡེ་ཚན་གྱིས་སྤར་འགྲེམ་བྱས་པ་མཇལ་རྒྱུའི་སྐལ་བ་བཟང་པོ་ལྡན་ཡོད་དོ། །

༣ ཤཱ་རིའི་བུའི་རྟོགས་བརྗོད་ཟློས་གར།

སྙན་དངགས་པ་དཔའ་བོའམ་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྙན་ངག་གི་གཞུན་ཚན་གལ་ཆེན་གཅིག་ནི་བལྟ་བྱའི་སྙན་ངག་ཟློས་གར་གྱི་འཁྲབ་གཞུང་སྟེ། བདག་ཅག་གི་སྟོན་པའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཤཱ་རིའི་བུའི་མཛད་པ་དང་འབྲེལ་བའི་སྟོན་པའི་རྣམ་ཐར་གྱི་ཆ་ཤས་ཀྱི་འཁྲབ་སྟོན་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མོངྒལ་བུ་ཞེས། དུས་གཅིག་ལ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱིམ་ཚང་གཉིས་སུ་སྐུ་བལྟམས་པའི་སྟོན་པའི་སློབ་མ་ཀུན་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་མཆོག་ཟུང་གཉིས་ཞེས་གྲགས། ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་གང་དེ་གཉིས་པོ་ཐོག་མར་མུ་སྟེགས་པའི་བསྟན་པ་ཞུགས་ཏེ་དེ་དག་གི་གྲུབ་མཐའ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པའི་མཐར་ཕྱིན་མོད། དེས་ཀྱང་ཐུགས་མ་འཚེངས་པར་བདེན་པ་འཚོལ་བའི་ལམ་དུ་སྟོན་པའི་འཁོར་ལྔ་སྡེ་ལས། དགྲ་བཅོམ་པ་རྟ་ཐུལ་བསོད་སྙོམས་ལ་ཕེབས་པ་དང་མཇལ་ཞིང་ཁོང་གིས། ‘ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་ལས་བྱུང་། ། དེ་རྒྱུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས། ། ’ཞེས་སོགས་རྟེན་འབྲེལ་སྙིང་པོའི་མདོ་གསུངས་པ་ཙམ་གྱིས་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལ་དད་པ་མཆོག་ཏུ་འཁྲུངས་པས། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྟོན་པ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་མཇལ་བར་བསྐྱོད་ཅིང་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་མཛད་དེ་སློབ་མའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་སོགས་ནི་འཕགས་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་ཁག་ཏུ་གསལ་བ་ལྟར་རོ། ། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ་ནི་བལྟ་བྱའི་སྙན་ངག་རྩོམ་པ་ལའང་མཆོག་ཏུ་མཁས་པར་གྲགས་པ་ལྟར། དེ་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་ཤཱ་རིའི་བུའི་རྟོགས་བརྗོད་ནི། བལྟ་བྱའི་སྙན་ངག་ལ་གཙོ་བོ་ཉམས་ཀྱི་བརྟེན་བྱས་པའི་གཟུགས་ཅན་བཅུ་རུ་ཕྱེ་བ་བཞིན་དང་པོ་ཟློས་གར་དང་། གཉིས་པ་རབ་བྱེད། གསུམ་པ་བཞད་གད། དེ་བཞིན་བྷཱཎ། ཌི་མ། བྱཱ་ཡོ་གས་མ་བ་ཀཱ་ར། བཱི་ཐཱི། ཨངྒ་། ཨི་ཧཱ་མྲི་[65]  བཅས་རྣམ་གྲངས་སུ་བཅུར་ཕྱེ་བའི་ལུགས་ལྟར་བརྩམས་པ་ཞིག་པ་ཡིན་འདུག་མོད། དིང་གཟུགས་ཅན་ལྷག་མ་གསུམ་ཙམ་མ་གཏོགས་གཞན་ལྷག་མ་གཉིས་ནི་རལ་སྐྱོན་གྱིས་ཉམས་དམས་པར་གྱུར་པ་སོགས། བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ལེགས་སྦྱར་མ་ཕྱི་ཧྲིལ་པོ་མི་མངོན་པའི་དབྱིངས་སུ་རྒྱས་བཏབ་སྟེ། ད་ལྟ་ང་ཚོས་མཇལ་བའི་སྐལ་བ་དབེན་པ་ནི། ཁོ་བོར་མཚོན་ན་རང་གི་ཕ་ནོར་གྱི་རིན་ཆེན་གྱི་ནོར་བུ་ཞིག་བརླགས་པ་ལྟ་བུའི་ཕངས་སེམས་སྐྱེས་ཀྱང་ཅི་བྱ། གཞན་ཡང་མཁས་མཆོག་འདི་བའི་ཟློས་གར་གྱི་གཞུང་དག་སྔོན་བྱོན་རྒྱ་བོད་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་རང་སྐད་དུ་མ་བསྒྱུར་པའང་ཡིད་ལ་ཕངས་སེམས་བསྣོན་མར་གྱུར། དེ་ཡང་དིང་གི་ཞིབ་འཇུག་པ་དག་གིས་འཕགས་པ་དཔའ་བོས་མཛད་པའི་བལྟ་བྱའི་སྙན་ངག་གཟུགས་ཅན་བཅུ་པོའི་བདག་ཉིད་དེ་ནི། རྒྱ་གར་གྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ཆེས་ཤིན་ཏུ་སྔ་བའི་ཟློས་གར་གྱི་གཞུང་གཅིག་པུ་དེར་ངོས་འཛིན་ཆོག་པར་བཤད།[66]  དེ་ལྟར་གཟུགས་ཅན་བཅུ་པོ་དེ་ལས་ལྷག་མ་གསུམ་གྱི་གཞུང་ཏ་ལའི་ལོ་མར་བྲིས་པའི་དཔེ་རྙིང་ཨེ་ཤེ་ཡའི་ཏུཐཱན་སྟེ་དེང་ཤིན་ཅང་ཡུལ་ནས་རྙེད་ཅིང་།[67]  ཕྱི་ལོ་༡༩༩༡ལོར་རྗར་མན་གྱི་མཁས་པ་ལཱུ་ཊ་རྨ་(H.Luders)ལེགས་བསྒྲིགས་དང་སྤར་འདེབས་བྱས།[68]  དེ་ལས་ཤཱ་རིའི་བུའི་རྟོགས་བརྗོད་ནི་གཟུགས་ཅན་གཉིས་པ་རབ་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་ཅན་གྱི་སྟེང་ནས་བྱས་པ་ལ་ཁྱོན་ཡན་ལག་དགུའི་བདག་ཉིད་དུ་གྲུབ་ཡོད་འདུག་ཅིང་། མཚན་གཞན་ལ་ཤཱ་རིའི་བུའི་རབ་བྱེད་ཅེས་ཀྱང་གྲགས། དེ་ཡང་ཨིན་ཇིའི་མཁས་པ་ཨེ་བྷི་ཀེ་ཐི་(A.B.Keith)ལགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་《ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཟློས་གར་》ཞེས་པའི་[69]  དཔེ་དེབ་ཏུ་ཤཱ་རའི་བུའི་རབ་བྱེད་ཀྱི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི། ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མཽང་གལ་བུ་གཉིས་སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ལ་ཇི་ལྟར་ཞུགས་པའི་ཚུལ་རྣམས་སྟོན་པ་དང་མཆོག་ཟུང་གཉིས་དབར་ཕན་ཚུན་བགྲོ་གླེང་མཛད་པའི་ཚུལ་དུ་བརྩམས། དེ་ཡང་ཐོག་མར་ཤཱ་རིའི་བུས་འཁོར་ལྔ་སྡེ་བཟང་པོ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་རྟ་ཐུལ་གྱི་དྲུང་ནས་སངས་རྒྱས་པའི་ལྟ་བར་དྲི་བ་མཛད་ཅིང་། ལྟ་བའི་དཀའ་གནད་རྣམས་སླར་སངས་རྒྱས་དངོས་ལ་བཀའ་འདྲི་དོགས་གཅོད་ཞུས་པ་སོགས་ཀྱི་རིམ་པ་རྣམས་བཀོད་ཡོད། སྤྱིར་ཟློས་གར་དེའི་འདྲེན་པ་ནི་བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཅན་དྷིར་པྲ་ཤཱནྟ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འདྲེན་མ་ནི་མི་མོ་སྨད་འཚོང་མ་འཆལ་སྤྱོད་ཀྱི་ལས་ལ་ཞུགས་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། ཕྱིས་དེ་ཉིད་མཛངས་མའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་བུད་མེད་ཅིག་ཏུ་་གྱུར་ཚུལ་སོགས་དུས་སྐབས་དེའི་སྨད་འཚོང་མ་དང་། རྐུན་ཇག་འཕྲོག་བཅོམ། མི་གསོད་རྟ་འཁྱེར། ཆོས་དང་ལུགས་སྲོལ་སོགས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་གསལ་བར་བསྟན་ཡོད་འདུག། ཟློས་གར་དེའི་ཉམས་གཙོ་བོ་ནི་ཞི་བ་དང་སྒེག་པ། དེ་བཞིན་ཕལ་པ་ཡན་ལག་གི་ཚུལ་དུ་བཞད་གད་དང་སྙིང་རྗེའི་ཉམས་བཅས་ཅི་རིགས་སུ་སྤེལ་ཏེ་གསོན་ཉམས་ལྡན་པར་མཛད། མཐར་ཟློས་གར་གྱི་མཇུག་ཏུ་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་དང་ཉན་ཐོས་ཤཱ་རིའི་བུ་གཉིས་ཟབ་མོ་ཆོས་ཀྱི་གནད་ལ་བགྲོ་གླེང་མཛད་བཞིན་པའི་ངང་བསྡུ་བར་བྱེད་དོ། ། གཟུགས་ཅན་གཞན་ལྷག་མ་གཉིས་པའི་མ་དཔེ་ཞིག་རལ་དུ་གྱུར་པས་ནང་དོན་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་མཇལ་བར་དཀའ་མོད། གཞུང་འདི་ཡང་གཟུགས་ཅན་བཅུ་པོ་གང་རུང་ལ་ལྟོས་ནས་བརྩམས་པ་ཞིག་དང་བརྗོད་བྱའི་སྙིང་པོའང་གྲགས་པ་དང་། འཛིན་པ། བློ་གྲོས་གསུམ་གཙོ་བོར་བྱས་པར་བཤད་པས།[70]  འདི་ཡང་སྟོན་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་འབྲེལ་བའི་རྣམ་ཐར་གྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པར་ངེས། དེ་བཞིན་གཟུགས་ཅན་ལྷག་མ་གསུམ་པའང་གོང་དང་མཚུངས་པར་འདྲེན་པ་གཙོ་བོ་རྒྱལ་སྲས་དྷ་ན་ཉྫ་ཡ་དང་ཤཱ་རིའི་བུ་དང་། མཽང་གལ་བུ་དང་། ཉེ་བའི་འདྲེན་པ་ལ་གྲོགས་མོ་དང་། གཡོག་མོ། མི་ངན། སྨད་ཚོང་མ་སོགས་སྣོད་ཀྱི་རིམ་པ་མང་དུ་ཡོད་ཅིང་། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཉམས་གཙོ་བོ་‘ང་ཞི་བའི་ཉམས་ལ་སྒེག་པ་སོགས་ཅི་རིགས་བསྲེས་ཏེ། ལྟད་མོ་བ་ལ་དགའ་སྐྱོ་ཁྲོ་ཆགས་ཀྱི་ཉམས་འགྱུར་གྱི་ཚོར་བ་སྣ་ཚོགས་སྦྱིན་པ་དང་ལྷན། སྟོན་པའི་ལུང་རྟོགས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་སྐྱེས་བུ་ཐ་མལ་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལའང་ཆོས་། ཀྱི་བག་ཆགས་ཤིན་ཏུ་གཏིང་ཟབ་པ་དངོས་པོ་གཞན་གང་གིས་ཀྱང་ཚབ་བྱེད་མི་ནུས་པའི་མཛད་པ་བསྐྱངས་ཡོད་དོ།

༤ བལྟ་བྱའི་སྙན་ངག་གི་གཞུང་གཞན་ཁག་ཅིག

གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་བལྟ་བྱའི་སྙན་ངག་གམ་ཟློས་གར་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ལུགས་ལྟར་འཁྲབ་གཞུང་རྩོམ་པ་ལ་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་མཁས་མཆོག་དཔའ་བོས་ཟློས་གར་གྱི་གཞུང་ཚན་གཞན་ཁག་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པར་བཤད་དེ། དེ་ཡང་《ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་གི་ཟློས་གར་》ཞེས་པ་འདི་ཉིད་རྒྱ་གར་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་པ་འགས་འཕགས་པ་གནས་བརྟན་སྡེ་པའི་ལུང་བར་མའི་མདོའི་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་གི་མདོ་ལ་ཁུངས་གཏུགས་ཏེ། གསར་རྩོམ་བྱས་པར་བཞེད་པ་ནི་རྡོ་རྗེའི་ཁབ་བོད་འགྱུར་མའི་སྔོན་གླེང་དུ་གསལ།[71]  དེ་ཡང་ཟློས་གར་དེའི་འདྲེན་པ་ནི་ཡུལ་འཁོར་སྐྱོང་ཞེས་པ་ཕ་མའི་སྙིང་ན་སྡུག་པའི་ཁྱེའུ་གཅིག་རང་ལས་མེད་ཅིང་། སྟོན་པས་བཀས་བསྐུལ་ཡང་ཕ་མས་གནང་བ་མེད་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གནང་བ་མ་ཐོབ། འོན་ཀྱང་དུས་ཕྱིས་དམ་པའི་ཆོས་ལ་ཡང་ཡང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་བྱས་ཏེ། ཆུང་མའང་བསྐྱུར་ཏེ་ཁྱིམ་ནས་ཁྱིམ་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། མཐར་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་མངོན་དུ་བྱས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བའི་ཟློས་གར་གྱི་འཁྲབ་ཚན་ཐུང་ངུ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད། འོན་ཀྱང་ཟློས་གར་དེ་ཉིད་ཀྱི་ལེགས་སྦྱར་མ་དཔེ་དིང་དངོས་སུ་མཇལ་རྒྱུ་མེད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། སྐད་ཡིག་གཞན་གང་དུའང་བསྒྱུར་མེད་པས་དངོས་སུ་དཔྱད་པ་ཞུགས་པའི་སྐལ་བ་བྲལ། དེ་མཚུངས་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འདི་བས་མཛད་པའི་གཞུང་གཞན་ཞིག་ནི་《དབང་ལྡན་མས་བསླུས་པའི་ཟློས་གར་》ཞེས་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ནང་པའི་བསྟན་པ་ལ་མ་ཞུགས་པའི་གོང་གི་རང་རྣམ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་ཡང་སྐབས་དེ་ཤེད་ཅིག་ན་ཡུལ་གནས་བཅས་སུ་ཡཱ་ཝ་ནའི་རིགས་ལས་མཆེད་པའི་མི་མོ་མཛངས་མ་འོད་ཟེར་མ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་དང་། སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་གཉིས་དབར་གྱི་ཕོ་མོའི་བརྩེ་དུང་གི་མེ་ཏོག་བཞད་ཀྱང་། རྒྱ་གར་གྱི་མུ་སྟེགས་པའི་ཆོས་སུ་རིགས་རུས་མཐོ་དམའ་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་སྲོག་ཏུ་བརྩི་བ་སོགས་ཆོས་ལུགས་དང་དམངས་སྲོལ་གྱི་་གནོན་ཤུགས་ལས། ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་ཁྱིམ་ཐབ་བྱ་བའི་སྐལ་བ་མ་ཐོབ་པའི་གཏམ་རྒྱུད་བརྗོད་བྱར་བྱས་ཏེ། དུས་སྐབས་དེའི་རྒྱ་གར་གྱི་དམངས་ཁྲོད་སྤྱི་ཚོགས་སུ་རིགས་རུས་མཆོག་དམན་བརྩི་བའི་སྲོལ་གྱི་གདོང་རིས་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱས་པའི་ཟློས་གར་ཞིག་ཡིན། ཟློས་གར་དེ་ནི་སྒེག་པའི་ཉམས་ལས་རྫོགས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་། བསླུ་བའི་ཉམས་འགྱུར་གྱིས་ཡོངས་སུ་གཏམས་པའི་བརྩམས་བྱ་ཞིག་ཡིན་འདུག་མོད། དིང་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མ་ཕྱི་བོར་བརླག་ཏུ་སོང་བས་མཇལ་དུ་མེད་པའོ། །

༥ སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི།

བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་མཉམ་མེད་ཐུབ་པའི་དབང་པོ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། སྔོན་སློབ་པ་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་དང་། བསྡུ་བའི་དངོས་པོ་བཞི་སོགས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་རླབས་པོ་ཆེ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་དཀའ་ཐུབ་ལ་ཇི་ལྟར་གཞོལ་བའི་མཛད་པ་ངོ་མཚར་བ་རྣམས་ལས་དྲངས་ཏེ། སྟོན་པ་གང་ཉིད་སྐུ་དངོས་ནས་ཆོས་ཐུན་གྱི་བར་སྐབས་སུ། གདུལ་བྱ་རྣམས་ལ་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སློབ་པ་འདི་ནི། དུས་གསུམ་གྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བགྲོད་པ་གཅིག་པའི་ལམ་ཡིན་པས་ན། དེར་ཇི་ལྟར་སློབ་པའི་ཚུལ་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་ཤིན་ཏུ་རྟོགས་དཀའ་བ་རྣམས། ཚེགས་ཆེན་པོར་བསྟན་མི་དགོས་པར་རབ་ཏུ་རྟོགས་སླ་བ་དཔེ་དོན་དང་སྦྱར་ཞིང་། གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་ཀྱི་བརྟན་པ་དབང་མེད་དུ་འཕྲོག་པའི་གཏམ་རྒྱུད་ལ་འདྲེས་ནས་གསོན་ཉམས་ལྡན་པར་བསྟན་པས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་གདུལ་བྱའི་རྒྱུད་ལ་རྣམ་པར་འཕེལ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པ་དང་། ཀུན་ཏུ་སྲུང་ཞིང་སྦ་བ་དང་། ཆུད་མི་ཟོས་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར།[72]  སངས་རྒྱས་རང་གི་སྐུ་ཚེ་སྔོན་མོའི་སྐྱེས་པའི་རབས་ཀྱི་གཏམ་སྣ་ཚོགས་པ་རྣམས་གསུངས་སོ། ། ཐུབ་པ་ཆེན་པོའི་སྐྱེས་པའི་རབས་དེ་རྣམས་ཀྱང་རྗོད་བྱེད་པྲཀྲྀཏའམ་པཱ་ལིའི་སྐད་དུ་བཞུགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐྱེས་པའི་རབས་གཅིག་དང་། དེ་ཉིད་གཞི་རྐང་དུ་བྱས་ཏེ་བརྩམས་པའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ཐོག་བཞུགས་པའི་སྐྱེས་རབས་གཅིག་བཅས་སྡེ་ཚན་གཉིས་སུ་མཆིས་པ་ལས། དེ་གཉིས་ཁྱད་པར་ནི་བརྗོད་བྱ་ནང་དོན་ཟབ་རྒྱས་ཀྱི་ཆ་ནས་མིན་པར་མཚོན་བྱེད་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རིན་ཐང་ཐོག་ནས་འཇོག་པ་ཡིན་པའི་སྐོར་རྒྱས་པ་སྐབས་གཞན་དུ་དཔྱད་བསྡུར་བྱ་རྒྱུ་ལགས་ན་འདིར་མ་སྤྲོས། གང་ལྟར་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་དཔའ་བོས་ཉམས་འགྱུར་རོ་མཆོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་རྟེན་ཡོན་ཏན་གྱིས་མཛེས་པ་དང་། ཉམས་དེ་ཉིད་ཕུལ་དུ་བྱུང་བར་འདྲེན་པ་ལ་དབང་འབྱོར་བའི་རྒྱན་གྱི་བྱེ་བྲག་རྣམ་པར་བཀྲ་པར་བྱས་པའི་《སྐྱེས་པའི་རབས་ཀྱི་རྒྱུད་དམ་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པ་》ཞེས་སྙན་པར་གྲགས་པའི་སྙན་དངགས་རྨད་དུ་བྱུང་བ་དེ་ཉིད། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་(༧༩༨-༨༡༥)[73]  གྱི་སྐུ་རིང་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་བིདྱཱ་ཀ་ར་སིདྷ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་མཉྫུ་ཤྲཱི་ཝརྨ་སྟེ་འཇམ་དཔལ་གོ་ཆ་གཉིས་ཀྱིས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ནས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུརད་ཅིང་ཞུས་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ནས།[74]  འཕགས་ཡུལ་གྱི་སྙན་དངགས་ཁྲོད་དུ་གྲགས་པ་མཆོག་ཏུ་འབར་ལ་གཞུང་ཚད་ཟློ་ཀ་སུམ་སྟོང་ཕྱེད་དང་བཞིའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པའི་སྐྱེས་རབས་བརྗོད་བྱར་བྱས་པའི་སྙན་དངགས་ཉམས་འགྱུར་བླ་ན་མཐོ་བ་ཞིག་རང་རེའི་བོད་སྐད་དུ་ཐོག་མར་བྱུང་ངོ་། ། དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་འགོ་སྟོད་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་ཛ་ན་ར་དྷ་ན་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཨི་བུ་དགེ་སློང་ཤྰཀྱ་བློ་གྲོས་གཉིས་ཀྱིས་《སྐྱེས་པའི་རབས་ཀྱི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་》ཞེས་རིག་པ་སྨྲ་བའི་ཁྱུ་མཆོག་དཔལ་ལྡན་ཆོས་གྲགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྐྱེས་རབས་ཀྱི་བཤད་པ་དེ་ཉིད།[75]  རང་རེའི་བོད་སྐད་དུ་ལེགས་པར་བསྒྱུར་པ་ནས་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞིའི་གཞུང་འགྲེལ་ཆ་ལག་ཚང་བ་བོད་དུ་བྱུང་ཞིང་། དེ་ནས་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རིམ་བྱོན་གྱིས་སྐྱེས་རབས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་མཛད་པ་ལས། རྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཆེན་མོ་དཀའ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་(༡༧༡༣-༡༧༩༣)གྱིས་《སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་རྣམ་བཤད་ཐེག་ཆེན་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ་》[76]  ཞེས་གླེགས་བམ་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་དུ་བཞུགས་པའི་རྣམ་བཤད་ཆེན་མོ་དེ་ཉིད། འགྲེལ་པ་ཀུན་ལས་སྒྲ་དོན་གཉིས་ཀའི་སྟེང་ནས་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བའི་བཤད་པ་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་གཞིར་བྱས་ཏེ་སྐྱེས་རབས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་འབྲིང་པོ་ཡོངས་འཛིན་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་གྱིས་《སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་འགྲེལ་བཤད་དད་པའི་རིན་ཆེན་འདྲེན་པའི་ཤིང་རྟ་》ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཀྱང་མཛད་པའི་ནང་དུ། ཁྱབ་བདག་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའི་ངོ་བོ་ཡོངས་འཛིན་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོས་མཛེས་པའི་ཚིག་འགྲེལ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ཞིག་འདུག་ཀྱང་། བརྗོད་བྱ་ཧ་ཅང་རྒྱ་ཆེ་བས་པུསྟིཀ་ཡང་གསུམ་ཙམ་ཡོད་པར་བརྟེན། དིང་དུས་ཀྱི་གདུལ་བྱ་བློ་གྲོས་དམན་པ་དག་གིས་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་ལ་ཐོས་བསམ་ཙམ་ཡང་བྱ་དཀའ་བ་དང་། རྒྱས་བསྡུས་འཚམས་པའི་འགྲེལ་པ་གཞན་ཡང་མ་མཐོང་བས་ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ།[77]  འགྲེལ་བཤད་རྒྱས་བསྡུས་རན་པ་ཞིག་རྩོམ་པར་མཛད་པ་དང་། དེ་བཞིན་《སྐྱེས་རབས་སོ་བཞིའི་བསྡུས་དོན་ངོ་མཚར་དགའ་བའི་གཏམ་》ཞེས་པ་རང་འདྲ་བའི་ཉོན་མོངས་ལེ་ལོའི་དབང་དུ་སོང་བ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་དང་བསྟུན་ནས་བྲིས་པ་ཡིན་གྱི། རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་བཀའ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མཛད་པ་སོགས་ལ་བལྟའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།[78]  སྐྱེས་རབས་ཀྱི་བཤད་པ་ཅུང་ཟད་བསྡུས་པར་བརྩམས་པ་སོགས་མང་དུ་མཆིས། ། དེ་ལྟར་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་སྔ་ཕྱི་མང་པོས་ཁ་སྐོང་དང་། འགྲེལ་བཤད་དང་། ས་བཅད་དང་། བསྡུས་དོན་སོགས་སྐྱེས་རབས་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཤིན་ཏུ་མང་བ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། སྐྱེས་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས་གསུང་ཆོས་སོགས་འཆད་ཉན་ཀྱང་ཅི་རིགས་མཛད་པའི་སྲོལ་བྱུང་བས། སྐྱེས་རབས་ཀྱི་སྙན་དངགས་དེ་བའི་འཕྲིན་ལས་བོད་དུ་ཆེས་ཆེར་རྒྱས་པར་མཛད་མོད་ཀྱང་། གཙོ་བོ་ཡོངས་འཛིན་ཆེན་པོའི་སྐྱེས་རབས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་དུ། སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་དེ་དང་དེ་དག་གིས། ། དགོངས་འགྲེལ་བསྟན་བཅོས་ཇི་སྙེད་མཛད་མོད་ཀྱང་། ། ཅེས།[79]  སྐྱེས་རབས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་མཛད་པའི་དགོས་པའི་ཡང་སྙིང་ནི་རྩོམ་དེའི་དགོངས་པའི་ནང་དོན་འགྲེལ་བ་གཙིགས་སུ་བཟུང་སྟེ། གཙོ་བོ་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་སོགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལ་སྦྱར་ནས། ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་དགོངས་འགྲེལ་རྒྱ་ཆེར་རྩོམ་པ་དང་། དགོངས་དོན་འཆད་ཉན་ཆེས་ཆེར་སྤེལ་བ་སོགས་མཛད་པ་ཙམ་ལས། དེ་ལས་སྤྲོས་པའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྙན་དངགས་དེའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མཛེས་པ་དང་། རྒྱན་གྱི་ངོ་མཚར། ཉམས་ཀྱི་རོ་མཆོག་སོགས་རྗོད་བྱེད་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་སྦྱོར་བའི་རོལ་མྱོང་ཡིད་ཀྱི་གསོས་སུ་འགྱུར་བ་དག་ལ་བཤད་པ་བྱས་པ་ཧ་ཅང་ཉུང་བས།[80]  ཁོ་བོས་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞིའི་ཉམས་འགྱུར་ལ་རྣམ་པར་དཔྱད་པའི་རྩོམ་ཡིག་གཅིག་སྐབས་གཞན་དུ་བཀོད་ཟིན་པར་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོམ་ཡིག་མང་དུ་མཆིས་པས་འདིར་ཚིག་ཚོགས་མང་པའི་ལས་བསྐྱུངས་ཏེ་འདི་ཙམ་འཐུས་པར་བྱས་སོ། །

༦ སྙན་ངག་གི་བརྩམས་ཆོས་གཞན་དང་བཅས་མཇུག་བསྡུ་བ།

སྤྱིར་གོང་དུ་ཞུས་པ་བཞིན་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ནང་པའི་བསྟན་པ་ལ་ཞུགས་པའི་རྗེས་ནས། རང་གི་སྒོ་གསུམ་གྱི་སྡིག་པ་སྦྱོང་བའི་སླད་དུ། རྟ་དབྱངས་དང་དཔའ་བོ། མ་ཊི་ཅེ་ཊ་སོགས་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་མི་འདྲ་བ་གསུམ་ཙམ་ཞིག་སྤྱད་ནས་བརྗོད་བྱ་སྣ་ཚོགས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཛད་པ་ལས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ལ་བསྟོད་པའི་སྙན་ངག་ཐུང་ངུའི་རིགས་ཀྱང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་བརྩམས་ཤིང་། དེ་དག་ཕལ་མོ་ཆེ་རང་རེའི་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ནས་བསྟན་འགྱུར་གྱི་བསྟོད་ཚོགས་ཀྱི་ཆོས་སྐོར་དུ་བཞུགས། དེ་ཡང་སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་དུ་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་མཚན་ཐོག་ཏུ་《གཎྜིའི་བསྟོད་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་》ཞེས་བྱ་བ་དང། 《ནོར་བུ་གླིང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ལྷ་ལྔ་ལ་བསྟོད་པ། 》《བླ་མ་ལྔ་བཅུ་པ། 》དེ་བཞིན་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་མཚན་དུ་བཞུགས་པའི་སྙན་ངག་ནི་《བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱེས་པའི་རབས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་གཎྜི་》ཞེས་པ་དང་། 《ལེགས་པར་བཤད་པ་རིན་པོ་ཆེ་ཟ་མ་ཏོག་ལྟ་བུའི་གཏམ། 》《ལེགས་པའི་ལམ་བསྟན་པའི་གཏམ། 》སློབ་དཔོན་མ་ཊི་ཅེ་ཊའི་མཚན་དུ་བཞུགས་པ་ཁག་ནི་《སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྟོད་པ་བསྔགས་པར་འོས་པ་བསྔགས་པ་ལས་བསྟོད་པར་མི་ནུས་པར་བསྟོད་པ་》ཞེས་བྱ་བ་དང་། 《སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྔགས་པར་འོས་པ་བསྔགས་པ་ལེའུ་བཅུ་གསུམ་པ། 》《དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་བསྟོད་པ། 》《ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་ལ་བསྟོད་པ། 》《གཅིག་ལས་འཕྲོས་པའི་བསྟོད་པ། 》《བདེ་བར་གཤེགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔའི་བསྟོད་པ་མཚན་རིན་པོ་ཆེས་སྤྲས་པ། 》《དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་བསྟོད་པ། 》《སྤེལ་མར་བསྟོད་པ། 》《དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་བསྟོད་པ། 》《བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་བསྟོད་པ། 》《ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་པར་བསྟོད་པ། 》《འཕགས་མ་ལྷ་མོ་སྒྲོལ་མའི་བསྟོད་པ་དོན་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་བསྟོད་པའི་རྒྱལ་པོ། 》《མ་ཏི་ཙི་ཏྲིའི་གླུ། 》《འཕགས་མ་སྒྲོལ་མའི་བསྟོད་པ། 》《རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཀ་ནི་ཀ་ལ་སྤྲིངས་པའི་སྤྲིངས་ཡིག་》བཅས་བཞུགས་སོ། ། རང་རེའི་བསྟན་འགྱུར་ཁྲོད་དུ་བཞུགས་པའི་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོའི་སྙན་ངག་གི་གཞུང་ཚན་འདི་དག་ལས་《སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་》ཙམ་མ་གཏོགས་གཞན་ཀུན་བོད་དུ་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་འཇུག་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་བྱུང་བས། བོད་ལ་དཎྜིའི་སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་《མེ་ལོང་མ་》མ་བསྒྱུར་བའི་གོང་དུ་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྙན་ངག་རྩོམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་མ་དཔེ་ལྟ་བུར་གྱུར་པས། སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་ཚིག་སྦྱོར་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་ནང་གི་བརྗོད་བྱའི་སྙིང་པོ་སོགས་སྒྲ་དོན་གཉིས་ཀས་གནའ་རབས་བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་པ་རྣམས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་པས། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་མཁས་གྲུབ་སྐྱེས་ཆེན་རྣམས་ལ་བསྟོད་པ་འབྲི་བའི་སྲོལ་ཡང་འདི་བའི་སྙན་ངག་གི་སྐུ་དྲིན་ལས་བྱུང་བར་ཁ་ཚོན་གཅོད་ནུས་པ་ཡིན། གཞན་དུས་ཕྱིས་མེ་ལོང་མ་གཞུང་ཁྲིད་མཛད་པའི་སྐབས་ཀྱང་། ཞོར་འཕྲོས་སུ་འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་སྙན་ངག་ཆེ་འབྲིང་དང་ཁྱད་པར་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་ངེས་པར་གསན་བཞེས་མཛད་པའི་ཕྱག་སྲོལ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་མཆིས། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་སྙན་ལ་བརྗོད་བྱ་གཏིང་བརླིང་བའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་རྩོམ་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལུགས་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་སྙན་ངག་པ་མང་པོས་ཀྱང་ལད་མོ་བྱེད་པའི་སྲོལ་ད་ལྟའང་དར་ཞིང་། དེ་ཡང་འདི་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་བསྟོད་ཚོགས་རྣམས་ཀྱི་མ་ཕྱི་ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་ཕལ་ཆེར་མ་བཞུགས་ཀྱང་། བོད་སྐད་དུ་གང་བསྒྱུར་པ་བསྟོད་པའི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱན་དང་ཡོན་ཏན། ཉམས་འགྱུར་དང་སྦས་དོན་གྱི་མྱོང་བ། སྒྲ་དོན་གཉིས་ཀྱི་འོས་སྦྱོར་སོགས་གང་ལ་གཞིགས་ཀྱང་མཛེས་པའི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཤ་སྟག་ཏུ་སོང་བ་དག་ལས། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྙན་ངག་དངོས་ལའང་འགྱུར་མ་ལས་ཀྱང་ཚད་མཐོ་བའི་ཉམས་འགྱུར་རོ་མཆོག་དང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཛེས་པ་ལྡན་པ་ལ་སོམ་ཉི་མེད་སྙམ། དཔེར་ན་སློབ་དཔོན་གྱིས་མཛད་པའི་《གཎྜིའི་བསྟོད་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་》ལྟ་བུར་མཚོན་ན་སྙན་ངག་གི་འབྲི་ཐབས་དམིགས་བསལ་བ་ཞིག་སྟེ། བརྗོད་ཚུལ་གཎྜིའི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ནི་མུ་སྟེགས་པ་དག་གི་སྙིང་རྣམ་པར་འཇོམས་པ་དང་། ང་རྒྱལ་མེད་པར་བྱེད་པ། སྐྲག་པར་བྱེད་པ། འཇིགས་པར་བྱེད་པ་སོགས་གཎྜིའི་སྒྲ་བསྒྲགས་པ་ལ་བསྟོད་པ་མཛད་པའི་སྒོ་ནས། དོན་དུ་སྙན་ངག་གི་སྒྲའི་སྦས་དོན་གྱི་གོ་བར་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པའི་གསུང་གི་བདག་ཉིད་དམ་པའི་ཆོས་ནི། མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ངག་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པར་མཚོན་པའི་འཁྱོག་བརྗོད་ཀྱི་སྙན་ངག་ཅིག་ཡིན། བསྟོད་པ་འདི་ནི་པཎྜི་ཏ་རྒྱལ་བའི་སྡེ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་བཙུན་པ་དྷརྨ་ཡོན་ཏན་གྱིས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་པ་སྡེ་དགེའི་བསྟན་འགྱུར་གྱི་ཆོས་ཚན་ཨང་༡༡༤༧ལ་མཇལ་དུ་ཡོད་དོ། ། འདིར་སློབ་དཔོན་གྱི་བསྟོད་ཚོགས་རྣམས་རེ་རེ་ནས་ཞིབ་པར་བརྗོད་ན་ཡིག་ཚོགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་སྐབས་གཞན་དུ་ཞིབ་པར་རྟོག་དཔྱོད་བྱ་བའི་འདུན་པ་ཆེ་བས་རེ་ཞིག་འདི་ཙམ་གྱིས་འཐུས་པར་བྱེད།[81]  མདོར་ན་ཐུབ་པའི་སྐུ་ཚེའི་རྟོགས་བརྗོད་དང་སྐྱེས་རབས། དེ་བཞིན་བསྟོད་པ་སོགས་སྙན་དངགས་རྩོམ་པའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་འཇུག་པ་མཆོག་ཏུ་ཡངས་པའི་མཐུས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་སྙིང་པོ་རྣམས་ཐ་ན་གླུ་གར་མཁན་དང་། ཟློས་གར་བ། བཞད་གད་མཁན་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ལུས་ངག་གི་མངོན་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་འཁྲབ་པ་དང་། གླུ་རུ་ལེན་པ་དང་ཁ་ཏོན་དུ་བྱེད་པས་ཡུལ་གྱི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ལ་དད་པ་རང་ཤུགས་ཀྱིས་སྐྱེས་ཏེ།[82]  ཞེས། ཆོས་རྗེ་ཇོ་ནང་པའི་ཆོས་འབྱུང་ལས་གསུངས་པ་ལྟར། སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་སྙན་ངག་རྣམས་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་ཀུན་གྱི་རྒྱུན་ཆགས་ཀྱི་ཞལ་འདོན་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་དང་། ཕྱི་ནང་ལྟ་གྲུབ་འཛིན་པའི་སྙན་ངག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྤྱི་གཙུག་ཏུ་བཀུར་བ་མ་ཟད། དུས་ད་ལྟའང་འདི་བའི་གྲགས་པ་ཡངས་པའི་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་སྙན་པར་གྲགས་པའང་ངག་རིག་རྩོམ་པའི་གནས་ལ་དབང་འབྱོར་བའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཡིན་པའོ། ། གཞན་རྒྱ་གར་བའི་དམངས་ཁྲོད་ཁ་རྒྱུན་དུའང་སློབ་དཔོན་འདི་བ་གླུ་གར་རོལ་དབྱངས་གསར་དུ་རྩོམ་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་མ་ཟད། གླུ་གར་ཚོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གྲོང་ནས་གྲོང་དུ་ཆིབས་བསྐྱོད་ཀྱིས། སྟོན་པའི་མཛད་པ་རྣམ་ཐར་གྱི་རིམ་པ་ཟློས་གར་དུ་འཁྲབ་སྟོན་མཛད་པས། མཁས་པ་ལྟ་ཅི་སྨྲོས་འཇིག་རྟེན་པ་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པའི་རྒྱུད་ལའང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསླབ་བྱའི་སྙིང་པོ་རྣམས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལམ་ནས་ཤུགས་རྐྱེན་བག་ཆགས་གཏིང་ཟབ་བཞག་པས་ན། སྙན་ངག་བརྩམས་པའི་བྱས་པ་ཁོ་ནས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཕྱག་རྗེས་ཟླ་མེད་པ་འཇོག་གནང་མཛད་ཅིང་། འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་སྐུ་ཚེའི་མཛད་པའི་སྙིང་པོའང་རྩོམ་པའི་བྱ་བ་དང་། དེ་བས་ཀྱང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་རྣམས་ཡིན། དེ་རྣམས་ལས་མང་པོ་ཞིག་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མ་ཕྱི་ཕལ་ཆེར་བོར་བརླག་ཏུ་གྱུར་ཅིང་། སྐད་ཡིག་གཞན་དག་ཏུའང་ཇི་བཞིན་མ་བསྒྱུར་མོད། རང་རེའི་ལོ་ཙཱ་བ་མེས་པོ་རིམ་བྱུང་གི་སྐུ་དྲིན་ལས་[83]  བོད་སྐད་དུ་དུས་ད་ལྟའང་བརྗོད་བྱ་དང་རྗོད་བྱེད་གཉིས་ཀའི་རོ་མཆོག་ཉམས་པ་མེད་པར་དཔྱོད་ལྡན་ཡིད་བཟང་གི་སྙིང་གི་གསོས་སུ་བཞུགས་ཡོད་པ་ནི་སྐལ་བ་མཆོག་ཏུ་དགེའོ། །

 

དཔྱད་ཡིག་དང་ཞབས་མཆན།

[1]  སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་དང་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིགཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༥། ཤོག༣༥༨-༣༩༣།

[2] तस्मिंकालेभविष्यन्तिभिक्षवोमेबहुश्रुताः।मातृचीनाख्यनामास्तुस्तोत्रंकृत्वाममैवतु।यथाभूतगुणोद्देशैःll883llMañjusrimülakalpa,Vol.II,TheMithilaInstitutc,1964,Pg.481.འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད། ལེའུ། ༣༦། སྡེ། བཀའ། རྒྱུད། ན། ཤོག༣༠༨།

[3]  ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གི་དགེ་སློང་ཀུན་ལ་ཤིན་ཏུ་སྙོམས་པར་ཕན་འདོགས་པ་ཐེག་ཆེན་ཁོ་ནའི་ཁ་ཟིན་ཡང་མ་མཛད་པས། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་ལྷག་པར་དད་ཅིང་། ནང་པའི་སྤྱི་མི་ལྟ་བུར་གྱུར་པས་ཤིན་ཏུ་གྲགས་ཆེའོ། ། ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ། རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༩། ཤོག༨༠

[4]  སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་འདི་པའི་མཚན་ལ་འཕགས་པ་དཔའ་བོ་དང་། རྟ་དབྱངས། མ་ཁོལ། ཕ་ཁོལ། ཐུབ་དཀའ་ནག་པོ། རལ་པ་ཅན། སྐྲའི་ལ་བ་ཅན། ཆོས་ལྡན་རབ་འབྱོར། དགའ་བྱེད། བློ་གྲོས་བཀྲ་བ། ཨ་ཤོ་ཀ། དཔལ་ཆེན་དགེ་བ། མར་མེ་མཛད། འབུམ་ཊིཀ་མཁན་པོ། དཾ་ནཉྩ་སེ་ན། བཀོད་མ་འཛིན་པ། ལྷ་གསུམ་པ་ཞེས་སོགས་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཇི་སྙེད་པ་ཞིག་ཡོད་པ་མ་ཟད། མཚན་དོན་གྱི་རྒྱབ་ཏུ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་བའམ་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱང་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་བ་རྣམས། རྗེ་བཙུན་ཏཱ་རཱ་ནཱ་ཐའི་རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་དང་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བའི་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་སོགས་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དང་རྣམ་ཐར་ཁག་ཏུ་གཟིགས་འཚལ།

[5]  There were very likely two individuals of the name of Aryasura. One was the author of the Jatakamal and the other was that Subhasi-taratnakarandaks Katha. InTibetan accounts, they two have probably been mistakenly taken as one person.”-Jatakamala-ed by Dr.PLVardya, P.278

[6]  སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདིའི་ངོ་སྤྲོད་འོག་ཏུ་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོའི་སྒྱུ་རྩལ་རྩོམ་རིག་གི་བརྩམས་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་སྐབས་བཤད་པར་བྱའོ། །

[7]  सौन्दरानन्देमहाकाव्ये आज्ञाव्याकारणो नामाष्टादशःसर्गः। आर्यसुवर्णाक्षीपुत्रस्य Critically edited with notes by E.H.Johnston.M.A, The Saundarananda of Ašvaghosa, OxfordUniversityPress, 1928, Pg142

[8]  Ibid, ཤོག ༨༠།

[9]  རྡོ་རྗེའི་ཁབ། བློ་བཟང་ནོར་བུ་ཤཱསྟྲི། བློ་བཟང་རྡོ་རྗེ་རབ་གླིང་། གླེང་བརྗོད། ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་། ༢༠༡༦། ཤོག ༢༥།

[10]  སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་རྩ་འགྲེལ། དཔལ་ལྡན་ཆོས་གྲགས། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང། ་༡༩༩༧། ཤོག༡༨༡།

[11] डॉ० कमलाकान्त मिश्र, जातकमाला- एक अध्ययन, गङ्गानाथ झा केन्द्रीय संस्कृत विध्यापीठ, १९७७, पृ. ३९.

[13]  རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། ཤོག༧༩།

[14]  ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། སྨད་ཆ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཕྱི་ལོ་༡༩༨༦། ཤོག༡༤༤༥པད་དཀར་ཆོས་འབྱུང་དགོས་འདོད་ཀུན་འབྱུང་། ཀུན་མཁྱེན་པདྨ་དཀར་པོ། ཝཱ་ཎ་བཀའ་བརྒྱུད་ཉམས་སྐྱོང་ཚོགས་པ། ཕྱི་ལོ་༢༠༠༤། ཤོག༤༩

[15]  ཡོངས་འཛིན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན། སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་རྣམ་བཤད་ཐེག་ཆེན་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ། གསུང་འབུམ། པོད་༣པ། དཔལ་བརྩེགས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་། ཕྱི་ལོ་༢༠༡༡། ཤོག༣༠༠།

[16]  Doctrine and Practice in Medieval Korean Buddhism: The Collected Works of Ŭich’on. University of Hawaii Press. 30 November 2016. Pg. 161.
Olivelle, Patrick; Olivelle, Suman (eds.). Manu’s Code of Law. Oxford University Press. 2005, Pg. 24.
[17]  Dr. Ramayan Prasad Dwivedi. Vajrasuci of Ašvaghosa, Introduction, Chukhamba, Varanasi, 1985, Pg. 5.

[18]  སྙན་དངགས་མཁན་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་མ་ཡུམ་ཕྱི་ཚུལ་དུ་མུ་སྟེགས་པའི་ཆོས་ལ་འཇུག་པ་ཙམ་ལས་ནང་ལྟར་དུ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ལ་མོས་གུས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་མ་ཟད། འཕགས་པ་དཔའ་བོ་ཐོག་མར་ནཱལནྡཱར་མངགས་རྫོང་བྱེད་མཁན་ཀྱང་གང་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེད་མ་གསེར་མིག་ཅན་མ་འདི་ཉིད་ཡིན་པ་ལོ་རྒྱུས་ཁག་ཏུ་གསལ།

[19]  དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་བསྟོད་པ། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ། བསྟོད་ཚོགས། བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། ཤོག༡༠༤།

[20]  Dr. Ramayan Prasad Dwivedi, Pg. 5.
[21]  Ibid, ཤོག༧༨།
[22]  Biswas, Mirabai. A Critical Study on the Buddhacarita. University of Calcutta, Department of Arts, 1979.
[24]  आचार्य बलदेव उपाध्याय, संस्कृत साहित्य का इतिहास, पृ. १८० १८१

[25] E. B. Cowell, The Buddha-karita Of Asvaghosha, New Delhi, 1977, Pg 2

[26]  Roma Chaudhuri, Pg. 31

[27]  Ibid,ཤོག ༧༩།

[28]  Sacred Books of the East Vol. 49, Pg. 9

[29]  སློབ་དཔོན་གྱི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་དེང་རབས་ཀྱི་ཉམས་ཞིབ་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ ནི། འབུམ་རམས་མ་ས་ར་ལཱ་ཁོ་ས་ལཱ་ཡིས་བརྩམས་པའི་《རྟ་དབྱངས་དང་ཁོང་གི་དུས་སྐབས་》ཞེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་

གི་དེབ་རྒན་ཤོག་གྲངས་༤༩༡གི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་དེར་སྤྱན་རས་གཡོ་བར་འཚལ། ཨིན་སྐད་ཐོག་བྲིས་པའི་

དེབ་དེར་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་བ་རྣམས་སྐབས་དེའི་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་

ཚིགས་དང་གུང་བསྒྲིགས་ནས་གསལ་ལ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ལྟ་བུར་བཀོད་འདུག་གོ ། Khosla, Sarla: Asvaghosa and

His Times. New Delhi, Intcllectual Publishing Housc.1986

[30]  རྒྱ་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའི་སློབ་དཔོན་གྱི་རྣམ་ཐར་དུ་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་རྩོད་པས་ཚར་གཅོད་མཁན་ནི་འཕགས་

པ་རྩིབས་ལོགས་ཞེས་པའི་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན་པར་གསལ་ཞེས་བྱུང་། རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ། ཤོག ༣༣༦།

[31]  Walser, Joseph Nagarjuna in Context: Mahayana Buddhism and Early Indian Culture. New York: Columbia

University Press. 2005, Pg. 60

[32]  ཉི་ཧོང་གི་མཁས་པ་ཁ་ཅིག་གིས་དཔལ་མགོན་ཀླུ་སྒྲུབ་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོའི་རྗེས་སུ་བྱོན་པར་བཤད། དེའི་ ཁུངས་སུ་སློབ་དཔོན་འདི་བས་མཛད་པའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་དད་པ་བསྐྱེད་པའི་བསྟན་བཅོས་ལ་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་

ཀྱིས་འགྲེལ་བ་མཛད་ཡོད་སྐོར། ལོ་ཙཱ་བ་བློ་བཟང་ནོར་བུ་ཤཱསྟྲི་དང་བློ་བཟང་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་རྡོ་རྗེའི་ ཁབ་ཀྱི་གླེང་བརྗོད་དུ་བཀོད་འདུག ། ཤོག ༢༧

[33]  lbid, ཤོག ༧༩།

[34]  Dr. Ramayan Prasad Dwivcdi, Pg.5

[35] Hill, John E. Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, First

to Second Centurics CCE.2009. Pg. 29

[38] It’s perhaps from the 3rd or 4th century AD that the highly learned Buddhist thinkers gave preference to

Paninian Sanskrit and adopted that language in the composition of their works. To this category belonged writers

like Asvaghosa, Nagarjuna, Aryadco, Asanga, Vasubandhu, Sandidava, Aryasura, Kscmcndraas also scvcral

othcrs. Roma Chaudhuri, Pg. 31 

[39] ParanadaNath, Buddhacarita of Asvaghosa: A Critical Study, A thesis for Ph.D, Assam University,

Department of Sanskrit , 2013. Pg.2

[40] qཙེཊ r-ıHIHn, Ig c〔ཛུd, Sansar Chand Sharma, Delhi, Pg. 4

[41] ཡུལ་དེ་དིང་པ་ཀི་སི་ཏན་(Pakistan)རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བྱང་ནུབ་པེ་ཤཱ་ཝར་ཞེས་པའི་ལུང་གཤོང་དུ་ཆགས་ཤིང་། ཁེ་ བར་པསྐུུ་ན་ཁྐྲ་(Khyber Pakhtunkhwa)ཞེས་པའི་མངའ་སྡེའི་རྒྱལ་ས་ཡིན་ལ། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལྷོ་ཤར་ཨེ་ཤི་ཡའི་ནང་གི་ གྲོང་ཁྱེར་རྙིང་ཤོས་སུ་བརྩི་བ་མ་ཟད། ཡུལ་དེར་སངས་རྒྱས་པའི་གནས་གཞིའི་ཆགས་པའི་གནའ་ཤུལ་ཧ་ཅང་གི་མང་ པོ་དུས་ད་ལྟའང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔང་པོའི་ཚུལ་དུ་མཇལ་དུ་ཡོད་དོ། །

[42] ཆོས་རྒྱལ་ཀནི་་ྐས་འཕགས་པ་དཔའ་བོ་མ་ག་དྷའི་རྒྱལ་ས་པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྲར་ནས་རང་གི་རྒྱལ་ས་པེ་ཤཱ་ཝར་ལྷན་ དུ་འཁྲིད་གནང་བར་དང་། སློབ་དཔོན་ཡུལ་དེར་འབྱོར་ནས་ཏུརྐ། ཡ་ཝན། ཤཱཀ པཱར་སི་ལ་སོགས་པའི་རིག་གཞུང་ འཕགས་ཡུལ་དང་མཚུངས་པས་ངོ་མཚར་སྐྱེས་ཞེས་བཤད། བློ་བཟང་ནོར་བུ་ཤཱསྟི་སོགས། རྡོ་རྗེའི་ཁབ་ཀྱི་སྔོན་གླེང་།

ཤོག ༢༧།

[43] Khosla, Sarla: Ašvaghosa and His Times. Pg. 1-70

[44]  རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ། ཤར་རྒྱལ་བ་ཙོང་ཁ་པ། ཞལ་འདོན་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག

༩།

[45] Vincent Eltschinger, Nobuyoshi Yamabe, A Bibliography of Ašvaghosa, Springer Nature, 2018 འཇར་པན་ གྱི་ཉམས་ཞིབ་པ་ནོ་བུ་ཡོ་ཤི་ཡ་མ་བེ་སོགས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་༢༠༡༥ཕན་ལ་བྲིས་པའི་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་དང་འབྲེལ་ བའི་དཔྱད་རྩོམ་བརྒྱ་ཕྲག་གཅིག་ལྷག་གི་མཚན་ཐོ་རྒྱས་པར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་འདུག་པར་སློབ་དཔོན་གྱིས་མཛད་ པའི་བསྟན་བཅོས་ཁག་གི་མཚན་གཞུང་ཡང་ཞིབ་པར་གསལ་བར་དཔྱོད་ལྡན་དག་གིས་དེར་སྤྱན་རས་གཡོ་བར་

མཛོད།

[46]  རྡོ་རྗེའི་ཁབ་ཀྱི་གླེང་བརྗོད། བློ་བཟང་ནོར་བུ་ཤཱསྟྲི། བློ་བཟང་རྡོ་རྗེ་རབ་གླིང་། ཤོག ༦༣-༦༥ བར་དུ་རང་རེའི་ བསྟན་འགྱུར་ཁོངས་སུ་བཞུགས་པའི་སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་གཞུང་ཚན་བཅུ་བཞི་སྐོར་དང་།

འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་མཚན་དུ་བཞུགས་པའི་གཞུང་ཚན་ཁག་བདུན། སློབ་དཔོན་མཊེ་ཅེ་ཊའི་མཚན་དུ་བཞུགས་

པའི་གཞུང་ཚན་ཁག་བཅུ་གསུམ་བཅས་ཀྱི་མཚན་དང་ཁུངས་སོགས་ཞིབ་ཕྲ་བཀོད་འདུག་པར་གཟིགས།

[47] དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་འཕྲེང་བ།ཤོག ༦༤༧།

[48] सुबन्धौ भक्तिर्नः क इह रघुकारे न रमते, धृतिर्दासीपुत्रे हरति हरिचन्द्रोऽपि हृदयम्। विशुद्धोक्तिः शूरः प्रकृतिसुभगा भारविगिर-स्तथाप्यन्तर्मोदं कमपि भवभूतिर्वितनुते । । सदुक्ति-५।२६

[49] Roma Chaudhuri, Pg. 31

[50] lbid, Pg. 31

[52] རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ། ཤོག ༣༨༠།

[53] ཟློས་གར་དུ་ཞི་བའི་ཉམས་ཀྱི་རྒྱུ་རུ་སོང་བའི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་སོགས་འགྱུར་བའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ལུས་ངག་གི་

མངོན་ཚུལ་ཇི་བཞིན་གསལ་བར་འདོན་མི་ཐུབ་པས། བྷ་ར་ཏའི་ཟློས་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས་སུ་མ་བཤད་ཀྱང་། སྙན་

ངག་གི་བསྟན་བཅོས་སྨྲ་བ་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྙན་ངག་ཏུ་ཞི་བའི་ཉམས་ངེས་པར་དུ་འཇོག་དགོས་པ་ཙམ་མ་ ཟད། ཞི་བའི་་ཉམས་ནི་ཉམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་སྒེག་པའི་ཡོན་ཏན་དང་མཉམ་པར་འདོད་ཅིང་། ཁྱད་པར་སློབ་ དཔོན་སྣ་ཚོགས་མགོན་པོའི་《རྩོམ་རིག་མེ་ལོང་།》དུ་སྙན་དངགས་ཆེན་པོར་སྒེག་པའི་ཉམས་དང་། དཔའ་བའི་ ཉམས། ཞི་བའི་ཉམས་གསུམ་ལས་གང་རུང་ཞིག་ངེས་པར་དུ་ཉམས་གཙོ་བོར་སྤྱོད་དགོས་པ་དང་། དེ་བྱིངས་ཀྱི་

ཉམས་གཞན་དག་རྣམས་ཉམས་གཙོ་བོར་ཕན་འདོགས་པའི་ཆེད་ཕལ་པའི་ཚུལ་དུ་སྦྱོར་དགོས་པར་གསུངས། शृङ्गारवीरशान्तानामेकोऽङ्गी रस इष्यते । अङ्गानि सर्वाऽपि रसाः सर्वे नाटकसन्धयः ।।६।३१७।। (साहित्यदर्पणः)

[54] སློབ་དཔོན་དཔའ་བོས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྙན་དངགས་སུ་ཞི་བའི་ཉམས་གཙོ་བོར་བྱས་ནས་ སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་མཛད་པ་རྣམས་འདུལ་བྱའི་ཉམས་ལེན་དུ་བསྟར་ཏེ་མཐར་ཐུག་ཞི་བ་མྱང་འདས་

ཀྱི་གོ་འཕང་ཐོབ་ཆེད་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་ཞི་བའི་ཆོས་ཀུན་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལམ་ནས་ འཇིག་རྟེན་དུ་དར་སྤེལ་གནང་རྒྱུ་དེ་ཡིན། འོན་ཀྱང་། འཕགས་པ་དཔའ་བོས་སྙན་ངག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་པའི་འདོད་པ་ ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་མངོན་པར་གསལ་བའི་སྒེག་པའི་ཉམས་འགྱུར་གྱི་རོ་མཆོག་ལྡན་པའི་སྙན་ངག་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ མང་པོ་མཇལ་དུ་ཡོད། སྒེག་པའི་ཉམས་ནི་སྙན་ངག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ངོ་མཚར་མཛེས་སྡུག་དང་ལྡན་པར་བྱེད་པ་ཉམས་ ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྲོག་ཤིང་ལྟ་བུར་སོང་བས་སྙན་དངགས་པ་འདི་བས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པར་སྒེག་པའི་ཉམས་ཀྱི་ སྟོང་ཆ་དེ་ལེགས་པར་བསྐངས་ཡོད་ཅེས་ཟེར། ParanadaNath, Buddhacarita of Asvaghosa: Pg. 3 

[55] “རྒྱའི་བཙུན་པ་ཨི་ཅང་གིས་《སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ།》ནི་ཚིག་ཉུང་ཁ་གསལ་དོན་འདུ་ལ། ཡིད་ལ་དགའ་བའི་

དཔལ་སྟེར་བ་དང་། འདི་ཡིས་བསྟན་པ་འཛིན་ཞིང་ཕན་བདེ་འཕེལ་བར་བྱེད་ཅེས་བསྔགས་བརྗོད་མཛད་པ་མ་ ཟད། ནང་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཨིན་དུ་ནི་ཤི་ཡའི་ས་གང་དུ་ཕྱིན་ཡང་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདི་ངག་ལ་མི་གྱེར་བ་ཞིག་ མེད།”ཅེས་སོགས་གསུངས་ཡོད་པར་གསལ། རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ། ཤོག ༣༨༡།

[56] “The Tibetan version appears to be much closer to the original Sanskrit than the Chinese; in fact from its

verbal accuracy we can often reproduce the exact words of the original, since certain Sanskrit words are always

represented by the same Tibetan equivalents, as for instance, the prepositions prefixedto verbal roots.” Edward B. 

Cowell, The Buddha–Carita, Pg. 4 

[57] Biswas, Mirabai,Pg. 4

[58] རྒྱ་གར་ཀ་ལི་ཀ་ཏ་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་འབུམ་རམས་པའི་སློབ་ཐོན་བྱས་པ་སྐུ་ ཞབས་བིས་ཝ་སེ་ལགས་ཀྱི་ཉམས་ཞིབ་དཔྱད་རྩོམ་ཁ་བྱང་ལ་‘སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་ཞིབ་འཇུག་”ཅེས་པའི་ཉམས་ ཞིབ་ཆེད་རྩོམ་གྱི་ལེའུ་དང་པོར་མུ་སྟེགས་བྲམ་ཟེའི་སྙན་དངགས་པ་ཆེན་པོ་ནག་མོ་ཁོལ་གྱིས་བརྩམས་པའི་ར་གྷུའི་

གདུང་རབས་དང་། གཞོན་ནུ་ཡང་དག་པའི་སྤྱོད་པ། སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ་སོགས་གྲགས་ཆེ་བའི་སྙན་དངགས་དག་གི་ཚིགས་ སུ་བཅད་པ་མང་པོ་ཞིག་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལས་དཔེ་བཤུས་བྱས་པའམ་ཤན་ཤུགས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞུགས་ པའི་ཐད། བསྟན་བཅོས་དེ་དག་གི་ཟློཀ་གཅིག་དང་གཉིས་སུ་རེ་རེར་བཀོད་ནས་ཕན་ཚུན་གཤིབ་བསྡུར་ཞིབ་ཕྲ་བྱས་ པ་འདུག་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། དེ་མིན་ཀཱ་དམྦ་རི་ཞེས་ལྷུག་མའི་སྙན་ངག་དང་དགའ་བའི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བཅད་མའི་སྙན་

དངགས་ཆེན་པོའི་རྩོམ་པ་པོ་གྲགས་ཅན་བཱ་ཎ་བྷ་ཊྚ་སྟེ་ཉག་ཕྲན་ཞབས་འབྲིང་གྱི་སྙན་དངགས་ལའང་། འཕགས་པ་

དཔའ་བོའི་སྙན་དངགས་ཀྱི་ཤན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་པར་བཤད་དང་། དེ་འབྲེལ་སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་

བྱེད་པོ་རྒྱལ་པོའི་གཙུག་དང་། སློབ་དཔོན་དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་སྙན་ངག་ལའང་དཔའ་བོའི་རྩོམ་གྱི་ཤན་ཆེན་པོ་ཞུགས་

ཡོད་པར་བཤད་པའི་སྐོར་ཡང་ཆེད་རྩོམ་དེར་བཤད་འདུག་པས་དཔྱོད་ལྡན་དག་གིས་དེར་སྤྱན་རས་གཡོ་བར་འཚལ།

Biswas, Mirabai,A Critical study on the Buddhacarita,24-37

[59] རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ། ཤོག ༣༣༦།

[60] འཕགས་པ་དཔའ་བོའི་སྙན་དངགས་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ཕྱིའི་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་ཁག་ཏུ་སློབ་གཉེར་བྱེད་སྲོལ་ འདུག་པ་བཞིན། ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་གི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རྩོམ་རིག་གཙུག་ལག་རབ་ འབྱམས་པ་དག་གི་བསླབ་གཞིར་ཡང་《སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་》ལས་ཐོག་མའི་སརྒ་འགའ་ཞིག་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་བཞིན་ ཡོད། དེ་མིན་གཞིས་བྱེས་གཉིས་ཀྱི་མཐོ་སློབ་གཞན་དག་ཏུ་འཆད་ཁྲིད་ཀྱི་རྒྱུན་སྲོལ་ཡོད་མིན་ཆ་མ་འཚལ།

[61] The second well-known work of AsvaghosaSaundarānanda Mahākāvya, is a beautiful poetic and

philosophical treatise of everlasting value, dealing with the conversion of Saundarananda, the handsome step-

brother of Lord Buddha, to Bhddhism.- Roma Chaudhuri, Pg. 24

[62] The Saundarānandaof Asvaghosa, Critically Edited With notes by E.H.Jhonston, The University of the

Panjab, Lahore, Oxford University Press, 1928, Pg. V

[63] E.H.Jhonston,Pg. VI

[64] E.H.Jhonston,Pg. X

[65] གཟུགས་ཅན་བཅུ་པོའི་མཚན་ཉིད་དང་དོན་རྣམས་གོང་གསལ་ལེའུ་དང་པོའི་ཟློས་གར་འཆད་པའི་སྐབས་

བཤད་ཟིན་པས་དེར་གཟིགས།

[66] A.B.Keith, Sanskrit Drama, Oxford Prcss, London, 1924, Pg. 81-82

[67] རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ། ཤོག ༣༣༧

[68] Laders, Hcinrich, Sariputraprakarana; cin Drama des Asvaghosa 1911, ཟློས་གར་འདི་ཉིད་ཆ་ཤས་རྙེད་སོན་ བྱུང་བ་འཇར་མན་སྐད་ཐོག་ཞུ་སྒྲིག་མཛད་པ་མཇལ་དུ་འདུག་ཀྱང་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མ་ཡིག་ལྷན་སྦྱར་མི་འདུག་པས་

ནང་དོན་ཇི་བཞིན་རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་མ་རྙེད།

[69] A.B.Keith, Pg. 81-82

[70] Dr.Ramayan P. Dwivedi, Vajrassuci of Asvaghosa, Pg. 15

[71] ། རྡོ་རྗེའི་ཁབ་ཀྱི་སྔོན་གླེང་། བློ་བཟང་ནོར་བུ་ཤཱཥྚི་སོགསཤོག ༥༩།

[72] འཕགས་པ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་པདྨ་དཀར་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ། བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། མདོ་ སྡེ། པོད་༥༠། དེབ་གཟུགས། ཤོག ༡༠།

[73] ལོ་ཚིགས་འདི་ནང་བསྟན་དཔེ་ཚོགས་ལྟེ་གནས་ཀྱི་དྲ་བར་བཀོད་པར་ཁུངས་བྱས།

[74]  སྐྱེས་པའི་རབས་ཀྱི་རྒྱུད། སློབ་དཔོན་དཔའ་བོ། བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། སྣ་ཚོགས། པོད་ཧུ་པ། དེབ་གཟུགས། ཤོག ༩༤-༣༢༤།

[75] གོང་གསལ་བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མའི་པོད་ཧུ་པར་བཞུགས་སོ། །

[76] ཡོངས་འཛིན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན། གསུང་འབུམ། པོད་༡-༣། དཔལ་བརྩེགས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་།

༢༠༡༡

[77]  སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་འགྲེལ་བཤད་དད་པའི་རིན་ཆེན་འདྲེན་པའི་ཤིང་རྟ། བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ། གསུང་འབུམ། པོད་༡ དཔེ་རིང་ལག་བྲིས་མ། ཤོག ༡༨༠

[78] བློ་བཟང་། སྐྱེས་རབས་སོ་བཞིའི་བསྡུས་དོན་ངོ་མཚར་དགའ་བའི་གཏམ། གསུང་འབུམ། པོད་༡། དཔར་མ། དཔེ་ རིང་། ཤོག ༦༣

[79]  སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་རྣམ་བཤད་ཐེག་ཆེན་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ། ཡོངས་འཛིན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན། གསུང་ འབུམ། པོད་༣པ། དཔལ་བརྩེགས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་། ༢༠༡༡ ཤོག ༢༦༩

[80] སྙན་ངག་མེ་ལོང་མའི་བོད་འགྲེལ་ཁ་ཅིག་ཏུ་སློབ་དཔོན་དཔའ་བོའི་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞིའི་ཚིགས་བཅད་ཟུར་ བཀོལ་གྱིས། རྒྱན་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་སྦྱར་ནས་འགྲེལ་བཤད་བྱས་པའང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ཁམས་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་ ཆོས་ཀྱི་ཉི་མའི་ཁམས་འགྲེལ་དུ་རབ་རྟོག་ཀྱི་རྒྱན་འཆད་པའི་སྐབས་འདི་ལྟར་བྱུང་བ་ཡང་། གཞན་ཡང་རབ་རྟོག་གི་ མཚན་ཉིད་ལྡན་པ་ཤིན་ཏུ་མང་སྟེ། སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པར། ཕྱིའི་རྒྱ་མཚོ་མཐའ་མེད་པར་སྔོ་བ་དངོས་པོའི་གནས་ ཚུལ་གྱི་རྣམ་པ་ལ་གཞན་དུ་སྒྲོ་བཏགས་ནས། དེ་ནས་ཨནྡྷ་སྙིལ་གྱི་མདོག་ལྟར་སྔོ། །ཉི་མའི་འོད་ཀྱིས་གནམ་སྔོན་བཞུ་ བ་བཞིན། །ཁོ་ར་ཁོར་ཡུག་མཚོ་འགྲམ་ལྟར་མི་མངོན། །གཏིང་དཔག་དཀའ་བའི་མཚོ་འཇིངས་ནང་དུ་ཞུགས། །ཞེས་ འབྱུང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཚིག་སྦྱོར་འདི་ལ་མུ་སྟེགས་ཚུན་ཆོད་དིང་སང་གི་བར་དུ་བསྔགས་པ་བྱེད་དོ་ཞེས་རྒྱ་གར་མཁས་ པ་ཚད་མའི་གསུང་སྒྲོས་ལས་འབྱུང། གཞན་ཡང། ཟེའུ་འབྲུ་དཀར་པོ་སོ་ཡི་ཕྲེང་བ་དག ། བདུད་ལ་འཕྱ་བ་བཞིན་དུ་ དགོད་པར་གྱུར། །ཅེས་བྱུང་ཞེས་གསལ། ཁམས་འགྲེལ། སྤར་མ།

[81] སློབ་དཔོན་གྱིས་མཛད་པའི་བསྟོད་ཚོགས་དག་གི་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་དང་རྒྱ་སྐད་སོགས་སྐད་ཡིག་གཞན་དུ་ བསྒྱུར་ཡོད་མེད་སོགས་ཀྱི་གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ ཡུལ་གྱི་རིག་གནས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་རྩོམ་རིག་དང་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་བའི་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་དཔྱོད་ལྡན་ཡིད་ཀྱི་དགའ་

སྟོན་》ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ཏུ་སྡུས་དོན་ཙམ་གསལ་འདུག་པས་དེར་གཟིགས་པར་འཚལ།

[82] Ibid,ཤོག ༧༩

[83] སློབ་དཔོན་འདི་བའི་བསྔགས་འོས་བསྔགས་པའི་བསྟོད་པ་ཞེས་ལེའུ་བཅུ་སུམ་གྱི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྲུབ་པའི་

སྙན་དངགས་ལྟ་བུར་མཚོན་ན། འདི་ནི་སློབ་དཔོན་གྱིས་བྱས་པའི་བསྟོད་པ་ཀུན་ལས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད་ཡིན་ལ་ དེང་ལེགས་སྦྱར་མ་དཔེ་མ་བཞུགས་ཀྱང་། རང་རེའི་བོད་སྐད་དུ་ནི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ཡས་མས་ནས་ལེའུ་སྔོན་མ་ བཅུ་གཉིས་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་སརྠཱ་ཛྙཱ་དེ་བ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་དཔལ་བརྩེགས་རཀྵི་ཏས་བསྒྱུར་ལ། ལེའུ་ བཅུ་གསུམ་པ་དཔེ་ལ་བསྟོད་པའི་ལེའུ་ཉིད་དུས་རབས་བཅུ་པ་ཡས་མས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་པདྨ་ཀ་ར་དང་། ལོ་

ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཏེ་ཁ་བསྐངས་པ་སོགས། བསྟན་པ་སྔ་དར་གྱི་དུས་སུ་བསྟོད་པ་ཞིག་

བསྒྱུར་བར་ལེའུ་གཅིག་ཆད་པ་བསྟན་པ་ཕྱི་དར་གྱི་དུས་ཏེ་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མའི་རྗེས་སུ་ད་དུང་ཁ་བསྐང་རྒྱུ་མ་བརྗེད་ པ་དེ་འདྲ་ནི་རང་རེའི་མེས་པོ་དག་གི་མཛད་རྗེས་ལ་ཡི་རང་རྗེས་དྲན་སྙིང་དབུས་ནས་ཞུ་འོས་སོ། །

བོད་ཡིག་གི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

[1]  རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་རིག་གནས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་རྩོམ་རིག་དང་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་བའི་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་ དཔྱོད་ལྡན་ཡིད་ཀྱི་དགའ་སྟོན། རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

[2]  འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད། སྡེ་དགེ་བཀའ་འགྱུར།

[3]  རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། ཇོ་ནང་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ། སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་།

[4]  རྡོ་རྗེའི་ཁབ། བློ་བཟང་ནོར་བུ་ཤཱསྟྲི། བློ་བཟང་རྡོ་རྗེ་རབ་གླིང་། ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་གཙུག་ལག་སློབ་ཁང་།

[5]  སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་རྩ་འགྲེལ། དཔལ་ལྡན་ཆོས་གྲགས། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང།

[6]  ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

[7]  པད་དཀར་ཆོས་འབྱུང་དགོས་འདོད་ཀུན་འབྱུང་། ཀུན་མཁྱེན་པདྨ་དཀར་པོ། ཝཱ་ཎ་བཀའ་བརྒྱུད་ཉམས་སྐྱོང་ ཚོགས་པ།

[8]  སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་རྣམ་བཤད་ཐེག་ཆེན་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ། ཡོངས་འཛིན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན། དཔལ་

བརྩེགས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་།

[9]  དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་བསྟོད་པ། འཕགས་པ་དཔའ་བོ། བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ།

[10]  བསྟོད་འབྲེལ་བསྟོད་པ། ཤར་རྒྱལ་བ་ཙོང་ཁ་པ། ཞལ་འདོན་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། སི་ཁྲོན་མི་རིགསདཔེ་སྐྲུན་ཁང་།

[11]  འཕགས་པ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་པདྨ་དཀར་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ། བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ།

[12]  སྐྱེས་པའི་རབས་ཀྱི་རྒྱུད། འཕགས་པ་དཔའ་བོ། བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ།

[13]  གསུང་འབུམ། ཡོངས་འཛིན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན། དཔལ་བརྩེགས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཞིབ་འཇུག་ཁང་།

[14]  སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པའི་འགྲེལ་བཤད་དད་པའི་རིན་ཆེན་འདྲེན་པའི་ཤིང་རྟ། བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ། དཔེ་རིང་ལག་བྲིས་མ།

[15]  སྐྱེས་རབས་སོ་བཞིའི་བསྡུས་དོན་ངོ་མཚར་དགའ་བའི་གཏམ། བློ་བཟང་། དཔེ་རིང་།

ཨིན་ཡིག་གི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

[1]  Jatakamala-cd-Dr. P L Vardya, Buddhist Sanskrit Texts Series; 21, Mithila Institute,

[2]  The Saundarānanda of Asvaghosa, E.H.Johnston.M.A, Oxford University Press

[3]  Doctrine and Practice in Medieval Korean Buddhism: The Collected Works of Lich❜on University of Hawaii

Press.

[4]  Manu’s Code of Law, Olivelle, Patrick, Oxford University Press

[5]  Vajrasuci of Asvaghosa, Dr. Ramayan Prasad Dwivedi, Introdiction, Chukhamba

[6]  Vajrasūcī of Asvaghosa – Dr. Ramayan Prasad Dwivedi, Introdiction, Chukhamba, Varanasi

[7]  A Critical study on the buddhacarita, Biswas, Mirabai, University of Calcutta

[8]  Makers of Indian Literature Asvaghosa, Roma Chaudhuri, Sadhiya Akademi

[9]  The Buddha-karita Of Asvaghosha, E. B. Cowell, New Delhi

[10]  Sacred Books of the East, F. Max Muller, Motilal Banarsidass

[11]  Khosla, Sarla: Asvaghosa and His Times, Intellectual Publishing House, New Delhi,

[12]  Nagarjuna in Context: Mahāyāna Buddhism and Early Indian Culture, Walser Joseph, Columbia University

Press

[13]  Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, Hill, John E.

[14]  Buddhacarita of Asvaghosa: A Critical Study, Paranada Nath, Assam University, Department of Sanskrit

[15]  Buddha-karita Of Asvaghosha, The – E. B. Cowell, New Delhi,

[16]  The Saundarānanda of Asvaghosa, E.H.Jhonston, The University of the Panjab, Lahore

[17]  Sanskrit Drama, A.B.Keith, Oxford Press

[18]  Sariputraprakarana; ein Drama des Asvaghosa, Lüders, Heinrich,

ཧིན་དིའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ། 

[1]  जातकमाला-एक अध्ययन, डॉ० कमलाकान्त मिश्र, गङ्गानाथ झा केन्द्रीय संस्कृत विध्यापीठ

[2]  संस्कृत – शास्त्रों का इतिहास, आचार्य वलदेव उपाध्याय, वाराणसेय संस्कृत विशवविद्यालय

[3]  गद्य लहरी, पंडित जमीता रामात्मज, Sansar Chand Sharma, Delhi

[4]  साहित्यदर्पण, श्रीमद्विवनाथ कविराजप्रणीत, साहित्य भण्डर