རྩོམ་བྱང་སྩོལ་མཁན་བུ་ཚེ་རིང་རྒན་པས།         འཇིག་རྟེན་ཁམས་འདིར་ཕ་མས་ཕྲུ་གུ་དང་ཕྲུ་གུས་ཕ་མ་མི་བྱེད་པ་ཞིག་མེད་དེ།   ཕ་མས་ཕྲུ་གུ་དང་ཕྲུ་གུས་ཕ་མ་བྱེད་པ་ནི་འཚོ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་རེད།    འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་ཉིད་དེ་དང་འཚོ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་དེའི་ཁྲོད་དུ།    ང་ཚོ་ཕ་མ་དང་བུ་ཕྲུག་ཚང་མར་དམིགས་བསལ་གྱི་ཚོར་སྣང་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད་ལ།    འཚོ་བའི་ཁོར་ཡུག་དང་འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་སོགས་མི་སོ་སོའི་ལས་དབང་མི་མཚུངས་པའི་དབང་གིས་འདི་ལྟའི་ཚོར་སྣང་ཡང་མི་གཅིག་པ་ཡིན།    མདོར་བསྡུས་ནས་བཤད་ན་ཚོར་སྣང་དེ་ནི་སེམས་ཀྱི་མྱོང་བ་ཙམ་མ་ཟད་ཤ་རུས་ལ་སིམས་པའི་བརྩེ་དུང་ཞིག་ཀྱང་ལོས་ཡིན་སྙམ།   སྙན་ངག་ལ་མཁོ་བ་ནི་འཚོ་བ་རེད་ལ་རླབས་ལྟར་འཕྱུར་བའི་བརྩེ་བ་ཡང་རེད།   རྒྱུ་མཚན་འདི་འདྲ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཏེ།    རྩོམ་གྲོགས་འགའི་མངགས་སྐུལ་འོག་ད་རེས་གཙང་ཁུལ་གྱི་རྩོམ་བྱང་གཅིག་པའི་སྙན་རྩོམ་གྱི་རྩོམ་བྱང་དེ་བཞིན་ཨ་མ་དྲན་དུས་ཞེས་པ་འདི་སྟོན་པ་ཡིན།   གཤམ་དུ་འཁོད་པ་ནི་གཙང་ཁུལ་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཁག་ཅིག་གི་བྲིས་པའི་རྩོམ་བྱང་དུ་ཨ་མ་དྲན་དུས་ཞེས་པའི་སྙན་ངག་ཡིན་པས།   ཚང་མས་དགྱེས་གཟིགས་དང་བཅས་ཐུན་མོང་དུ་ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་ཆེད་དགོངས་ཆར་ལྷུག་རྩོལ་གནང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཆེ།

  དམག་སྤྱི་ཚ་རོང་དང་འབྲེལ་བའི་ཡིད་སྐྱོ་བའི་ལོ་རྒྱུས་དུམ་བུ་ཞིག ཤར་ཚ།     ལུགས་རྙིང་བོད་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གི་དམག་སྤྱི་ཆེན་མོ་བཀའ་བློན་ཚ་རོང་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ལམ་སྤྱན་བསལ་གནམ་གང་ལགས་སུ་འབོད་པ་ཁོང་ནི། སྤྱི་ལོ་ ༡༨༨༨ ལོར་འཕན་ཡུལ་དཀར་མོ་ལྗོངས་ཀྱི་སའི་ཆར་གཏོགས་པའི་ལྷུན་གྲུབ་རྫོང་དཔལ་འབྱོར་གླིང་ཤང་ཁ་སྐོར་གྲོང་ཚོའི་མདའ་བཟོ་ཚང་ཞེས་པ་སེ་ར་ཕུར་ལྕོག་བླ་བྲང་གི་མི་སེར་དཀྱུས་མ་ཞིག་གི་ཁྱིམ་དུ་འཁྲུངས་ཤིང་ཆུང་དུས་ཀྱི་མཚན་ལ་གནམ་གང་ཞེས་འབོད།

མ་ཅིག་ལབ་ཀྱི་སྒྲོལ་མའི་ཐང་ག རླབས་ཆེ་བའི་བུད་མེད་བསམ་བློ་བ་ཐོག་མ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ན་གྲགས་ཆེ་བའི་མ་གཅིག་ལབ་སྒྲོན་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༡༤༩ ལོར་ལྷོ་ཁར་ཡབ་ཆོས་ཀྱི་ཟླ་བ་དང་ཡུམ་འབུམ་ལྩམ་གཉིས་ལ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་ལྔ་ནས་བཟུང་ཡུམ་ལས་ཡི་གེ་འབྲི་ཀློག་ཐོག་མར་བསླབས།  དགུང་ལོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཐོག་བཟུང་ཉིན་རེར་བརྒྱད་སྟོང་བ་ཚར་གཉིས་རེ་ཀློག་ཐུབ་པ་མ་ཟད།  དོན་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་ཐུབ་པས་ཤེས་རབ་ཅན་དུ་ཀུན་གྱིས་བསྔགས།

རྩོམ་པ་པོ། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས། བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་སློབ་གསོ་རིག་པའི་བྱུང་རིམ་ལ་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པ། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས།（1922—2013） དང་པོ།           བོད་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་ལ་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་རྗེས་ཤུལ་ཡོད་མོད།  འོན་ཀྱང་བོད་རིགས་ཀྱི་སློབ་གསོ་རིག་པའི་སྐོར་ལ་སྔོན་ཆད་ཞིབ་འཇུག་གནང་མཁན་རིགས་བྱུང་ཡོད་པ་མ་ཐོས་ཤིང་།  ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་གོང་བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་རེ་ཟུང་གིས་དེའི་ཐད་ལ་དཔྱད་རྩོམ་གནང་བ་ལྟར་ན།  བོད་དུ་སློབ་གསོ་རིག་པའི་ཐོག་མ་ནི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དཀྱིལ་དུ་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་བསམ་ཡས་དགོན་པ་བཞེངས་རྗེས།  སྒྲ་སྒྱུར་རྒྱ་གར་གླིང་དུ་ཡིག་བསྒྱུར་ཁང་ཚུགས་པ་ཡིན་པའི་བཞེད་ཚུལ་ཞིག་མཆིས་ཀྱང་།  ཁོ་བོའི་རྨོངས་བསམ་ལྟར་ན་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་བོད་དུ་དར་བའི་སློབ་གསོ་རིག་པའི་འགོ་ཚུགས་ས་ཞིག་ཡིན་སྲིད་པ་ལས། བོད་མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་གསོ་རིག་པ་ནི་དེ་བས་ཆེས་སྔ་བའི་དུས་ནས་མེད་པ་ག་ལ་སྲིད་སྙམ།  

དཔལ་ནཱ་ལེན་དྲའི་གནས་ཤུལ་ཁྲོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་སྐུ་འདྲ། ༡༨༩༥ལོ་པར་བླང་། 那烂陀遗址内的佛陀像，摄于1895年   དཔལ་ནཱ་ལེན་དྲའི་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་པེ་ཧར་ཞིང་ཆེན་གྱི་པ་ཐེ་ནའི་ཉེ་འདབས་སུ་ཡོད། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་བའི་མགོན་པོས་སྤྱི་ལོ1608ལོར་མཛད་པའི་རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་དུ། དཔལ་ནཱ་ལན་དྲའི་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གསུམ་པའི་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ང་ལ་ནུའི་རིང་ལ་གསར་དུ་བསྐྲུན་ཅིང་། དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་སློབ་དཔོན་མཛད་མྱོང་ཞེས་གསུངས།སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་ལྔ་བའི་དཀྱིལ་ཙམ་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་རྣམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད་དེ། ནང་བའི་ཆོས་ཀྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱངས་པ་བྱེད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར། དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་ལ་པེ་ཧར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཀ་ན་ཀན་ཟེར་བ་ཞིག་གི་རིང་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་རྣམ་པ་ཆེར་བསྐྱེད་ནས།དཔལ་ནཱ་ལེན་དྲའི་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་དུས་རབས་བཅུ་བའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་ཆེས་ཆེ་ཞིང་གཟི་དཔལ་རྔམ་བརྗིད་ལྡན་པའི་དགོན་སྡེའམ་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ།།