བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་སྐོར་གྱི་དྲི་བ་དྲིས་ལན། ༼ ༡ ༽ཅི་ཞིག་ལ་ལྷ་སྒྲུང་ཟེར། གདོད་མའི་སྐབས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཡ་མཚན་དང་དེ་ཉིད་ཤེས་འདོད་ཀྱི་བློ་དྲག་པོ་སྐྱེས་ཤིང་སྐབས་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་ནུས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་སྣང་ཚུལ་དེ་དག་ལ་དཔྱད་པ་དང་འགྲེལ་བཤད་འདྲ་མིན་བྱས་པ་དེ་རིགས་རྒྱུན་ཆགས་སུ་བྱུང་བའི་སྒྲུང་ལ་ཟེར། ༼ ༢ ༽ལྷ་སྒྲུང་ལ་རིགས་ཀྱི་ཆ་ནས་དབྱེ་ན་གང་དག་ཡོད། རང་བྱུང་ཁམས་ཆེན་མོའི་སྐོར་དང་། མིའི་རིགས་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས་སྐོར། ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ་སྐོར་བཅས་ཡོད།

 ལྷོ་བྲག་སྲས་མཁར་དགུ་ཐོག་ནི་ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་ལྷོ་བྲག་རྫོང་ཁོངས་སུ་གནས་ཤིང་། རྩེད་ཐང་ནས་ལམ་ཐག་སྤྱི་ལེ་༣༨༣ཡོད་པ་དང་།  མཐོ་ཚད་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་རྨིད་༣༧༠༠རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབང་ཕྱུག་རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པས་༡༠༧༧ལོ་ནས་༡༠༨༤ལོའི་བར་དུ་ཕྱག་བཏབ།  དེའང་རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ་ནི་ཆོས་ལུགས་གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱི་དད་མོས་དང་བརྩི་བཀུར་ཞུ་སའི་གྲགས་ཅན་གྱི་ཆོས་པ་རྣམ་དག་ཅིག་ཡིན་ཞིང་།   གཙང་སྨྱོན་ཧེ་རུ་ཀས་བརྩམས་པའི་ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་《རྗེ་བཙུན་མི་ལའི་རྣམ་ཐར་》ནི་རྒྱལ་ཕྱི་རྒྱལ་ནང་གང་སར་སྐད་གྲགས་ཡོད།

གསའ། (གསའ་ལ་ཨ་མདོའི་ཡུལ་སྐད་དུ་གསའ་བན་དེ་དང་སྲོག་ཆགས་རིག་པ་རུ་གངས་གཟིག་ཟེར) གསའ། 雪豹Snow Leopard གཟུགས་གཞིའི་ཁྱད་ཆོས། གསའ་ཡི་གཟིགས་ཀྱི་རིང་ཚད་ལ་སྨིས་1ནས་སྨིས་ 1.5 ཡོད། ཕོ་གསའ་ནི་མོ་གསའ་ལས་ཅུང་ཆེ། གསའ་ཡི་རྔ་མ་སྦོམ་ཞིང་ཆེ་ལ། རྔ་སྤུ་རིང་ཞིང་སོབ་སོབ་ཡིན་པར་མ་ཟད། རྔ་མའི་རིང་ཚད་ཀྱིས་གཟུགས་ཀྱི་རིང་ཚད་ཀྱི་ 2/3 ཡན་ཟིན་འདུག གསའ་ཡི་ལུས་ཧྲིལ་བོ་དཀར་སྐྱ་ཡིན་པ་དང་། ཐིག་ལེ་ནག་པོ་ཁྱབ་ཡོད། རྔ་སྣེ་ནག་ཅིང་རྔ་མའི་རྒྱབ་ངོས་ན་ཐིག་ལེ་ནག་པོ་བསྟར་འདུག གསའ་ཡི་སུག་བཞི་སྦོམ་ཞིང་ཐུང་ལ། སྡེར་ཁྱིམ་དང་སྡེར་མོའི་བར་ན་སྤུ་རིང་མོད་པོ་སྐྱེས་ཡོད།

བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་སྒྱུ་རྩལ་པ་གྲགས་ཅན་རྣམ་རྒྱལ་ (1884-1942) གྱི་ལོ་རྒྱུས། རྩོམ་པ་པོ། ཞོལ་ཁང་བསོད་ནམས་དར་རྒྱས།   དགེ་རྒན་རྣམ་རྒྱལ་ལགས་ནི་དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་དུས་འགོར་བོད་ཀྱི་དམངས་ཁྲོད་རིག་རྩལ་ལ་མཆོག་ཏུ་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ཕྲན་རང་གི་རོལ་མོའི་དགེ་རྒན་ཡིན་སྟབས། སྤྱི་ལོ་ 1980 ལོར་ཕྲན་ནས་དྲན་གསོ་ཞུ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་ཁོང་གི་བྱས་རྗེས་མདོར་བསྡུས་དང་བཅས་ 《མང་ཚོགས་རིག་གནས་》ཞེས་པའི་དུས་དེབ་ཐོག་བཀོད་ཡོད་ཀྱང་། གོང་གསལ་ལས་ཁུངས་མཁོ་བསྡུ་བྱས་པའམ་ཟླ་སྒྲིལ་གང་ཡིན་དུས་དེབ་དེ་གྲས་དེང་སང་བཙལ་ཪྙེད་དཀའ་སྟབས། རིག་རྩལ་ཆེད་ལས་ཞིབ་འཇུག་པའི་ནང་དགེ་རྒན་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འཚོལ་ཞིབ་བཅར་འདྲི་གནང་མཁན་ཡང་མང་པོ་འདུག་པས།

གཙུག་ཏོར་རྣམ་རྒྱལ་མ།         བོད་ཀྱི་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་འདི་ནི་འཛམ་གླིང་མི་རིགས་གཞན་ལ་ཐད་ཀར་ངོམ་ཆོག་ཆོག་གི་རང་མི་རིགས་ཀྱི་རིག་པའི་དཔལ་ཡོན་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། བོད་རང་གནས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་། ལོ་རྒྱུས། འཚོ་བ། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་སོགས་དང་བསྟུན་ནས་རིམ་བཞིན་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པའི་བསམ་བློའི་ཐོན་རྫས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན། ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་རིང་ལ་རང་རྒྱལ་གྱི་ཡང་དག་པའི་སྲིད་ཇུས་འོག་ཚོང་ལས་དང་དཔལ་འབྱོར་། དེང་རབས་ཅན་གྱི་བརྡ་འཕྲིན་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཁྱིམ་གཞི་ཆེན་པོའི་མེས་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་སོ་སོའི་དཔལ་ཡོན་སྔོག་འདོན་དང་། རྒྱུན་འཛིན། དར་སྤེལ། ཁེ་ལས་ཅན་གྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་གསར་གཏོད་ཕྱོགས་ལ་སྐུལ་འདེབས་དང་སྣེ་ཁྲིད་མཛད་དེ། འཛམ་གླིང་དངོས་མིན་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱུན་འཛིན་པ་དང་རིག་གནས་ཐོན་རྫས་ཀྱི་ཁེ་ལས་པའང་མང་པོ་བྱུང་ཡོད། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་འདི་སྤྱིའི་ཆ་ནས་ནང་བསྟན་རིག་གནས་ཀྱི་བསམ་བློ་དང་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་དེ། ཡིན་ཡང་། བོད་ཀྱི་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་འདིའང་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་ཁོ་ན་ཞིག་ནི་གཏན་ནས་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་བསམ་བློའི་རིན་ཐང་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རིན་ཐང་།