སྤྱིར་བཏང་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་སོགས་དཔྱད་གཞི་ལ་ལར་སྤུར་རྒྱལ་རིམ་བྱོན་གྱི་གོང་འོག་བསྒྲིགས་སྟངས་འདི་ལྟར་མིན་མོད།ཁོ་བོས་ཡོངས་གྲགས་བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་རིམ་བྱོན་གྱི་ཐུགས་དགོངས་ལྟར་བཀལ་བ་ཡིན་པས།མ་རྟོགས་ལོག་རྟོག་གི་ཆ་ཡོད་སྲིད་པས་ཐུགས་དགོངས་གསོང་བོ་རེ་མཆིད་རོགས་ཞུ་ཞུ།།        

དང་པོ། རྫོང་རྒྱབ་ཀླུ་ཁང་གི་ལྡེབས་བྲིས་རི་མོའི་འབྲི་རྒྱུན།           རྫོང་རྒྱབ་ཀླུ་ཁང་གི་ལྡེབས་རིས་བྲིས་རྒྱུན་ནི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རི་མོའི་ལུགས་ཆེན་པོ་ལྔའི་ཡ་རྒྱལ་སྨན་ལུགས་རྙིང་མའི་བྲིས་རྒྱུན་ཡིན་ཞིང་། དེ་ཡང་དུས་རབས་བཅོ་ལྔའི་དུས་མགོར་ལྷོ་བྲག་སྨན་ཐང་ཁུལ་དུ་འཁྲུངས་པའི་པིར་ཐོག་མཁན་པོ་སྨན་བླ་དོན་གྲུབ་རྒྱ་མཚོས་གསར་གཏོད་གནང་བའི་བོད་ཀྱི་རི་མོའི་གྲུབ་མཐའ་ཆེན་པོ་ལྔའི་ཡ་རྒྱལ་སྨན་ལུགས་ཞེས་གངས་ཅན་ཡུལ་དུ་བཟོ་ཡི་གནས་ལ་སྙན་པའི་གྲགས་པ་དབྱར་གྱི་རྔ་སྒྲ་གྲགས་པ་བཞིན། གངས་ཅན་ཡུལ་ན་མཚན་སྙན་ཤིན་ཏུ་ཆེ།

༡ སྟག་གཟིག་སྤུངས་ཡིག སྟག་གཟིག་སྤུངས་ཡིག་ནི་གངས་ལྗོངས་སུ་ལོ་ངོ་བཞི་སྟོང་གི་སྔོན་རོལ་ནས་བོད་མིས་བེད་སྤྱོད་བཏང་བའི་ཡི་གེ་ཞིག་ཡིན།མཁས་དབང་རྣམ་པས་ཡུན་རིང་ཞིབ་འཇུག་གནང་བར་གཞིགས་ན་བོད་ཡིག་འདི་རྒྱ་གར་གནའ་བོའི་ཡི་གེ་ལཉྫ་དང་ཤིན་ཏུ་འདྲ།ཡིག་གཟུགས་འདི་ནི་མངའ་རིས་ས་ཁུལ་རྩ་མདའ་རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་ཨེམ་ཆི་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ལགས་ཀྱིས་ཡུན་རིང་ཉར་ཚགས་གནང་བའི་བོན་ཡིག་སུམ་རྟགས་པར་པོད་ལས་འདྲ་བཤུས་ཞུས།

དཔལ་ནཱ་ལེན་དྲའི་གནས་ཤུལ་ཁྲོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་སྐུ་འདྲ། ༡༨༩༥ལོ་པར་བླང་། 那烂陀遗址内的佛陀像，摄于1895年   དཔལ་ནཱ་ལེན་དྲའི་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་པེ་ཧར་ཞིང་ཆེན་གྱི་པ་ཐེ་ནའི་ཉེ་འདབས་སུ་ཡོད། དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་བའི་མགོན་པོས་སྤྱི་ལོ1608ལོར་མཛད་པའི་རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་དུ། དཔལ་ནཱ་ལན་དྲའི་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གསུམ་པའི་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ང་ལ་ནུའི་རིང་ལ་གསར་དུ་བསྐྲུན་ཅིང་། དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་སློབ་དཔོན་མཛད་མྱོང་ཞེས་གསུངས།སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་ལྔ་བའི་དཀྱིལ་ཙམ་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་རྣམ་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱེད་དེ། ནང་བའི་ཆོས་ཀྱི་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་སྦྱངས་པ་བྱེད་པའི་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར། དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་ལ་པེ་ཧར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཀ་ན་ཀན་ཟེར་བ་ཞིག་གི་རིང་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་འདིའི་རྣམ་པ་ཆེར་བསྐྱེད་ནས།དཔལ་ནཱ་ལེན་དྲའི་གཙུག་ལག་ཁང་དེ་དུས་རབས་བཅུ་བའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་ཆེས་ཆེ་ཞིང་གཟི་དཔལ་རྔམ་བརྗིད་ལྡན་པའི་དགོན་སྡེའམ་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ།།  

དངུལ་ལོར་ནི་དངུལ་ཡིན། མིའི་རིགས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཐོག་མའི་དུས་སུ། མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་དངོས་ཟོག་དང་མི་གཞན་གྱི་དངོས་ཟོག་བརྗེ་རེས་བྱེད་ལ། དེའི་དུས་སུ་ད་དུང་དངུལ་དགོས་པ་མ་རེད། སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་བྱུང་བ་དང་སྦྲགས་ནས་རིམ་བཞིན་དངུལ་བྱུང་བ་རེད། དེ་ཡང་མི་རྣམས་ཀྱིས་ངལ་རྩོལ་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས་དངུལ་གསོག་པ་དང་། དེ་ནས་དངུལ་གྱིས་སོ་སོར་མཁོ་བའི་དངོས་ཟོག་ཉོ་སྲོལ་བྱུང་། དང་ཐོག་མི་རྣམས་ཀྱིས་པད་ཤག་དང་གྲི་དངུལ་སྤྱད་པ་དང་། དེ་ནས་རིན་ཆེན་གསེར་དངུལ་སྤྱད་ལ། དེང་སང་ནི་ཤོག་སྒོར་གསར་གཏོད་བྱས་ནས་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད།